⚔️ Yuddha Kanda

Sarga 58

50 shlokas

YK-58-1Yuddha Kanda 58.1

ततःप्रहस्तंनिर्यान्तंदृष्टवाभीमपराक्रमम् । उवाचसस्मितंरामोविभीषणमरिन्दमः ।।6.58.1।।

tatḥprahastṃniryāntṃdṛṣṭavābhīmaparākramam | uvācasasmitṃrāmovibhīṣaṇamarindamḥ ||6.58.1||

Translation

ततः then, अरिन्दमः tamer of enemies, रामः Rama, निर्यान्तम् coming towards, भीमपराक्रमम् of terrific valour, प्रहस्तम् Prahastha, दृष्टवा seeing, विभीषणम् to Vibheeshana, सस्मितम् with gentle smile, उवाच said.

Meaning

Then Rama seeing Prahastha, the tamer of enemies of terrific valour coming towards him, said to Vibheeshana, having a gentle smile.

YK-58-2Yuddha Kanda 58.2

कएषस्सुमहाकायोबलेनमहतावृतः । आचक्ष्वमेमहाबाहो वीर्यवन्तंनिशाचरम् ।।6.58.2।।

kaeṣassumahākāyobalenamahatāvṛtḥ | ācakṣvamemahābāho vīryavantṃniśācaram ||6.58.2||

Translation

महाबाहो broad shouldered, सुमहाकायः gigantic body, बलेन with army, वृतः surrounded, एषः in that way, कः who, महाबाहो is that gigantic one, वीर्यवन्तम् valiant, निशाचरम् night ranger, मे to me, आचक्ष्व tell me.

Meaning

"Oh, Broad shouldered Vibheeshana! Who is this Rakshasa of gigantic form coming surrounded by a great army He seems to be a valiant one. Tell me."

YK-58-3-4Yuddha Kanda 58.3–4 (युग्मम्)

राघवस्यवचश्श्रुत्वाप्रत्युवाचविभीषणः ।।6.58.3।। एषसेनापतिस्तस्यप्रहस्तोनामराक्षसः । लङ्कायांराक्षसेन्द्रस्यत्रिभागबलसम्वृतः ।।6.58.4।। वीर्यवानस्त्रविच्छूरःसुप्रख्याश्चपराक्रमे ।

rāghavasyavacaśśrutvāpratyuvācavibhīṣaṇḥ ||6.58.3|| eṣasenāpatistasyaprahastonāmarākṣasḥ | laṅkāyāṃrākṣasendrasyatribhāgabalasamvṛtḥ ||6.58.4|| vīryavānastravicchūrḥsuprakhyāścaparākrame |

Translation

राघवस्य Raghava's, वचः words, श्रुत्वा hearing, विभीषणः Vibheeshana, प्रत्युवाच replied, एषः this way, लङ्कायाम् in Lanka, त्रिभागबलसम्वृतः a third of the army, वीर्यवान् courageous, अस्त्रवित् conversant with weapons, शूरः heroic, सुप्रख्याश्चपराक्रमः widely known for his prowess, तस्यराक्षसेन्द्रस्य that Rakshasa king's, सेनापतिः CommanderinChief of army, प्रहस्तोनाम called Prahastha, राक्षसः Rakshasa.

Meaning

On hearing Raghava's words Vibheeshana replied." He is a Rakshasa, by name Prahastha, commander in chief of the army of Rakshasa king. He is widely known for his prowess, conversant with weapons and courageous. He is heroic and a third of the army of Ravana is under his command."

YK-58-5-6Yuddha Kanda 58.5–6 (युग्मम्)

ततःप्रहस्तंनिर्यान्तंभीमंभीमपराक्रमम् ।।6.58.5।। गर्जन्तंसुमहाकायंराक्षसैरभिसम्वृतम् । ददर्शमहतीसेनावानराणांबलीयसाम् ।।6.58.6।। अभिसञ्जातरोषाणांप्रहस्तमभिगर्जताम् ।

tatḥprahastṃniryāntṃbhīmṃbhīmaparākramam ||6.58.5|| garjantṃsumahākāyṃrākṣasairabhisamvṛtam | dadarśamahatīsenāvānarāṇāṃbalīyasām ||6.58.6|| abhisañjātaroṣāṇāṃprahastamabhigarjatām |

Translation

ततः then, बलीयसाम् huge army, अभिसञ्जातरोषाणाम् of redoubtable prowess, प्रहस्तम् Prahastha, अभिगर्जताम् roaring, वानराणाम् Vanaras, महती powerful, सेना army, निर्यान्तम् coming towards, भीमम् fierce, भीमपराक्रमम् of terrific prowess, राक्षसैः Rakshasas, अभिसम्वृतम् surrounded, प्रहस्तम् Prahastha, ददर्श saw.

Meaning

The huge army of powerful Vanaras saw Prahastha of terrific prowess, fierce, surrounded by Rakshasas coming towards them roaring.

YK-58-7-8Yuddha Kanda 58.7–8 (युग्मम्)

खडगशक्त्यृष्णिबाणाश्चशूलानिमुसलानिच ।।6.58.7।। गदाश्चपरिघाःप्रासाविविधाश्चपरिश्वधाः । नूंषिचविचित्राणिराक्षसानांजयैषिणाम् ।।6.58.8।। प्रगृहीतान्यशोभन्तवानरानभिधावताम् ।

khaḍagaśaktyṛṣṇibāṇāścaśūlānimusalānica ||6.58.7|| gadāścaparighāḥprāsāvividhāścapariśvadhāḥ | nūṃṣicavicitrāṇirākṣasānāṃjayaiṣiṇām ||6.58.8|| pragṛhītānyaśobhantavānarānabhidhāvatām |

Translation

जयैषिणाम् seeking victory, वानरान् Vanaras, अभिधावताम् rushing towards, राक्षसानाम् Rakshasas, प्रगृहीतानि seizing, खडगशक्त्यृष्टिबाणाश्च swords, javelins, double edged swords, arrows, शूलानि pikes, मुसलानिच mallets, गदाश्च maces, परिघाः iron bars, प्रासाः spears, विविधाः of different kind, परिश्वधाः bows, प्रगृहीतानि taking hold, आशोभन्त shone brightly.

Meaning

The Rakshasas rushing towards Vanaras seeking victory, seizing swords, javelins, double edged swords, pikes, mallets, maces, iron bars, spears and bows of different kinds shone brightly.

YK-58-9Yuddha Kanda 58.9

जगृहुःपादपांश्चापिपुष्पितान्वानरर्षभाः ।।6.58.9।। शिलाश्चविपुलादीर्घायोद्धुकामाःप्लवङ्गमाः ।

jagṛhuḥpādapāṃścāpipuṣpitānvānararṣabhāḥ ||6.58.9|| śilāścavipulādīrghāyoddhukāmāḥplavaṅgamāḥ |

Translation

योद्धुकामाः burning to fight, प्लवङ्गमाः monkeys, पुष्पितान् in bloom, पादपांश्चापि trees, वानरर्षभाः monkeys for their part, विपुलाः huge, दीर्घाः long, शिलाःच rocks also, जगृहुः went.

Meaning

The Vanaras burning with desire to fight, for their part went with huge trees in bloom, huge and long rocks.

YK-58-10Yuddha Kanda 58.10

तेषामन्योन्यमासाद्यसङ्ग्रामःसुमहानभूत् ।।6.58.10।। बहूनामश्मवृष्टिंचशरवर्षंचवर्षताम् ।

teṣāmanyonyamāsādyasaṅgrāmḥsumahānabhūt ||6.58.10|| bahūnāmaśmavṛṣṭiṃcaśaravarṣṃcavarṣatām |

Translation

अन्योन्यम् one another, आसाद्य approaching, आश्मवृष्टिम् rain of rocks, शरवर्षंच and rain of arrows, वर्षताम् showered, बहूनाम् many, तेषाम् by that, सुमहान् many, सङ्ग्रामः in war, अभूत् happened.

Meaning

Each of them approached one another with showers of rocks and many arrows and by that a great war happened.

YK-58-11Yuddha Kanda 58.11

बहवोराक्षसायुद्धेबहून्वानरयूधपान् ।।6.58.11।। वानराराक्षसांश्चापिनिजघ्नुर्बहवोबहून् ।

bahavorākṣasāyuddhebahūnvānarayūdhapān ||6.58.11|| vānarārākṣasāṃścāpinijaghnurbahavobahūn |

Translation

युद्धे in war, बहवः many, राक्षसाः Rakshasas, बहून् many, वानरयूधपान् Vanara leaders, बहवः many, वानराः Vanaras, बहून् many, राक्षसांश्चापि Rakshasas also, निजघ्नुः killed.

Meaning

In the course of war many Rakshasas killed many Vanara leaders and many Vanaras killed many Rakshasas also.

YK-58-12Yuddha Kanda 58.12

शूलैःप्रमथिताःकेचित्केचिच्चपरमायुधैः ।।6.58.12।। परिघैराहताःकेचित्केचिच्छिन्नाःपरश्वधैः ।

śūlaiḥpramathitāḥkecitkeciccaparamāyudhaiḥ ||6.58.12|| parighairāhatāḥkecitkecicchinnāḥparaśvadhaiḥ |

Translation

केचित् indeed, शूलैः with pikes, प्रमथिताः killed, केचिच्च some, परमायुधैः javelins, केचित् some, परिघैः with iron bars, आहताः destroyed, केचित् few, परश्वधैः with axes, छिन्नाः hacked.

Meaning

Indeed, some were killed by Rakshasas with pikes, some by javelins, a few with iron bars, and a few were hacked with axes.

YK-58-13Yuddha Kanda 58.13

निरुच्छवासाःकृता: केचित्पतिताधरणीतले ।।6.58.13।। विभिन्नहृदयाःकेचिदिषुसन्धानसन्दिताः ।

nirucchavāsāḥkṛtā: kecitpatitādharaṇītale ||6.58.13|| vibhinnahṛdayāḥkecidiṣusandhānasanditāḥ |

Translation

केचित् few, कृता: cut, निरुच्छवासाः deprived of life, धरणीतले on the ground, पतिताः fell, केचित् some, इषुसंधानसन्दिताः struck by arrows, विभिन्नहृदयाः hearts broken to pieces.

Meaning

Few got cut and deprived of life and fell on the ground. Some struck by arrows had their hearts broken into pieces.

YK-58-14Yuddha Kanda 58.14

केचिव्दिधाकृताःखडगैःस्फुरन्तःपतिताभुवि ।।6.58.14।। वानराराक्षसैश्शूलैपार्श्वतश्चावदारिताः ।

kecivdidhākṛtāḥkhaḍagaiḥsphurantḥpatitābhuvi ||6.58.14|| vānarārākṣasaiśśūlaipārśvataścāvadāritāḥ |

Translation

केचित् few, वानराः Vanaras, शूलैः pikes, राक्षसैः Rakshasa, खडगैः swords, द्विधा two, कृताः cut into, पार्श्वतः sides of the body, अदारिताः cleft, स्फुरन्तः ceased of life, भुवि ground, पतिताः fell.

Meaning

Few Vanaras cut into two by Rakshasas fell down and few Vanaras fell on the ground sides of the body cleft ceased life.

YK-58-15Yuddha Kanda 58.15

वानरैश्चापिसङ्क्रुद्धैराक्षसौघाःसमन्ततः ।।6.58.15।। पादपैर्गिरिशृङ्गैश्चसम्पिष्टावसुधातले ।

vānaraiścāpisaṅkruddhairākṣasaughāḥsamantatḥ ||6.58.15|| pādapairgiriśṛṅgaiścasampiṣṭāvasudhātale |

Translation

राक्षसौघाः Rakshasas in groups, सङ्क्रुद्धैः highly enraged, वानरैः by Vanaras, समन्ततः completely, पादपैः trees, गिरिशृङ्गैश्च and mountain peaks, वसुधातले on the earth's surface, सम्पिष्टाः crushed.

Meaning

Then the highly enraged Vanaras completely crushed Rakshasas in groups by crushing them on the earth's surface with trees and mountain peaks.

YK-58-16Yuddha Kanda 58.16

वज्रस्पर्शतलैर्हस्स्सैर्मुष्टिभिश्चहताभृशम् ।।6.58.16।। वेमुश्शोणितमास्येभ्योविशीर्णदशनेक्षणाः ।

vajrasparśatalairhasssairmuṣṭibhiścahatābhṛśam ||6.58.16|| vemuśśoṇitamāsyebhyoviśīrṇadaśanekṣaṇāḥ |

Translation

वज्रस्पर्शतलैः whose hands had thunderbolt impact, हस्स्सैः hit, मुष्टिभिः with fists, हताः killed, विशीर्णदशनेक्षणाः teeth, eyes having been smashed, आस्येभ्यः vomited, भृशम् excessively, शोणितम् blood, वेमुः from mouth.

Meaning

Hit by fists and hands that had the impact of thunderbolt, teeth and eyes smashed and fallen out, the Rakshasas vomited blood from their mouth excessively.

YK-58-17Yuddha Kanda 58.17

आर्तस्वनंचस्वनतांसिंहनादंचनर्दताम् ।।6.58.17।। बभूवतुमुलश्शब्दोहरीणांरक्षसांयुधि ।

ārtasvanṃcasvanatāṃsiṃhanādṃcanardatām ||6.58.17|| babhūvatumulaśśabdoharīṇāṃrakṣasāṃyudhi |

Translation

आर्तस्वनम् cries of pain, स्वनताम् tumultuous clamour, सिंहनादम् like roar of lions, नर्दताम् roar, हरीणाम् monkeys, रक्षसां Rakshasas, तुमुलः tumultuous, शब्दः noise, युधि in war, बभूव arose.

Meaning

Tumultuous noise like the roar of lions arose in the battlefield with Vanaras and Rakshasas cries of pain.

YK-58-18Yuddha Kanda 58.18

वानराराक्षसाःक्रुद्धावीरमार्गमनुव्रताः ।।6.58.18।। विवृत्तनयनाःक्रूराश्चक्रुःकर्माण्यभीतवत् ।

vānarārākṣasāḥkruddhāvīramārgamanuvratāḥ ||6.58.18|| vivṛttanayanāḥkrūrāścakruḥkarmāṇyabhītavat |

Translation

क्रुद्धाः angry, वीरमार्गम् path of heroes, अनुव्रताः following, क्रूराः cruel, विवृत्तनयनाः reeling of eyes, वानराः Vanaras, राक्षसाः Rakshasas, अभीतवत् without fear, कर्माणि deeds, चक्रुः carried out.

Meaning

Following the path of heroes and infuriated, their eyes reeling, the vanaras and rakshasas carried out their deeds without fear.

YK-58-19Yuddha Kanda 58.19

नरान्तकःकुम्भहनुर्महानादस्समुन्नतः ।।6.58.19।। एतेप्रहस्तसचिवास्सर्वेजघ्नुर्वनौकसः ।

narāntakḥkumbhahanurmahānādassamunnatḥ ||6.58.19|| eteprahastasacivāssarvejaghnurvanaukasḥ |

Translation

नरान्तकः Naranthaka, कुम्भहनुः Kumbhahanu, महानादः Mahanada, समुन्नतः Samunnata, प्रहस्तसचिवाः Prahastha's associates, एतेसर्वे all these, वनौकसः monkeys, जघ्नुः made short work.

Meaning

Naranthaka, Kumbhahanu, Mahanada, Samunnata, all these associates of Prahastha made short work of the monkeys.

YK-58-20Yuddha Kanda 58.20

तेषामापततांशीघ्रंनिघ्नतांचापिवानरान् ।।6.58.20।। द्विविदोगिरिशृङ्गेणजघानैकंनरान्तकम् ।

teṣāmāpatatāṃśīghrṃnighnatāṃcāpivānarān ||6.58.20|| dvividogiriśṛṅgeṇajaghānaikṃnarāntakam |

Translation

शीघ्रम् at great speed, आपतताम् rushing, वानरान् Vanaras, निघ्नतांचापि also killing, तेषाम् in that way, एकम् one, नरान्तकम् Naranthaka, द्विविदः Dwivida, गिरिशृङ्गेण with peak of a mountain, जघान struck.

Meaning

Rushing at great speed, the Rakshasas and also killing the Vanaras in that way, Dwivida alone struck down Naranthaka with a mountain peak.

YK-58-21Yuddha Kanda 58.21

दुर्मुखःपुनरुत्थायकपिस्सविपुलद्रुमम् ।।6.58.21।। राक्षसंक्षिप्रहस्तस्तुसमुन्नतमपोथयत् ।

durmukhḥpunarutthāyakapissavipuladrumam ||6.58.21|| rākṣasṃkṣiprahastastusamunnatamapothayat |

Translation

कपिः monkey, दुर्मुखःपुनः Dhurmukha, सविपुलद्रुमम् uprooting a huge tree, उत्थाय taking hold of, क्षिप्रहस्तम् in his hand, राक्षसम् Rakshasa, समुन्नतम् Samunnata, अपोथयत् killed.

Meaning

Dhurmukha monkey uprooting a huge tree holding it in hand killed the Rakshasa Samunnata.

YK-58-22Yuddha Kanda 58.22

जाम्बवांस्तुसुसङ्क्रुद्धःप्रगृह्यमहतींशिलाम् ।।6.58.22।। पातयामासतेजस्वीमहानादस्यवक्षसि ।

jāmbavāṃstususaṅkruddhḥpragṛhyamahatīṃśilām ||6.58.22|| pātayāmāsatejasvīmahānādasyavakṣasi |

Translation

तेजस्वी energetic, जाम्बवांस्तु Jambavantha too, सुसङ्क्रुद्धः enraged, महतीम् huge, शिलाम् rock, प्रगृह्य seizing, महानादस्य Mahanada's, वक्षसि on the chest, पातयामास fell down.

Meaning

Energetic Jambavantha, enraged, took a huge rock, and hurled at the chest of Mahanada who fell down.

YK-58-23Yuddha Kanda 58.23

अथकुम्भहनुस्तत्रतारेणासाद्यवीर्यवान् ।।6.58.23।। वृक्षेणाभिहतोमूर्ध्निप्राणान्सन्त्याजयद्रणे ।

athakumbhahanustatratāreṇāsādyavīryavān ||6.58.23|| vṛkṣeṇābhihatomūrdhniprāṇānsantyājayadraṇe |

Translation

अथ and then, तत्र there, वीर्यवान् valiant one, कुम्भहनुः Kumbhahanu, तारेण by Tara, रणे in war, आसाद्य closed with, अभिहतः attacked, वृक्षेण by tree, मूर्ध्नि on the head, प्राणान् life, सन्त्याजयत् ceased.

Meaning

And thereafter, valiant Tara closed with Kumbhahanu and attacked him with a tree on the head and he lost his life.

YK-58-24Yuddha Kanda 58.24

अमृष्यमाणस्तत्कर्मप्रहस्तोरथमाश्रितः ।।6.58.24।। चकारकदनंघोरंधनुष्पाणिर्वनौकसाम् ।

amṛṣyamāṇastatkarmaprahastorathamāśritḥ ||6.58.24|| cakārakadanṃghorṃdhanuṣpāṇirvanaukasām |

Translation

प्रहस्तः Prahastha, तत् then कर्म exploit, अमृष्यमाणः intolerant, रथम् chariot, आश्रितः got on to, धनुष्पाणिः bow in hand, वनौकसाम् monkeys, घोरम् dreadful, कदनम् havoc, चकार caused.

Meaning

Then intolerant of the exploit, Prahastha got on to the chariot with bow in hand and caused dreadful havoc among the monkeys.

YK-58-25Yuddha Kanda 58.25

आवर्तइवसञ्जज्ञेसेनयोरुभयोस्तदा ।।6.58.25।। क्षुभितस्याप्रमेयस्यसागरस्येवनिस्स्वनः ।

āvartaivasañjajñesenayorubhayostadā ||6.58.25|| kṣubhitasyāprameyasyasāgarasyevanissvanḥ |

Translation

तदा then, आवर्ते revolving, क्षुभितस्य agitated, अप्रमेयस्य boundless, सागरस्यइव like an ocean, उभयोः both, सेनयोः armies, निःस्वनः sound, सञ्जज्ञे was frightening.

Meaning

Then the sound of both armies was like an agitated, boundless ocean, whirling round and frightening.

YK-58-26Yuddha Kanda 58.26

महताहिशरौघेणप्रहस्तोयुद्धकोविदः ।।6.58.26।। अर्दयामाससङ्क्रुद्धोवानरान् परमाहवे ।

mahatāhiśaraugheṇaprahastoyuddhakovidḥ ||6.58.26|| ardayāmāsasaṅkruddhovānarān paramāhave |

Translation

परमाहवे major conflict, युद्धकोविदः expert in war, प्रहस्तः Prahastha, सङ्क्रुद्धः highly furious, महता, शरौघेण stream of arrows, वानरान् at Vanaras, अर्धयामास tormented

Meaning

In that major conflict, highly furious Prahastha, an expert in war tormented the Vanaras with a stream of arrows.

YK-58-27Yuddha Kanda 58.27

वानराणांशरीरैश्चराक्षसानांचमेदिनी ।।6.58.27।। बभून्विचिताघोराःपतितैरिवपर्वतै ।

vānarāṇāṃśarīraiścarākṣasānāṃcamedinī ||6.58.27|| babhūnvicitāghorāḥpatitairivaparvatai |

Translation

वानराणाम् of Vanaras, राक्षसानांच and Rakshasas, घोरैः dreadful, शरीरैः bodies, अतिचिता strewn, मेदिनी the earth, पर्वतैः mountains, पतितैःइव like fallen, बभूव seemed.

Meaning

The bodies of Vanaras and Rakshasas strewn on the ground, seemed like mountains had fallen.

YK-58-28Yuddha Kanda 58.28

सामहीरुधिरौघेणप्रच्छन्नासम्प्रकाशते ।।6.58.28।। सञ्छन्नामाधवेमासिपलाशैरिवपुष्पितैः ।

sāmahīrudhiraugheṇapracchannāsamprakāśate ||6.58.28|| sañchannāmādhavemāsipalāśairivapuṣpitaiḥ |

Translation

रुधिरौघेण drenched with blood, प्रच्छन्नाः shone, सामही filled, माधवेमासि in the month of magha, पुष्पितैः blossoms, पलाशैः of Palasa, सञ्चन्नाइव like veiled, सम्प्रकाशते was bright.

Meaning

That battlefield drenched with blood shone bright as though veiled with blossoms of Palasa in the month of Magha.

YK-58-29-33Yuddha Kanda 58.29–33 (कुलकम्)

हतवीरौघवस्रांतुभग्नायुधमहाद्रुमाम् ।।6.58.29।। शोणितौघमहातोयांयमसागरगामिनीम् । यकृत् प्लीहमहापङ्कान्वििकीर्णान्त्रशैवलाम् ।।6.58.30।। भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाद्वलाम् । गृध्रहंसगणाकीर्णांकङ्कसारससेविताम् ।।6.58.31।। मेदःफेनसमाकीर्णामार्तस्न्तितस्वनाम् । तांकापुरषुदुस्तारांयुद्धभूमिमयींनदीम् ।।6.58.32।। नदीमिवघनापायेहंससारससेविताम् । राक्षसाःकपिमुख्याश्चतेरुस्तांदुस्तरांनदीम् ।।6.58.33।। यथापद्मरजोध्वस्तांनळिनींगजयूथपाः ।

hatavīraughavasrāṃtubhagnāyudhamahādrumām ||6.58.29|| śoṇitaughamahātoyāṃyamasāgaragāminīm | yakṛt plīhamahāpaṅkānviikīrṇāntraśaivalām ||6.58.30|| bhinnakāyaśiromīnāmaṅgāvayavaśādvalām | gṛdhrahṃsagaṇākīrṇāṃkaṅkasārasasevitām ||6.58.31|| medḥphenasamākīrṇāmārtasntitasvanām | tāṃkāpuraṣudustārāṃyuddhabhūmimayīṃnadīm ||6.58.32|| nadīmivaghanāpāyehṃsasārasasevitām | rākṣasāḥkapimukhyāścaterustāṃdustarāṃnadīm ||6.58.33|| yathāpadmarajodhvastāṃnaळinīṃgajayūthapāḥ |

Translation

हतवीरघवस्राम् heaps of slain leaders as banks, भग्नायुधमहाद्रुमाम् broken weapons for large trees, शोणितौघमहातोयाम् torrents of blood as vast stretch of water, यमसागरगामिनीम् rushing towards, यकृत् प्लीहमहापङ्काम् livers and spleens its mire, न्विकीर्णान्द्रशैवलाम् scattered entrails for its duckweeds, भिन्नकायशिरोमीनाम् severed trunks and heads for its fish, अङ्गावयवशाद्वलाम् parts of limbs as grass, गृध्रहंसगणाकीर्णाम् crowded with swans in the form of vultures, कङ्कसारससेविताम् frequented with cranes in the shape of buzzards, मेदःफेनसमाकीर्णम् overspread with f at in the form of foam, आस्न्तिन्तिस्वनाम् groans of the wounded for its murmur, कापुरुषदुस्ताराम् difficult to cross for the cowards, घनापाये at the end of monsoon, हंससारससेविताम् frequented by swans and cranes, नदीमिव like river, ताम् them, युद्धभूमिमयीम् battlefield, नदीम् river, तेराक्षसाः those Rakshasas, पद्मरजोध्वस्ताम् lotus pond covered with lotuses, नळिनीम् lotuses, गजयूथपाःयथा like leaders of herds of elephants, तेरुः would cross, दुस्तराम् difficult, तांनदीम् that river, कपिमुख्याः Vanara leaders, तेरुः crossed.

Meaning

Heaps of slain leaders as banks, broken weapons like large trees, torrents of blood as vast stretch of water, liver and spleens as its mire, scattered entrails as duckweeds, severed trunks and heads as fish, fingers and parts of limbs as grass, crowded with swans in the form of vultures, frequented with cranes in the shape of buzzards, overspread with f at in the form of foam, groans of the wounded for its murmur, difficult to cross for cowards, frequented by swans and cranes, that battlefield of river flowed. The Rakshasas and Vanaras swam across the river even though it were difficult to cross as leaders of elephant herds would cross a lotus pond covered with pollen of lotuses.

YK-58-34Yuddha Kanda 58.34

ततःसृजन्तंबाणौघान्प्रहस्तंस्यन्दनेस्थितम् ।।6.58.34।। ददर्शतरसानीलोनिघ्नन्तंप्लवङ्गमान् ।

tatḥsṛjantṃbāṇaughānprahastṃsyandanesthitam ||6.58.34|| dadarśatarasānīlonighnantṃplavaṅgamān |

Translation

ततः Further, नीलः Nila, बाणौघान् volley of arrows, सृजन्तम् discharging, स्यन्दने trembling, स्थितम् seated, तरसा with vehemence, प्लवङ्गमान् monkeys, निघ्नन्तम् exterminating, प्रहस्तम् Prahastha, ददर्श saw.

Meaning

Further Nila saw Prahastha seated and trembling and discharging a volley of arrows with vehemence exterminating monkeys.

YK-58-35-36Yuddha Kanda 58.35–36 (युग्मम्)

उद्धूतइववायुःखेमहदभ्रबलंबलात् ।।6.58.35।। समीक्ष्याभिद्रुतंयुद्धेप्रहस्तोवाहिनीपतिः । रथेनादित्यवर्णेननीलमेवाभिदुद्रुवे ।।6.58.36।।

uddhūtaivavāyuḥkhemahadabhrabalṃbalāt ||6.58.35|| samīkṣyābhidrutṃyuddheprahastovāhinīpatiḥ | rathenādityavarṇenanīlamevābhidudruve ||6.58.36||

Translation

खे sky, बलात् violent, उद्धूतः blowing, वायुः wind, महत् great, अभ्रबलम् mass of clouds, युद्धे in war, अभिद्रुतम् swiftly coming, समीक्ष्य observing, आदित्यवर्णेन bright as the colour of the sun, रथेन on chariot, वाहिनीपतिः commander of army, प्रहस्तः Prahastha, नीलमेव towards Nila, अभिदुद्रुवे darted.

Meaning

Prahastha, the commander of the army darted, just as the violent wind blows away mass of clouds, observing Nila coming towards him, in his chariot which was bright as the sun.

YK-58-37Yuddha Kanda 58.37

सधनुर्धन्विनांश्रेष्ठोविकृष्यपरमाहवे ।।6.58.37।। नीलायव्यसृजद्बाणान्प्रहस्तोवाहिनीपतिः ।

sadhanurdhanvināṃśreṣṭhovikṛṣyaparamāhave ||6.58.37|| nīlāyavyasṛjadbāṇānprahastovāhinīpatiḥ |

Translation

धन्विनाम् stretching his bow, श्रेष्ठः supreme, वाहिनीपतिः CommanderinChief, सःप्रहस्तः that Prahastha, परमाहवे best of, धनुः bow, विकृष्य drawing, नीलाय at Neela, बाणान् arrows, व्यसृजत् discharged.

Meaning

Prahastha, the CommanderinChief of the army, supreme among wielders of bow, stretched his best bow and drew it and began to discharge arrows at Neela.

YK-58-38Yuddha Kanda 58.38

तेप्राप्यविशिखानीलंविनिर्भिद्यसमाहिताः ।।6.58.38।। महींजग्मुर्महावेगारुषिताइवपन्नगाः ।

teprāpyaviśikhānīlṃvinirbhidyasamāhitāḥ ||6.58.38|| mahīṃjagmurmahāvegāruṣitāivapannagāḥ |

Translation

समाहिताः adjusted, रुषिताः infuriated, पन्नगाःइव like serpents, महावेगाः at great speed, तेविशिखाः it penetrated into, नीलम् Nila's, प्रेत्य having departed, विनिर्भिद्य straight, महीं earth, जग्मुः pierced.

Meaning

The arrows discharged by Prahastha, penetrated piercing into Nila's body at great speed like infuriated serpents and went straight into the earth.

YK-58-39-40Yuddha Kanda 58.39–40 (युग्मम्)

नीलःशरैरभिहतोनिशितैर्ज्वलनोपमैः ।।6.58.39।। सतंपरमदुर्धर्षमापतन्तंमहाकपिः । प्रहस्तंताडयामासवृक्षमुत्पाट्यवीर्यवान् ।।6.58.40।।

nīlḥśarairabhihatoniśitairjvalanopamaiḥ ||6.58.39|| satṃparamadurdharṣamāpatantṃmahākapiḥ | prahastṃtāḍayāmāsavṛkṣamutpāṭyavīryavān ||6.58.40||

Translation

महाकपिः great Vanara, वीर्यवान् valiant one, सः he, नीलः Nila, निशितैः sharp, ज्वलनोपमैः glowing like tongues of fire, शरैः arrows, अभिहतः having been hit, वृक्षम् tree, उत्पाट्य uprooting, परमदुर्धर्षम् most difficult to encounter, आपतन्तम् rushing towards, तंप्रहस्तम् that Prahastha, ताडयामास struck.

Meaning

Great Vanara, a valiant one, Nila having been hit with arrows sharp as tongues of fire, struck Prahastha, who is most difficult to encounter and rushing towards him by uprooting a tree.

YK-58-41Yuddha Kanda 58.41

सतेनाभिहतःक्रुद्धोनदन्राक्षसपुङ्गवः । ववर्षशरवर्षाणिप्लवङ्गानांचमूपतौ ।।6.58.41।।

satenābhihatḥkruddhonadanrākṣasapuṅgavḥ | vavarṣaśaravarṣāṇiplavaṅgānāṃcamūpatau ||6.58.41||

Translation

तेन by that, अभिहतः having been struck, सःराक्षसपुङ्गवः that Rakshasa leader, क्रुद्धः became furious, नदन् roaring, प्लवङ्गानाम् monkeys, चमूपतौ bull among Rakshasas, शरवर्षाणि rain of arrows, ववर्ष showered.

Meaning

Having been struck by Nila, the Rakshasa leader became furious, and began to roar and showered rain arrows on the monkeys.

YK-58-42Yuddha Kanda 58.42

तस्यबाणगणान्घारान्राक्षसस्यमहाबलः । अपारयन्वारयितुंप्रत्यगृह्णान्निमीलितः ।।6.58.42।।

tasyabāṇagaṇānghārānrākṣasasyamahābalḥ | apārayanvārayituṃpratyagṛhṇānnimīlitḥ ||6.58.42||

Translation

महाबलः mighty, तस्य his, राक्षसस्य Rakshasa's, बाणगणान् volley of arrows, वारयितुम् to check, अपारयन् not able to, निमीलितः with closed eyes, प्रत्यगृह्णात् received them.

Meaning

Not able to check the volley of arrows released by the Rakshasa, Nila received them with closed eyes.

YK-58-43Yuddha Kanda 58.43

यथैवगोवृषोवर्षंशारदंशीघ्रमागतम् । एवमेवप्रहस्तस्यशरवर्षंदुरासदम् ।।6.58.43।। निमीलिताक्षस्सहसानीलस्सेहेदुरासदान् ।

yathaivagovṛṣovarṣṃśāradṃśīghramāgatam | evamevaprahastasyaśaravarṣṃdurāsadam ||6.58.43|| nimīlitākṣassahasānīlassehedurāsadān |

Translation

शीघ्रम् quickly, आगतम् downpour, शारदम् autumnal, वर्षम् rain, गोवृषः mighty bull, यथैव in the same way, एवमेव precisely, नीलः Nila, प्रहस्तस्य Prahastha's, दुरासदम् difficult to face, सहसा fierce, शरवर्षम् rain of arrows, निमीलिताक्षः with eyes closed, सेहे tolerated.

Meaning

Just as a mighty bull faces sudden downpour of autumnal rain, in the same way Nila precisely tolerated the rain of arrows of Prahastha, which are difficult to face, with eyes closed.

YK-58-44Yuddha Kanda 58.44

रोषितश्शरवर्षेणसालेनमहतामहान् । प्रजघानहयाननीलःप्रहस्तस्यमहाबलः ।।6.58.44।।

roṣitaśśaravarṣeṇasālenamahatāmahān | prajaghānahayānanīlḥprahastasyamahābalḥ ||6.58.44||

Translation

महाबलः of great prowess, महान् great, नीलः Neela, शरवर्षेण by the rain of arrows, रोषितः angry, महता huge, सालेन Sala tree, प्रहस्तस्य at Prahastha, हयान् horses, प्रजघान hurled.

Meaning

Neela endowed with great prowess, became angry (by the rain of arrows showered on him) and hurled a huge Sala tree at Prahastha.

YK-58-45Yuddha Kanda 58.45

ततन्सचापमुद्गृह्यप्रहस्तस्यमहाबलः । बभञ्जतरसानीलोननादचपुनःपुनः ।।6.58.45।।

tatansacāpamudgṛhyaprahastasyamahābalḥ | babhañjatarasānīlonanādacapunḥpunḥ ||6.58.45||

Translation

ततः thereupon, सः he, चापम् bow, उद्गृह्य firmly holding, महाबलः mighty, प्रहस्तस्य Prahastha's, बभञ्ज broke, पुनः again, पुनः and again, ननादच roared

Meaning

Thereupon, Neela firmly holding the bow of mighty Prahastha broke it again and again and roared

YK-58-46Yuddha Kanda 58.46

विधनुस्तुकृतस्तेनप्रहस्तोवाहिनीपतिः । प्रगृह्यमुसलंघोरंस्यन्दनादवपुप्लुवे ।।6.58.46।।

vidhanustukṛtastenaprahastovāhinīpatiḥ | pragṛhyamusalṃghorṃsyandanādavapupluve ||6.58.46||

Translation

तेन by then, विधनुः deprived of bow, कृतः and chariot, वाहिनीपतिः CommanderinChief, सःप्रहस्तः that Prahastha, घोरम् terrific, मुसलम् mallet, प्रगृह्य seizing, स्यन्दनात् from the chariot, अवपुप्लुवे jumped down.

Meaning

Deprived of bow and chariot, Prahastha, the CommanderinChief seizing a terrific mallet jumped down from the chariot.

YK-58-47Yuddha Kanda 58.47

तावुभौवाहिनीमुख्यौजातवैरौतरस्विनौ । स्थितौक्षतजगदिग्धाङ्गौप्रभिन्नाविवकुञ्जरौ ।।6.58.47।।

tāvubhauvāhinīmukhyaujātavairautarasvinau | sthitaukṣatajagadigdhāṅgauprabhinnāvivakuñjarau ||6.58.47||

Translation

जातवैरौ deadly enemies, तरस्विनौ strong, तौ they, उभौ both, वाहिनीमुख्यौ CommanderinChief of army, क्षतजगदिग्दाङ्गौ their limbs wetted with blood, प्रभिन्नौ disfigured, कुञ्जरौइव like elephants, स्थितौ stood.

Meaning

Both Nila and Prahastha, deadly enemies, CommanderinChief of the armies, their limbs disfigured, wetted with blood, stood like elephants.

YK-58-48-49Yuddha Kanda 58.48–49 (युग्मम्)

उल्लिखन्तौसुतीक्ष्णाभिर्दंष्ट्राभिरितरेतरम् । सिंहशार्दूलसदृशौसिंहशार्दूलचेष्टितौ ।।6.58.48।। विक्रान्तविजयौवीरौसमरेष्न्विवर्तिनौ । काङ्क्षमाणौयशःप्राप्तुंवृत्रवासवयोस्सह ।।6.58.49।।

ullikhantausutīkṣṇābhirdṃṣṭrābhiritaretaram | siṃhaśārdūlasadṛśausiṃhaśārdūlaceṣṭitau ||6.58.48|| vikrāntavijayauvīrausamareṣnvivartinau | kāṅkṣamāṇauyaśḥprāptuṃvṛtravāsavayossaha ||6.58.49||

Translation

सुतीक्ष्णाभिः exceedingly sharp, दंष्ट्राभिः teeth, इतरेतरम् each other, उल्लिखन्तौ tearing up, सिंहशार्दूलसदृशौ like lion and tiger, सिंहशार्दूलचेष्टितौ behaving like lion and tiger, विक्रान्तविजयौ who won many wars, समरेषु in wars, अनिवर्तिनौ never turned back, वीरौ heroes, वृत्रवासवयोः demon Vrta and Indra, यशः fame, सह to conquer, प्राप्तुम् to attain, काङ्क्षमाणाविव desiring to win.

Meaning

Tearing up each other with exceedingly sharp teeth they were behaving like a lion and tiger. They had won many wars and never turned back in war. They were heroes like Vrta and Indra desiring to conquer and attain fame.

YK-58-50Yuddha Kanda 58.50

आजघानतदानीलंललाटेमुसलेनसः । प्रहस्तःपरमायत्तस्ततस्सुस्रावशोणितम् ।।6.58.50।।

ājaghānatadānīlṃlalāṭemusalenasḥ | prahastḥparamāyattastatassusrāvaśoṇitam ||6.58.50||

Translation

तदा then, सःप्रहस्तः Prahastha, परमायत्तः speedily, मुसलेन with mallet, नीलम् Neela, ललाटे forehead, आजघान struck, ततः then, शोणितम् blood, सुस्राव flowed.

Meaning

Then Prahastha struck speedily with a mallet and hit Neela on the forehead and blood flowed from there.

YK-58-51Yuddha Kanda 58.51

ततःशोणितदिग्धाङ्गःप्रगृह्यसुमहातरुम् । प्रहस्तस्योरसिक्रुद्धोविससर्जमहाकपिः ।।6.58.51।।

tatḥśoṇitadigdhāṅgḥpragṛhyasumahātarum | prahastasyorasikruddhovisasarjamahākapiḥ ||6.58.51||

Translation

ततः then, महाकपिः great Vanara, शोणितदिग्धाङ्गः drenched with blood, क्रुद्धः enraged, सुमहातरुम् huge tree, प्रगृह्यच taking hold, प्रहस्तस्य Prahastha's, उरसि chest, विससर्ज hurled.

Meaning

Then drenched with blood, Neela was enraged and took hold of a huge tree and hurled at the chest of Prahastha.

YK-58-52Yuddha Kanda 58.52

तमचिन्त्यप्रहारंसप्रगृह्यमुसलंमहत् । अभिदुद्रावबलिनंबलाननीलंप्लवङ्गमम् ।।6.58.52।।

tamacintyaprahārṃsapragṛhyamusalṃmahat | abhidudrāvabalinṃbalānanīlṃplavaṅgamam ||6.58.52||

Translation

सः he, तम् that, प्रहारम् wound, अचिन्त्य not caring, महत् huge, मुसलम् mallet, प्रगृह्य taking hold, बलिनम् strong, प्लवङ्गमम् monkey, नीलम् Neela, बलात् courageous, अभिदुद्राव went towards.

Meaning

He (Prahastha), not caring for the wound, taking a huge mallet went towards that courageous monkey (Neela).

YK-58-53Yuddha Kanda 58.53

तमुग्रवेगंसंरब्धमापतन्तंमहाकपिः । ततस्सम्प्रेक्ष्यजग्राहमहावेगोमहाशिलाम् ।।6.58.53।।

tamugravegṃsṃrabdhamāpatantṃmahākapiḥ | tatassamprekṣyajagrāhamahāvegomahāśilām ||6.58.53||

Translation

ततः then, महाकपिः great monkey, उग्रवेगम् endowed with high speed, संरब्दम् waging, आपतन्तम् coming towards, तम् him, सम्प्रेक्ष्य seeing, महावेगः endowed with speed, महाशिलाम् huge rock, जग्राह hurled.

Meaning

Then, seeing Prahastha waging and coming towards him, the great monkey, Neela, endowed with high speed threw a huge rock.

YK-58-54Yuddha Kanda 58.54

तस्ययुद्धाभिकामस्यमृथेमुसलयोधिन । प्रहस्तस्यशिलांनीलोमूर्ध्नितूर्णमपातयत् ।।6.58.54।।

tasyayuddhābhikāmasyamṛthemusalayodhina | prahastasyaśilāṃnīlomūrdhnitūrṇamapātayat ||6.58.54||

Translation

नीलः Neela, शिलाम् rock, युद्धाभिकामस्य desiring to fight, मृथे forehead, मुसलयोधिनः mallet, तस्यप्रहस्तस्य that Prahastha's, मूर्ध्नि forehead, तूर्णम् quickly, अपातयत् dropped.

Meaning

Fighting with the mallet, Neela quickly dropped the rock on that Prahastha's forehead

YK-58-55Yuddha Kanda 58.55

सातेनकपिमुख्येनविमुक्तामहतीशिला । बिभेदबहुधाघोराप्रहस्तस्यशिरस्तदा ।।6.58.55।।

sātenakapimukhyenavimuktāmahatīśilā | bibhedabahudhāghorāprahastasyaśirastadā ||6.58.55||

Translation

सातेन by that, तेनकपिमुख्येन by the foremost of Vanaras, विमुक्ता hurled, महती huge, घोरा dreadful, शिला rock, प्रहस्तस्य Prahastha's, शिरः head, बहुधा many pieces, बिभेद broken.

Meaning

Hurled by Neela, the foremost of monkeys, the huge rock broke the head of Prahastha into pieces.

YK-58-56Yuddha Kanda 58.56

सगतासुर्गतश्रीकोगतसत्त्वोगतेन्द्रियः । पपातसहसाभूमौछिन्नमूलइवद्रुमः ।।6.58.56।।

sagatāsurgataśrīkogatasattvogatendriyḥ | papātasahasābhūmauchinnamūlaivadrumḥ ||6.58.56||

Translation

गतासुः life gone, गतश्रीकः splendour gone, गतसत्त्वः strength gone, गतेन्द्रियः senses gone, सः he, छिन्नमूलः tree at the bottom, द्रुमःइव like tree, सहसा instantly, भूमौ on ground, पपात fell.

Meaning

Life, splendour, strength, and senses departed Prahastha fell instantly on the ground like a tree cut at the bottom.

YK-58-57Yuddha Kanda 58.57

विभिन्नशिरसस्तस्यबहुसुस्रावशोणितम् । शरीरादपिसुस्रावगिरेःप्रस्रवणंयथा ।।6.58.57।।

vibhinnaśirasastasyabahususrāvaśoṇitam | śarīrādapisusrāvagireḥprasravaṇṃyathā ||6.58.57||

Translation

तस्य his, विभिन्नशिरसः shattered head, बहु much, शोणितम् blood, सुस्राव flowed, शरीरादपि all over the body, गिरेः mountain, प्रस्रवणंयथा like a spring from, सुस्राव flowed.

Meaning

From his shattered head much blood flowed from all over the body just as a spring from a mountain.

YK-58-58Yuddha Kanda 58.58

हतेप्रहस्तेनीलेनतदकम्प्यंमहाबलम् । राक्षसानामहृष्टानांलङ्कामभिजगामह ।।6.58.58।।

hateprahastenīlenatadakampyṃmahābalam | rākṣasānāmahṛṣṭānāṃlaṅkāmabhijagāmaha ||6.58.58||

Translation

नीलेन by Neela, प्रहस्ते Prahastha, हते having been killed, अहृष्टानाम् cheerless, राक्षसानाम् of Rakshasas, अकम्प्यम् unshakeable, तत् बलम् that troops, लङ्काम् from Lanka, अभिजगामह could not stay there.

Meaning

Prahastha having been killed by Neela, the cheerless Rakshasas and unshakeable troops could not stay there any more.

YK-58-59Yuddha Kanda 58.59

नशेकुस्समवस्थातुंनिहतेवाहिनीपतौ । सेतुबन्धंसमासाद्यविशीर्णंसलिलंयथा ।।6.58.59।।

naśekussamavasthātuṃnihatevāhinīpatau | setubandhṃsamāsādyaviśīrṇṃsalilṃyathā ||6.58.59||

Translation

वाहिनीपतौ CommanderinChief, निहते killed, विशीर्णम् breached, सेतुबन्दम् dam, समासाद्य reaching, सलिलंयथा like the water, समवस्थातुम् stationary, नशेकुः not remain.

Meaning

The CommanderinChief having been killed the troops could not remain there just as water reached a breached dam.

YK-58-60Yuddha Kanda 58.60

हतेतस्मिंश्चमूमुख्येराक्षसास्तेनिरुद्यमाः । रक्षःपतिगृहंगत्वाध्यानमूकत्वमास्थिताः ।।6.58.60।। प्राप्ताश्शोकार्णवंतीव्रंनिस्सज्ञौइवतेऽभवन् ।

hatetasmiṃścamūmukhyerākṣasāstenirudyamāḥ | rakṣḥpatigṛhṃgatvādhyānamūkatvamāsthitāḥ ||6.58.60|| prāptāśśokārṇavṃtīvrṃnissajñauivate'bhavan |

Translation

चमूमुख्ये CommanderinChief, तस्मिन् his, हते killed, तेराक्षसाः those Rakshasas, निरुद्यमाः reduced to, रक्षःपतिगृहम् abode of the Lord, गत्वा went, ध्यनमूकत्वम् speechless, आगताः became, ते they, विसंज्ञाःइव without consciousness, अभवन् remained.

Meaning

CommanderinChief killed, those Rakshasas reduced to speechlessness went to the abode of their Lord and remained without consciousness.