Sarga 57

Translation

राक्षसेश्वरः Rakshasa king, अकम्पनवधम् Akampana's death, श्रुत्वा having heard, क्रुद्धः angry, किञ्चित् little, दीनमुखःचअपि with pale face, तान् his, सचिवान् ministers, उदैक्षत looked at.

Translation

राक्षसाधिपः Rakshasa king, सःरावणः Ravana, मुहूर्तम् for a while, ध्यात्वा reflected, मन्त्रिभिः ministers too, संविचार्यच deliberated, ततः then, पूर्वदिवसे forenoon, सर्वगुल्मान् all posts, अवेक्षितुम् inspect, लङ्कांपुरीम् Lanka city, ययौ proceeded.

Translation

लङ्कां Lanka, राक्षसगणैः by Rakshasa army, गुप्ताम् guarded, बहुभिः many, गुल्मैः posts, आवृताम् surrounded, पताकाध्वजमालिनीम् with rows of flags and posts and pennants तांनगरीम् that city, ददर्श saw.

Translation

राक्षसेश्वरः Lord of Rakshasas, रावणः Ravana, रुद्धाम् besieged, नगरीम् city, दृष्टवा seeing, काले time, युद्धकोविदम् skilled in warfare, प्रहस्तम् Prahastha, आत्महितम् for his welfare, उवाच spoke.

Translation

युद्धविशारद knowledgeable in war, उपनिविष्टस्य to deliver, सहसा suddenly, पीडितस्य oppressed, पुरस्य city's, युद्धात् from war, अन्यम् others, मोक्षम् can liberate, नप्रवश्यामि not able to know.

Translation

अहंवा myself, कुम्भकर्णोवा or Kumbhakarna, मम my, सेनापतिः CommanderinChief, त्वंवा or you, इन्द्रजिद्वा Indrajith, निकुम्भोवा or Nikumbha, ईदृशम् such, भारम् burden, वहेयुः undertake.

Translation

सःत्वम् you, ततः therefore, शीघ्रम् quickly, बलम् army, आदाय getting, परिगृह्यच taking charge, वनौकसः Vanaras, सर्वे all, यत्र there, विजयाय for conquering, अभिनिर्याहि are collected.

Translation

निर्याणायादेव as soon as you go, ते they, नूनम् surely, चलिता unsettled, हरिवाहिनी Vanara army, नर्दताम् uproar, राक्षसेन्द्राणाम् Rakshasas, नादम् sound, श्रुत्वा hearing, द्रविष्यति will run.

Translation

चपलाः fickle minded, अविनीताश्च undisciplined, चलचित्ताश्च volatile, वानराः Vanaras, द्विपाः glowing, सिंहनादमिव like lions roar, ते you, नादम् sound, नसहिष्यन्ति not endure.

Translation

प्रहस्त Prahastha, तस्मिन् बले your force, विद्रुते knowing, सौमित्रिणासह along with Saumithri, रामः Rama, अवशः surely, निरालम्बः helpless, वशम् fall into your power, एष्यति will be.

Translation

अत्र then, संशयिता uncertain, आपत् if it comes, श्रेयः good, निस्सशयीकृता undesirable, न not, तु you, यत् that, वा or, प्रतिलोमानुलोमंवा whether acceptable or not acceptable, हितम् good, मन्यसे I think.

Translation

रावणेन by Ravana, एवम् in that way, उक्तः spoken, वाहिनीपतिः CommanderinChief, उशना preceptor of Rakshasas, असुरेन्द्रमिव this way to the king of Rakshasas, राक्षसेन्द्रम् Rakshasa Lord, इदम् thus, उवाच spoke.

Translation

राजन् O King!, कुशलैः capable, मन्त्रिभिःसह along with ministers, नः is it not, मन्त्रितपूर्वम् earlier, परस्परम् one another, समवेक्ष्य reviewed, नः is it not, विवादश्च controversy, वृत्तः arose.

Translation

सीतायाः Sita, प्रदानेन by giving, मया by me, श्रेयः beneficial, व्यवसितम् if not given, अप्रदानेपुनः not given, नः if not, युद्धम् war, दृष्टमेव foreseen.

Translation

काले time comes, दानैश्च gifts, मानैश्च honours, विविधैः many, सान्त्वैश्च praises, सततम् always, त्वया by you, पूजितः worshipped, सःअहम् me all of you, तव your, किम् why, नकुर्याम् why will I not do

Translation

मे I, जीवितम् life, रक्ष्यम् protection, नहि not only, पुत्रदारधनानिच sons, wife, wealth also, त्वदर्थे will not be spared, युधि in war, जीवितम् life, जुहूषन्तम् willing to give up life, माम् by me, त्वम् for you, पश्य you may see.

Translation

वाहिनीपतिः O CommanderinChief, प्रहस्तः Prahastha, भर्तारम् protector, रावणम् Ravana, एवम् in that way, उक्त्वा having said, पुरतः in front, स्थितान् stood, बलाध्यक्षान् chief of army, इदम् this way, उवाच spoke.

Translation

राक्षसानाम् Rakshasas, महाबलम् great army, मे me, समानयत together, काननौकसाम् carnivorous, पक्षिणः birds, मद्बाणाच by my arrows, वेगेन speedily, रणाजिरे to the battlefield, हतानाम् killed, मांसादाः flesh, अद्य they, तृप्यन्तु will be satisfied.

Translation

कृतत्वरा: very soon, बलाध्यक्षाः commander in chief, इत्युक्ता: spoken that way, प्रहस्तेन by Prahastha, तस्मिन् in that way, राक्षसमन्दिरे Rakshasa abode, बलम् troops, उद्योजयामासुः mobilized.

Translation

मुहूर्तेन in a short while, सालङ्का that Lanka, गजैरिव of elephant size, भीमैः frightening, तै: they, नानाविधायुधैः different kinds of weapons, तैः they, राक्षसवीरैः Rakshasa warriors, समाकुला gathered, बभूव filled.

Translation

हुताशनम् propitiating fire, तर्पयताम् with offerings, ब्राह्मणांश्च to the brahmanas, नमस्यताम् worshipping, आज्यगन्धप्रतिवहः air with fragrance of ghee and flowers, सुरभः very pleasant, मारुतः blew, वनौ past.

Translation

तदा then, सङ्ग्रामसज्जाः military weapons and articles, राक्षसाः Rakshasa, विविधाकाराः of different form, अभिमन्त्रिताः consecrated with chanting, स्रजश्च flower garland s, जगृहुः went, सम्हृष्टाः rejoiced, धरायन् wore.

Translation

सधनुष्काः bows, कवचिनः shields, राक्षसाः Rakshasas, राजानम् to the king, रावणम् Ravana, प्रेक्ष्य looking at, वेगात् swiftly, आप्लुत्य greeting, प्रहस्तम् Prahastha, पर्यवारयन् surrounded.

Translation

अथ and then, युक्तः taking leave, प्रहस्तः Prahastha, राजानम् King, आमन्त्य causing, भैरवाम् terrific, भेरीम् drums, आहत्य blowing, सज्जकल्पितम् equipped for fight, महाजवैः of good speed, हयैः horses, युक्तम् driven by, सम्यक् capable, सूतसुसंयुतम् with charioteer, महाजलदनिर्घोषम् sounding like thundering cloud, साक्षात् just as, चन्द्रार्कभास्वरम् shining like sun and moon, उरगध्वज with serpent sign on, दुर्धर्षम् difficult to overpower, सुवरूथम् provided with a wooden fence, स्ववस्करम् as defence against collision, सुवर्णजालसंयुक्तम् covered with net of gold, श्रिया splendour, प्रहसन्तमिव as if laughing, रथम् chariot, आरुरोह ascended.

Translation

ततः then, रावणार्पितशासनः by the order of Ravana, रथम् chariot, आस्थाय taking seat, महता great, बलेन army, वृतः surrounded by, तूर्णम् immediately, लङ्कायाः from Lanka, निर्ययौ departed.

Translation

वाहिनीपतौ CommanderinChief of the army, प्रयाते departed, ततः there, पर्जन्यनिनदोपमः arose sounds, दुन्धुभिनिर्घोषः sounds of kettle drums, वादित्राणाम् blasts of fanfares, निनदःच noise, शङ्खशब्दश्च also sounds of conchs, मेदिनीम् earth, पूरयन्निव filling, शुश्रुवे was heard.

Translation

भीमरूपाः of fierce appearance, महाकायाः endowed with huge body, राक्षसाः Rakshasa, घोरान् dreadful, स्वरान् voice, निनदन्तः making sound, प्रहस्तस्यः Prahastha's, पुरस्सरा marching:, अग्रतः in front, जग्मुः went.

Translation

नरान्तक Naranthaka, कुम्भहनुः Kumbhahanu, महानादः Mahanada, समुन्नतः Samunnatha, प्रहस्तसचिवाः Prahastha's adjutants, एते these, तम् with, परिवार्य surrounded, निर्ययुः went.

Translation

सः he, व्यूढेनेव formed into battle array, सुघोरेण formidable, गजयूथनिकाशेन resembled a herd of elephants, महता huge, बलेन army, वृतः surrounded, पूर्वद्वारात् from the eastern gate, निर्ययौ emerged.

Translation

कालान्तकयमोपमः Kala, Anthaka and Yama, क्रुद्धः enraged, सःप्रहस्तः that Prahastha, सागरप्रतिमौघेन like an ocean, तेन by that, बलेन forces, वृतः surrounded, निर्ययौ emerged.

Translation

तस्य by the, निर्याणघेषेण sounds that emerged at departure, नर्दताम् roaring, राक्षसानांच Rakshasas also, लङ्कायाम् in Lanka, सर्वभूतानि all beings, विकृतैः unnatural way, स्वरैः tone, विनेदुः shrieked.

Translation

मांसशोणितभोजनाः living on flesh and blood, खगाः birds, व्यभ्रम् circled, आकाशम् in the sky, आविश्य reaching, रथंप्रति round the chariot, अपसव्यानि in anticlockwise, मण्डलानि round, चक्रुः went.

Translation

घोराः dreadful, शिवाः jackals, पावकज्वालाः tongues of fire, वम्नत्यः vomiting, ववाशिरे howled, अन्तरिक्षात् from the sky, उल्का meteor, पपात fell, वायुश्च wind blew, परुषम् violent, ववौ wind blew.

Translation

अन्योन्यम् one another, अभिसंरब्दाः clashing, नचकाशिरे not shine, रक्षसः Rakshasas, रथस्य chariot's, उपरि top, मेघाश्च like cloud, खरनिर्घोषाः violent like donkeys, रुधिरम् blood, ववृर्षुः rained, पुरःसरान् marching, सिषिचुश्च drenched.

Translation

दक्षिणामुखः facing south, केतोः banner, मूर्धनि top, निलीनः surrounded, गृध्रः vulture, अस्य its, उभयतः both, पार्श्वम् sides, तुदन् scratching, समग्राम् entire, श्रियम् prosperity, अहरत् snatched.

Translation

सङ्ग्रामम् war, अवगाहतः knower, सूतस्य charioteer, हयसादिनः controlling the horses, सारथेः charioteer, हस्तात् from hand, प्रतोदः whip, अस्य his, बहुशः many times, न्यपतत् slipped.

Translation

भास्वरा splendour, वसुदुर्लभा that which is difficult, या for, निर्याणश्री disappeared, सा that, मुहूर्तेन moment, ननाश destroyed, हयाश्च even horses, समे even ground, स्खलिताः stumbled.

Translation

प्रख्यातबलपौरुषम् well known for the valour, अभिनिर्यान्तम् coming towards, तुप्रहस्तम् on the part of Prahastha, नानाप्रहरणा various weapons, कपिसेना monkey army, युधि in war, अभ्यवर्तत stood facing.

Translation

अथ and then वृक्षान् trees, आरुजतांचैव for the sake of fighting, गुर्वीः heavy, शिलाः rocks, आगृह्णताम् taking hold, हरीणाम् monkeys, सुतुमुलः exceedingly, घोषः tumultuous, समजायत arose.

Translation

नदताम् yelling noise, राक्षसानांच of Rakshasas, गर्जताम् roaring, वानराणांच noise of Vanaras, उभे both, सैन्ये army, प्रमुदिते highly rejoiced, वेगितानाम् seized with speed, समर्थानाम् powerful, अन्योन्यवधकाङ् क्षिणाम् who sought the destruction of one another, परस्परम् one another, आह्वयताम् challenging, रक्षोगणवनौकसाम् armies of Rakshasas and Vanaras, महान् huge, निनादः roar, श्रूयते was heard.

Translation

ततः thereafter, दुर्मतिः perverted, प्रहस्तः Prahastha, कपिराजवाहिनीम् army of monkey king, विजयाय to conquer, प्रहस्तः Prahastha, विवृद्धवेगःच grown immensely, मुमूर्षुः being on the point of death, शलभः moth, विभावसंयथा enters into flame, तांचमूम् that, विवेश entered.