Sarga 66

Translation

गिरिकूटोपमः who resembled peak of mountain, महान् gigantic, महाबलः mighty, सःकुम्भकर्ण: Kumbhakarna, प्राकारं boundary, लङ्घयित्वा having crossed, तूर्णम् swiftly, नगरात् from the city, निर्ययौ roared.

Translation

निर्घातान् bringing out loud noise,विजयत्रि as if proclaiming victory, पर्वतान् mountains, विधमन् इव like breaking, महानादम् great sound, समुद्रम् ocean, अभिनादयन् reverberate, नादयन roared.

Translation

मघवता by Indra, यमेनby Yama, वरुणेनवा or even Varuna, अवध्यम् not be killed, भीमाक्षम् with frightening eyes, तम् him, प्रेक्ष्य observing, वानराः the Vanaras, विप्रदुद्रुवुः ran in fear.

Translation

विप्रद्रुतान् running in fear, तान् them, नलम् Nala, नीलम् Nila, गवाक्षं च and Gavaksha, महाबलम् Mahabala, कुमुदम् Kumuda, दृष्टवा seeing, राजपुत्रः prince, अङ्गदःAngada, अब्रवीत् spoke

Translation

आत्मानम् yourself, अत्र there, वीर्याणि warriors, अभिजनानि च not knowing, विस्मृत्य forgetting, प्राकृताः by nature, हरयःयथा like the Vanaras, भयत्रस्ताः fearing, क्व where, गच्छत are you going.

Translation

सौम्याः good, साधु modest, निवर्तध्वम् return, प्राणान् life, किम् why, परिरक्षथ protecting, रक्षः Rakshasa, युद्धाय in war, नालम् not capable facing, इयम् this, महती great, बिभीषिका who can create fear.

Translation

प्लवङ्गमाः Vanaras, राक्षसानाम् Rakshasas, उथतिताम् dispel, महतीम् huge, एनांबिभीषिकाम् this nightmare, विक्रमात् with our power, विधमिष्यामः kill them, निवर्तध्वम् come back.

Translation

हरयः Vanaras, कृच्छ्रेण from distress, समाश्वस्य getting over fear, ततस्ततः from here and there, सङ्गम्य getting together, वृक्षान् trees, हस्ता by hand, रणाजिरम् to battlefield, सम्प्रतस्थुः proceeded.

Translation

ते those, वनौकसः forest rangers, निवृत्य turning back, सङ्कृद्दाः to hit, परमक्रुद्धाः extremely angry, समदाः who were determined, कुञ्चराःइव like elephants in rut, कुम्भकर्णम् at Kumbhakarna, निर्जघ्नुः to vanquish him.

Translation

शुभिः lofty, गिरिशृङ्गैश्च mountain peaks, शिलाभिश्च rocks also, पुष्टिताग्रैः trees with blossoms on top tops, पादपैः trees, हन्यमानः though hit, महाबलः Kumbhakarna, न कम्पते not shaken.

Translation

तस्य his, गात्रेषु limbs, पतिताःfallen, बहवः many, शिलाः rocks, भिद्यन्ते were broken, पुष्पिताग्राश्च even the treetops with blossoms, पादपाः trees, भग्नाः broken, महीतले fell on the ground, पेतुः shattered.

Translation

सःअपि he also, सङ्क्रुद्धः enraged, परमायत्तः the great, उत्थितः burst, अग्नि: fire, वनानीव forest, महौजसाम् endowed with extraordinary vigour, वानराणाम् Vanaras, सैन्यानि army, ममन्थ to destroy.

Translation

बहवः many, वानरर्षभाः bulls among Vanaras, लोहितार्द्रा: trees with red flowers on top, निरस्ताः tossed, भूमौ on the ground, पतिताः fallen, ताम्रपुष्पाः red flowers, द्रुमाःयथा like trees lay in blood.

Translation

वानराः Vanaras, लङ्घयन्तः leaping, प्रधावन्तः flying, नावलोकयन् not turning back to see, केचित् indeed, समुद्रे ocean, पतिताः dropped, केचित् some, गगनम् space, आस्थिताः flew.

Translation

राक्षसेन by Rakshasas, लीलया struck by, वध्यमानाः struck by, तेवीराः those heroes, येनपथा by the path, सागरम् ocean, तीर्णाः crossed, पथातेन by the same path, दुद्रुवुः ran.

Translation

तदा then, भयात् out of fear, विवर्णवदनाः pale countenance, ते they, स्थलानि location, निम्नम् plains, ऋक्षाः Bears, वृक्षान् trees, समारूढाः climbed up, केचित् some, पर्वतम् mountains, आश्रिताः sought resort.

Translation

केचित् some, अर्णवे ocean, ममज्जुः drowned, केचित् some, गुहाः caves, समाश्रिताः took shelter, अपरेकेचित् and some others, निपेतुः not knowing anything, केचित् some, नैवअवतस्थिरे sat down, केचित् some, भूमौ on the ground, निपतिताः fallen, केचित् some, मृताः इव as if deadसुप्ताः slept.

Translation

अङ्गदःAngada, भग्नान् routed, तान् them, वानरान् Vanaras, समीक्ष्य observing, इदम् thus, अब्रवीत् spoke, प्लवङ्गमाः to the monkeys, अवतिष्ठत stay, निवर्तध्वम् return, युध्यामः will fight.

Translation

इमाम् this, महीम् globe, परिक्रम्य go round, भग्नानाम् routed, वः or, स्थानम् place, न पश्यामि not see, सर्वे all, निवर्तध्वम् return, प्राणान् life, किम् why, परिरक्षथ refuge.

Translation

असङ्गगतिपौरुषाः whose valour can't be challenged, निरायुधानाम् abandoning weapons, द्रवताम् run away, दाराः wives, उपहसिष्यन्ति will ridicule, जीवताम् life, सः for those, घातःवै indeed more than death.

Translation

सर्वे all, विस्तीर्णेषु widely spread, महत्सु च noble also, कुलेषु clan, जाताःस्म born into, प्राकृताः ordinary, हरयःयथा monkeys like, भयत्रस्ताः in fear, क्व why, गच्छत go, वीर्यम् valour, त्यक्त्वा giving up, भीताः terrified, यत् as if, प्रधावत running away, अनार्याःखलु not worthy of.

Translation

यानि earlier, जनसंसदि in assembly of people, वः or else, सोदग्राणि made vigorous statements, महान्ति च acclaimed highly, यातानि such you, विकत्थनानि selfpraise, वः such you, all that, क्व where, गतानि has it gone.

Translation

यः he who, धिक्कृतः having been defeated, जीवति lives, भीरोः timid, प्रवादाः will say, श्रूयन्ते will tell, सत्पुरुषैः good people, जुष्टः resorting to, मार्गः path, सेव्यताम् following, भयम् fear, त्यज्यताम् giving up.

Translation

अल्पजीविताः life span is reduced, निहताः having been killed, पृथिव्याम् in the world, शयामहेवाfall, युधिसूदिता killed in war, दुष्प्रापम् difficult to attain, ब्रह्मलोकम् world of Brahma, प्राप्नुयामः च will attain.

Translation

वानराः Vanara, आहवे we will, शत्रुम् the enemy, निहत्वा killing, कीर्तिम् fame, सम्प्राप्नुयामः will attain, वा or else, जीवितः life, वीरलोकस्य in the world of Brahma, वसु will be, मोक्ष्यामः liberated.

Translation

पतङ्गः fly, दीप्यमानम् reaching flame, ज्वलनम् blazing, आसाद्यइवयथा not possible to escape, कुम्भकर्णः for Kumbhakarna, काकुत्स्थम् Kakuthsa, दृष्टवा seeing, जीवन् life, न गच्छति not escape.

Translation

एकेन by one, भग्नाः destroyed, बहवः though many, उददिष्टाः distinguished, वयम् we, पलायनने by running away, प्राणान् life, रक्षामहे protect, यशः glory, नाशम् gone, गमिष्यति come to an end.

Translation

द्रवमाणाः fleeing away, एवम् in that manner, ब्रुवाणम् speaking, कनकाङ्गदम् adorned with gold armlets, शूरम् to the heroes, तम् that, अङ्गदम् Angada, ततः thereafter, शूरुविगर्हितम् condemned by hero, वाक्यम् words, ऊचुः said.

Translation

नः us, रक्षसा Rakshasa, कुम्भकर्णेनKumbhakarna, घोरम् dreadful, कदनम् havoc, कृतम् done, स्थानकालः moment to stay, न not, नः we, जीवितम् our life, दयितंहि dear to us.

Translation

सर्वे all,एता to you. वानरयूथपाः Vanara troops, भीमाक्षम् frightful eyes, भीमम् fear, आयान्तम् coming towards, दृष्टवा seeing, एतावत् in that way, वचनम्words, उक्त्वा having spoken, दिशः directions, भेजिरे scattered.

Translation

द्रवमाणाः running away, वीराः heroes, ते you are, वलीमुखाः to return back, सरेततः wherever they were, अङ्गदेन by Angada, सान्त्वैश्चै with good words, अनुमानैश्च by examples, निवर्तिताः turned.

Translation

सर्वे all, वानरयूथपाः Vanara troops, धीमता wise, वालिपुत्रेण Vali's son, प्रहर्षम् happily, उपनीताः च restored, आज्ञाप्रतीक्षाः awaiting command, तस्थुः च stood

Translation

ऋषभशरभमैन्धधूम्रनीलाः Rshaba, Sarabha, Mainda, Dhruma and Nila, कुमुदसुषेणगवाक्षम्भताराः Kumuda, Susena, Gavaksha, Rambha, and Tara, द्विविदपनसवायुपुत्रमुख्याः Dwivida, Panasa, and Hanuman, त्वरिततराभिमुखम् marched ahead swiftly, रणम् to the battlefield, प्रयाताः quickly.