Sarga 44

Translation

तेषाम् their, वानररक्षसाम् Vanara and Rakshasa, युध्यतामेव battling, तदा then, रविः sun, अस्तम् set, गतः went, प्राणहारिणी harmful to the life, रात्रिः night, प्रवृत्ता began.

Translation

तदा then, अन्योन्यम् to one another, बद्धवैराणाम् strong enmity, घोराणाम् dreadful, जयम् victory, इच्छताम् wishing, वानररक्षसाम् Vanara and Rakshasas, निशायुद्धम् night battle, सम्प्रवृत्तम् started.

Translation

दारुणे fierce, तस्मिन् them, तमसि darkness, राक्षसःअसि thinking to be Rakshasa, इति thus, हरयः monkeys, हरिश्च and monkeys, असि thinking to be, इति thus, राक्षसाः Rakshasa, समरे fought, अन्योन्यम् one another, जघ्नुः hit .

Translation

जहिदारय strike, चैहीति tear, कथं how, विद्रवसीतिच why do you run away, एवं in this manner, सुतुमुलश्शब्द loud echo, स्तस्मिं such was, स्तमसि darkness, शुश्रुवे heard, तस्मिन् such was, तमसि dark complexioned, कालाः night, काञ्चनसन्नाहाः covered with golden armour, राक्षसाः Rakshasa, दीप्तौषधिवनाः shining like the herbs in the forests, शैलेन्द्राः mountain, सम्प्रदृश्यन्त appeared.

Translation

दुष्पारे difficult to penetrate, तस्मिन् in that, तमसि darkness, क्रोधमूर्छिता lost senses overcome by anger, राक्षसाः Rakshasas, प्लवङ्गमान् monkeys, भक्षयन्तः devouring, महावेगाः swiftly, परिपेतुः wandered.

Translation

भीमकोपाः terribly angry, बलिनः mighty strong, तेवानराः those Vanaras, आप्लुत्य springing up, तीक्ष्णैः their sharp, धवनैः teeth, काञ्चनापीडान् golden ornaments, हयान् horses, आशीविषोपमान् pervading like fire, ध्वजांश्च of the horses, व्यदारयन् splitting, युद्धे in battle, राक्षसीम् Rakshasa's, चमूम् , अक्षोभयन् tore to pieces.

Translation

व्यदारयन् lost sense with anger, कुञ्जरान् elephants, कुञ्जरारोहान् mounted on elephants, पताकाध्वजिनः posts tied with flags, रथान् chariots, चकर्षुः dragged them, दशनैः with teeth, ददंशुश्च destroyed.

Translation

रामश्च Rama as well, लक्ष्मणश्चापि as Lakshmana also, आशीविषोपमैः shining like venomous snakes, शरैः arrows, दृश्यादृश्यानि visible and invisible, प्रवराणि principal, रक्षांसि Rakshasas, निजघ्नतुः killed

Translation

तुरङ्गखुरविध्वस्तम् pulverised by the horses hooves, रथनेमिसमुत्थितम् crushed by the wheels of chariots, धरणीरजः dust from the ground, युध्यताम् risen, कर्णनेत्राणि ears and eyes, रुरोध filled.

Translation

तथा like that, घोरे terrible, रोमहर्षणे horripilation, सङ्ग्रामे war, वर्तमाने moving, रुधिरोधा river of blood, महाघोराः terrific, नद्यः noise, तत्र there, प्रसुस्रुवुः flowed.

Translation

ततः there, भेरीमृदङ्गानाम् kettle drums and wooden drums, पणवानांच musical instrument panava, शङ्खवेणुस्वनोमनिश्रः sounds of conchs, flutes mixed, अद्भुतोपमः wonderful, निस्स्वनः rattling sounds, सम्बभूव arose.

Translation

अत्र there, स्तनमानानाम् in the battlefield, हतानाम् wounded, राक्षसानांच Rakshasas, शस्तानाम् appeased, वानराणांच and Vanaras, दारुणः dreadful, निःस्वनः roaring sounds, सम्बभूव arose.

Translation

तत्र there, शस्त्रपुष्पोपहारा offering of flowers dropped from enemies (from the mountain), युद्धमेदिनी on the battlefield, हतैः killed, वानरवीरैश्च Vanara warriors also, शक्तिशूलपरश्वधैः by javelins, tridents and axes, निहतैः wounded, कामरूपिभिः who can change their form at will, पर्वताकारैः of mountain size, राक्षसैः Rakshasa, शोणितास्रावकर्दमा wetted by the flow of blood, दुर् ज्ञेया muddy, दुर्निवेशाच difficult to reach, आसीत् remained.

Translation

सर्वेषाम् for all beings, भूतानाम् beings, दुरतिक्रमा difficult to pass, कालरात्रीव like the night of dissolution, सानिशा that night, घोरा fierce, हरिराक्षसनाशिनी destructive to Vanaras and Rakshasas, बभूव remained.

Translation

ततः thereafter, तत्र there, परमदारुणे exceedingly fearsome, तस्मिन् तमसि in that dark night, तेराक्षसाः those Rakshasas, सम्हृष्टाः highly delighted, शरवृष्टिभिः rain of arrows, राममेव Rama himself, अभ्यवर्तन्त assailed.

Translation

क्रुद्धानाम् angry Rakshasas, गर्जताम् thundering, आपतताम् rushing towards, तेषाम् them, शब्दः noise, सत्त्वानाम् seven seas, उद्वर्ते risen to flow, समुद्राणाम् into ocean, प्रशुश्रुवे heard.

Translation

तेषां their, रामश्शरैः Rama's shafts, षडिभः six, षडजघान striking the six best, निशाचरान् Rakshasas, निमेषान्तरमात्रेण in the time of twinkling of eyelid, शितैरग्निशिखोपमै like flames, दुर्धर्षः difficult to overcome, यमशत्रुश्च Yamastru, महापार्श्वमहोदरौ Mahaparva, Mahodara, महाकायः Mahakaya, वज्रदंष्ट्रः Vajradamshtra, तौ them, उभौ both, शुकसारणौ Suka, Sarana, ते they, रामेण by Rama, बाणौघैः fire of arrows, सर्वमर्मसु vital parts, ताडिताः pierced by, तत्र there, युद्धात् from tha battle, अपसृताः escaped, सावशेषायुषः with left over life, अभवन् remained.

Translation

महारथः mighty, तत्रकाञ्चनचित्रङ्गैः decorated with gold, शरैः shafts, अग्निशिखोपमैः like the flames of fire, दिशश्च in all the directions, प्रदिशश्च brightened, विमलाः bright, चकार created.

Translation

रामस्य Rama's, अभिमुखे in front, स्थिताः stood, अन्ये other, ये who so ever, भीमा fierce, राक्षसाः Rakshasa, तेऽपि be it, पावकम् fire, आसाद्य fallen, पतङ्गाःइव like fireflies, नष्टाः destroyed.

Translation

सहस्रशः thousands, सम्पतद्भिः raining, सुवर्णपुङ्खैः golden feathered, विशिखैः arrows, रजनी night, खद्योतैः illumined by fireflies, शारदीव in autumnal, चित्रा wonderful, बभूव appeared.

Translation

घोरा fierce, सानिशा that night, तदा then, राक्षसानाम् Rakshasas, हरीणाम् Vanaras, निस्स्वनैःच making noise, भूयः appeared, घोरतरा more dreadful, बभूव was.

Translation

समन्ततः all over, प्रवृद्धेन risen, महता huge, तेन by that, शब्देन sound, कन्धराकीर्णः groups of caves, त्रिकूटःअचलः Trikuta mountain, प्रव्याहरदिव responded as if it was someone's call.

Translation

महाकायाः of gigantic body, तमसा dark complexioned, तुल्यवर्चसः highly energetic, गोलाङ्गूलाः endowed with long tails and black face, बाहुभ्याम् with their shoulders, सम्परिष्वज्य holding, रजनीचरान् Rakshasas, भक्षयन् allowed to be devoured.

Translation

रणे in war, शत्रून् enemies, निहन्तुम् killing, समुपस्थितः who stood determined, अङ्गदस्तु Angada's, आशु in no time, रावणिम् Ravana's, सारथिंच charioteer, हयानपि horses also, निजघान wounded.

Translation

तदा then, घोरे terrific, भृशदारुणे violent, सङ्ग्रामे from the battlefield, अङ्गदेन by Angada, हताश्वः horses being killed, हतसारथिः charioteer killed, महामायः great cheater, इन्द्रजित्तु Indrajith, तत्स्रैव himself, अन्तरधीयत disappeared.

Translation

पूजनार्हस्य one who deserves to be worshipped, वालिपुत्रस्य Vali's son's, तत् कर्म that deed, सहर्षिभिः even sages, सर्वे all, देवाः deities, उभौ both, रामलक्ष्मणौ Rama and Lakshman, तुष्टुवुः praised.

Translation

युधि in war, इन्द्रजितः Indrajith, प्रभावम् deeds, सर्वभूतानि all beings, विदुः knew, तेन therefore, महात्मानम् great, ते his, प्रधर्षितम् gratified, तं him, दृष्टवा seeing, तुष्टाः rejoiced.

Translation

ततः thereafter, ससुग्रीवविभीषणाः Sugriva and Vibheeshana, कपयः all monkeys, शत्रुम् enemy, प्रधर्षितम् gratification, दृष्टवा seeing, प्रहृष्टाः rejoiced, साधुसाध्विति excellent well done, नेदुश्च cried out.

Translation

तदा then, भीमकर्मणा of terrible deeds, तेनवालिपुत्रेण by Vali's son Angada, सम्युगे in the combat, निर्जितः defeated, इन्द्रजित्तु Indrajith, सुदारुणम् terrible, क्रोधम् anger, चक्रे turned.

Translation

पापः sinful, रणकर्कशः capable of encounter, सःरावणि that Ravana, अदृश्यः rising up, अशनिवर्चसः remaining invisible, निशितान् sharp arrows, बाणान् by arrows, मुमोच remained.

Translation

क्रुद्धः angry, समरे in war, घोरैः terrific, नागमयैः full of serpents, शरैः arrows, राक्षसः Rakshasa, रामंच at Rama, लक्ष्मणंचैव and Lakshmana, सर्वगात्रेषु all over the body, बिभेद pierced.

Translation

कूटयोधी waging war incognito, निशाचरः Rakshasa, तत्र there, युधि in war, मयया by supernatural power, सम्वृतः surrounded, राघवौ Raghava, मोहयन् in delusion, सर्वभूतानाम् all beings, अदृश्यः, भ्रातरौ brothers, रामलक्ष्मणौ Rama and Lakshman, शरबन्धेन network of arrows, बबन्ध bound.

Translation

तदा then, वानराः Vanara, क्रुद्धेन by angry, तेन their, आशीविषैः like venomous monkeys, शरैः arrows, सहसा forcibly, अनिहतौ bound, वीरौ warriors, पुरुषव्याघ्रौ tigers among men, तौ they both, प्रैक्षन्त beheld.

Translation

तदा then, राक्षसराजपुत्रः Rakshasa king's son, प्रकाशरूपः bright form, तौ both, बाधितुम् to bind, नशक्तः incapable, मायाम् deceitfully, प्रयोक्तुम् using, समुपाजगाम remaining invisible, दुरात्मा evil minded, तौ both, राजसुतौ king's sons, बबन्ध bound.