Sarga 48

Translation

सीता Sita, निहतम् killed, भर्तारम् husband, महाबलम् mighty, लक्ष्मणंच Lakshmana also, दृष्टवा seeing, भृशम् intense, शोककर्शिता emotional in sorrow, करुणम् piteously, विललाप cried.

Translation

ये whoever, लक्षणिकाः capable of predicting, माम् my, पुत्रिणी mother of sons, अविधवेतिच not become a widow, ऊचुः told, ते they, ज्ञानिनः knowledgeable, capable of reading future, अद्य their, रामे Rama, हते killed, अनृतवादिनः liars.

Translation

ये whoever, माम् me, यज्वनः men who conduct sacrificial ceremonies, महिषीम् consort, सत्त्रिणः knowledgeable of sastras, पन्तीम् with wife, ऊचुः told, सर्वे all, तेज्ञानिनः those wise, अद्य told, रामे Rama, हते is dead, अनृतवादिनः liars.

Translation

कार्तान्तिकाः those astrologers, ये whoever, द्विजाः brahmins, संश्रवणे promised, माम् my शुभाम् auspicious, ऊचुः spoken, ते they, सर्वे all, ज्ञानिनः wise, अद्य, रामे Rama, हते killed, अनृतवादिनः liars.

Translation

वीरपार्थिवपत्नी wife of man of great prowess, त्वाम् you, भर्तृपूजिताम् worshipped by husband, ये whoever, विदुः know, ते they, सर्वे all, ज्ञानिनः wise men, अद्य predicted, रामे Rama, हते killed, अनृतवादिनः liars.

Translation

पादयोः on the sole of my feet, इमानि such, पद्मानिखलु lotus marks, यैः whose, कुलस्त्रियः virtuous women, नरेन्द्रैः king, पतिभिःसह husband also, अधिराज्ये kingdom, अभिषिच्यन्ते will be crowned.

Translation

हतलक्षणा auspicious signs gone, पश्यन्ती to see, भागदुर्लभाः very difficult, नार्यः noble, यैः whoever, अलक्षणैःवैधव्यम् inauspicious widowed, यान्ति indeed, तानि not in me, आत्मनः myself, नपश्यामि do not see.

Translation

लक्षणैः characteristic marks, पद्मानि lotuses, स्त्रीणाम् in sastras, सत्यनानामानि truthful lines, उक्तानि told, मे my, तानि such, अद्य, रामे Rama, निहते killed, वितथानि false, भवन्ति will be.

Translation

मम my, केशाः hair, सूक्ष्माः fine, नीलाः dark, समाः uniform, भ्रुवौच my eyebrows, असंहते not joined, मम my, जङ्घे shanks, वृत्ते round, अरोमके devoid of hair, दन्ताश्च teeth, अविरलाः closely set.

Translation

मम my, शङ्खे temporal bones, नेत्रे eyes, करौ hand s, पादौ feet, गुल्फौ ankles, ऊरू thighs, समौ even, चितौ fleshy, अङ्गुलयः fingers, अनुवृत्तनखाः nails are round, स्निग्धाः well proportioned, समाश्च and bright.

Translation

मामकौ my, स्तनौ breast, अविरळौ well formed, पीनौ developed, मग्नचूचुकौ depressed nipples, उत्सङ्गिनी joined, नाभिः navel, मग्ना deep, मे my, पार्श्वोरस्कंच and the surrounding area, चितम् fleshy.

Translation

मम my, वर्णः colour, मणिनिभः shine of gem, अङ्गरुहाणि hair on my skin, मृदूनि soft, द्वादशभिः ten fingers and toes, प्रतिष्ठिताम् when placed on the ground, माम् me, शुभलक्षणाम् auspicious marks, ऊचुः said to be.

Translation

पाणिपादंच palms and feet, समग्रयवम् with no space in between, अच्छ्रिद्रम् collected, वर्णवत् described, मन्दस्मिता gentle smile, इति thus, माम् myself, कन्यालाक्षणिनः marks of auspiciousness, द्विजाः brahmins.

Translation

पतिनासह with husband, मे I, आधिराज्याभिषेकः consecrated, कृतान्तकुशलैः astrologers prediction, ब्राह्मणैः by brahmins, उक्तम् said, तत् सर्वम् all that, वितथीकृतम् falsified.

Translation

जनस्थानम् Janasthana, शोधयित्वा in search of me, प्रवृततिम् knowing my where about, उपलभ्यच to get me, अक्षोभ्यम् impossible, सागरम् ocean, तीर्त्वा crossing, भ्रातरौ brothers, गोष्पदे maya of Indrajith which is like foot print of cow's hoof, हतौ killed.

Translation

राघवौ Raghavas, वारुणम् Varuna weapons, आग्नेयम् fire weapons, ऐन्द्रम् Indra's, वायव्यमेवच and even wind god's, ब्रह्मशिरःअस्त्रंच even Brahma's, प्रत्यपद्यतांननु why have they not used

Translation

अनाथायाः orphaned, मम I am, नाथौ dear husband, वासनोपमौ equal to Indra in valour, रामलक्ष्मणौ Rama and Lakshmana, रणे in war, मायया by conjuring trick, अदृश्यमानेन by being invisible, निहतौ killed

Translation

रिपुः enemy, मनोजवः who is endowed with speed in thought, स्याद्यद्यपि if seen, रणे in war, राघवस्य by Rama, दृष्टिपथम् range of sight, प्राप्य happens, जीवन् life, नप्रन्तिवर्ततेहि not go alive.

Translation

यत्र since, रामः Rama, भ्रात्रासह with his brother, युधि in the battle, निपातितः fallen, शेते lies, कालस्य time spirit, अतिभारः too heavy, नास्ति not, कृतान्तश्च capable of doing anything, सुदुर्जयः difficult to conquer.

Translation

तपस्विनीम् one who observes austerities, श्वश्रूम् motherinlaw, यथा like that, तथा so also, रामम् Rama, नशोचामि not grieve, महारथम् great warrior, लक्ष्मणंच even Lakshmana, आत्मानम् my own self, नजननींचापि even my mother, न not.

Translation

सातु she also, समाप्तव्रतम् vow completed, आगतम् will come, सराघवम् Raghava, लक्ष्मणंच and Lakshmana, सीताम् च Sita also, कदा then, द्रक्ष्यामि will see, नित्यम् always, चिन्तयते worried

Translation

परिदेवयमानाम् god like woman, ताम् her, राक्षसी rakshasi, त्रिजटा Trijata, अब्रवीत् said, देवी Devi, विषादम् sorrow, माकृथाः not despair, तव your, भर्ता husband, अयम् this, जीवति is alive.

Translation

देवी Devi, भ्रातरौ brothers, इमौ like this, रामलक्ष्मणौ Rama and Lakshmana, यथा in this way, जीवतः alive, महान्ति great, सदृशानि living, कारणानिच and the reasons, वक्ष्यामि I see.

Translation

पतौ husband, युधि in war, निहते ceased of life, योधानाम् in the war, मुखानि face, कोपपरीतानि angry look, हर्षपर्युत्सुकानिच happy looks, नभवन्तिहि not be there.

Translation

वैदेही Vaidehi, नामतः indeed, पुष्पकंनाम Pushpaka by name, दिव्यम् auspicious, इदंविमानम् this aerial car, एतौ if they, गतजीवितौयदि are ceased of life, त्वाम् your, नधारयेत् would not have borne.

Translation

सङ् ख्येषु the troop, हतवीरप्रधाना chief leader dead, सेना army, गतोत्साहा lost interest, निरुद्यमा without making effort, जले in water, हतकर्णा lost helmsman, नौःइव like ship, भ्रमति moves about.

Translation

तरस्विनी O lady given to austerities, इयम् this, सेवापुनः guarding, असम्भ्रान्ता confused, निरुद्विग्ना proclaimed, मया by me, प्रीत्या lovingly, निवेदितौ telling, काकुत्स्थौ Kakuthsa, रक्षति are safe.

Translation

सा he, त्वम् you, सुखोदयैः the army, अनुमानैः not doubtful, सविस्रब्धाः not perturbed, भव you, अहतौ not killed, काकुत्स्थौ Kakutsthas, पश्य seeing, स्नेहात् lovingly, एतद् all this, ते to you, ब्रवीमि telling.

Translation

नउक्तपूर्वम् not uttered earlier, नचवक्ष्ये nor tell a lie, कदाचन indeed, चारित्रसुखशीलत्वात् woman of good disposition, मम I am, मनः heartily, प्रविष्टाअसि found entry into my mind.

Translation

इमौ these, सेन्द्रैः Indra, सुरासुरैरपि even Suras or Asuras also, रणे in war, जेतुम् to win, नशक्यौ not capable, तादृशम् indications of life, दर्शनम् observation, दृष्टवा seeing, मया by me, तव your, आवेदितुम् making you to know.

Translation

मैथिलि Mythili, शरैः arrows, निस्संज्ञावपि unconscious also, उभौ both, अपि indeed, एतौ these, लक्ष्मीः prosperous, नैवमुञ्चति body splendour not diminished, इदम् this, सुमहत् great, चित्रम् wonder, पश्यस्व you may see

Translation

प्रायेण normally, गतायुषाम् ceased of life, गतसत्त्वानाम् whose breathing has stopped, पुरुषाणाम् among men, दृश्यमानेषु when we see, वक्त्रेषु in features, परम् very, वैकृतम् unappealing, भवति will be

Translation

जनकात्मजे Janaki, रामलक्ष्मणयोः Rama and Lakshmana अर्थे both, शोकम् sorrow, दुःखंच and grief, मोहंच and delusion, त्यज giving up, अद्य get up, अजीवितुम् are alive, नशक्यम् not possible.

Translation

सुरसुतोपमा equal to deities, मैथिली Mythili, सीता Sita, तस्याः her, वचनम् words of consolation, श्रुत्वा hearing, कृताज्ञलिः greeted with both palms together, एवम् in that way, अस्, इति thus, उवाच spoke.

Translation

दीना desperate, सीता Sita, त्रिजटया Trijata, मनोजवम् speed of mind, तत् there, पुष्पकंविमानम् Pushpaka chariot, सन्निवर्त्य turning, लङ्कामेव into Lanka, प्रवेशिता entered.

Translation

ततः thereafter, सा she, त्रिजटयासार्थम् along with Trijata, पुष्पकात् in Pushpaka, अनरुह्य making to get down, राक्षसीभिः rakshasi also, अशोकवनिकामेव to Ashoka grove, प्रवेशिता entered.

Translation

सीता Sita, बहुवृक्षषण्डाम् with many trees, राक्षसेन्द्रस्य Rakshasa Lord's, विहारभूमिम् pleasure garden, ताम् they, प्रविश्य on entering, राजपुत्रौ king's sons, सम्प्रेक्ष्य having keenly observed, सञ्चिन्त्यच with intense agony, परम् very, विषादम् sad, उपाजगाम gave way.