⚔️ Yuddha Kanda

Sarga 122

35 shlokas

YK-122-1Yuddha Kanda 122.1

एतच्छ्रुत्वाशुभंवाक्यंराघवेणानुभाषितम् । ततश्शुभतरंवाक्यंव्याजहारमहेश्वरः ।।6.122.1।।

etacchrutvāśubhṃvākyṃrāghaveṇānubhāṣitam | tataśśubhatarṃvākyṃvyājahāramaheśvarḥ ||6.122.1||

Translation

राघवेण by Raghava, अनुभाषितम् sweet reply, एतत् this, शुभम् auspicious, वाक्यम् reply, श्रुत्वा hearing, महेश्वरः Lord Maheswara, ततः then, शुभतरम् auspicious, वाक्यम् words, व्याजहार delivered

Meaning

On hearing the sweet reply of Raghava, Lord Maheswara delivered an auspicious message.

YK-122-2Yuddha Kanda 122.2

पुष्कराक्ष महाबाहो महावक्ष परन्तप । दिष्ट्याकृतमिदंकर्मत्वयाधर्मभृतांवर ।।6.122.2।।

puṣkarākṣa mahābāho mahāvakṣa parantapa | diṣṭyākṛtamidṃkarmatvayādharmabhṛtāṃvara ||6.122.2||

Translation

पुष्कराक्ष lotus eyed, महाबाहो mighty armed, महावक्षः broadchested, परन्तपम् subduer of enemies, वर choicest, दिष्ट्या by good luck, इदंकर्म this deed, त्वया by you, कृतम् performed

Meaning

"O Lotuseyed, mighty armed, broadchested, a subduer of enemies, by good luck you have performed this action."

YK-122-3Yuddha Kanda 122.3

दिष्ट्यासर्वस्यलोकस्यप्रवृद्धंदारुणंतमः । अपावृत्तंत्वयासङ्ख्येरामरावणजंभयम् ।।6.122.3।।

diṣṭyāsarvasyalokasyapravṛddhṃdāruṇṃtamḥ | apāvṛttṃtvayāsaṅkhyerāmarāvaṇajṃbhayam ||6.122.3||

Translation

राम Rama, सर्वस्य all, लोकस्य worlds, रावणजम् dread born of Ravana, भयम् fear, प्रवृद्धम् gloom, दारुणम् fierce, तमःhim, दिष्ट्या fortunately, त्वया by you, सङ्ख्ये in the war, अपावृत्तम् covered

Meaning

"The dread of Ravana in all the worlds which caused gloom and fear has been fortunately removed by you in the war."

YK-122-4-6Yuddha Kanda 122.4–6 (त्रिकम्)

आश्वास्यभरतंदीनंकौसल्यां च यशस्विनीम् । कैकेयीं च सुमित्रां च दृष्टवालक्ष्मणमातरम् ।।6.122.4।। प्राप्यराज्यमयोध्यायांनन्दयित्वासुहृज्जनम् । इक्ष्वाकूणांकुलेवंशंस्थापयित्वामहाबल ।।6.122.5।। इष्टवातुरगमेधेनप्राप्यचानुत्तमंयशः । ब्राह्मणेभ्योधनंदत्त्वात्रिदिवंगन्तुमर्हसि ।।6.122.6।।

āśvāsyabharatṃdīnṃkausalyāṃ ca yaśasvinīm | kaikeyīṃ ca sumitrāṃ ca dṛṣṭavālakṣmaṇamātaram ||6.122.4|| prāpyarājyamayodhyāyāṃnandayitvāsuhṛjjanam | ikṣvākūṇāṃkulevṃśṃsthāpayitvāmahābala ||6.122.5|| iṣṭavāturagamedhenaprāpyacānuttamṃyaśḥ | brāhmaṇebhyodhanṃdattvātridivṃgantumarhasi ||6.122.6||

Translation

महाबल endowed with mighty prowess, दीनम् piteous, भरतम् Bharata, यशस्विनीम् illustrious, कौसल्यां च Kausalya also, आश्वास्य comforting, कैकेयीं च Kaikeyi also, लक्ष्मणमातरम् Lakshmana's mother, सुमित्रां च Sumithra too, दृष्टवा seeing, अयोध्यायाम् at Ayodhya, राज्यम् sovereignty, प्राप्यhaving got, सुहृज्जनम् relatives, नन्दयित्वा making happy, इक्ष्वाकूणाम् Ikshvaku clan कुले race, वंशम् side, स्थापयित्वा establishing, तुरगमेधेन horse sacrifice, इष्टवा satisfying, अनुत्तमम् highest, यश: renown, प्राप्त्य attain, ब्राह्मणेभ्यः brahmins, धनम् wealth, दत्त्वा giving, त्रिदिवम् in all the three, गन्तुम् to go to heaven, अर्हसि deserve to

Meaning

"Comforting piteous Bharata, illustrious Kausalya and Kaikeyi too, seeing Lakshmana's mother Sumithra, and attaining sovereignty, make relatives happy. Establishing Ikshvaku race, conducting horse sacrifice and satisfying the Lord attain highest renown by giving wealth in charity to brahmins. You, who are endowed with mighty prowess, deserve to go to heaven", said Lord Maheswara.

YK-122-7Yuddha Kanda 122.7

एषराजादशरथोविमानस्थःपितातव । काकुत्स्थमानुषेलोकेगुरुस्तवमहायशाः ।।6.122.7।।

eṣarājādaśarathovimānasthḥpitātava | kākutsthamānuṣelokegurustavamahāyaśāḥ ||6.122.7||

Translation

काकुत्स्थ Kakuthsa, मानुषेलोके in this mortal world, तव your, गुरुः teacher, तव your, पिता father, महायशाः renowned, एषःthis, राजा king, दशरथः Dasharatha, विमानस्थः in the aerial car

Meaning

"O Kakuthsa! Here is your father, teacher in the mortal world, king Dasharatha seated in the aerial car."

YK-122-8Yuddha Kanda 122.8

इन्द्रलोकंगतःश्रीमांस्त्वयापुत्रेणतारितः । लक्ष्मणेनसहभ्रात्रात्वमेममभिवादय ।।6.122.8।।

indralokṃgatḥśrīmāṃstvayāputreṇatāritḥ | lakṣmaṇenasahabhrātrātvamemamabhivādaya ||6.122.8||

Translation

पुत्रेण by his son, त्वया by you, तारितः liberated, श्रीमान् glorious, इन्द्रलोकम् world of Indra, गतः reached, भ्रात्रा brother, लक्ष्मणेनसह with Lakshmana, त्वम् you, एनम् in this way, अभिवादय offer your salutations

Meaning

"Liberated by you, his son, the glorious emperor has reached Indra's world. You with your brother Lakshmana offer your salutations to him."

YK-122-9Yuddha Kanda 122.9

महदेववच्श्रुत्वाराघवःसहलक्ष्मणः । लक्ष्मणेनसहभ्रात्राददर्शपितरंप्रभुः ।।6.122.9।।

mahadevavacśrutvārāghavḥsahalakṣmaṇḥ | lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitarṃprabhuḥ ||6.122.9||

Translation

सहलक्ष्मणः along with Lakshmana, राघवः Raghava, महादेववचः Lord MahaDeva's words, श्रुत्वा listening, विमानशिखरस्थस्य seated on top of the aerial car, पितुः father, प्रणामम् salutations, चकार offered

Meaning

Raghava along with Lakshmana offered salutations to his father seated on top of the aerial chariot after listening to Lord MahaDeva.

YK-122-10Yuddha Kanda 122.10

दीप्यमानंस्वयालक्ष्मविरजोऽम्भरधारिणम् । लक्ष्मणेनसहभ्रात्राददर्शपितरंप्रभुः ।।6.122.10।।

dīpyamānṃsvayālakṣmavirajo'mbharadhāriṇam | lakṣmaṇenasahabhrātrādadarśapitarṃprabhuḥ ||6.122.10||

Translation

प्रभुः Lord, भ्रात्रा brother, लक्ष्मणेन with Lakshmana, स्वया you, लक्ष्म effulgent, दीप्यमानम् blazing, विरजोऽम्बरधारिणम् adorned in white clothes, पितरम् father, ददर्श saw

Meaning

Raghava with his younger brother Lakshmana saw his father who was effulgent, blazing and adorned in white clothes.

YK-122-11-12Yuddha Kanda 122.11–12 (युग्मम्)

हर्षेणमहताविष्टोविमनस्थोमहीपतिः । प्राणैःप्रियतरंदृष्टवापुत्रंदशरथस्तदा ।।6.122.11।। आरोप्याङ्केमहबाहुर्वरासनगतःप्रभुः । बाहुभ्यांसम्परिष्वज्यततोवाक्यंसमाददे ।।6.122.12।।

harṣeṇamahatāviṣṭovimanasthomahīpatiḥ | prāṇaiḥpriyatarṃdṛṣṭavāputrṃdaśarathastadā ||6.122.11|| āropyāṅkemahabāhurvarāsanagatḥprabhuḥ | bāhubhyāṃsampariṣvajyatatovākyṃsamādade ||6.122.12||

Translation

तदा then, विमानस्थः aerial car's, महीपतिः ruler of the world, प्रभुः Lord, वरासनगतः elevated seat, दशरथः Dasharatha, प्राणैः life, प्रियतरम् dearer, पुत्रम् son, दृष्टवा seeing, महता extremely, हर्षेण rejoiced, आविष्टः making him sit, अङ्के on his lap, आरोप्य seated, बाहुभ्याम् many, सम्परिष्वज्य embracing, ततः these, वाक्यम् words, समाददे started

Meaning

Then Dasaratha, the ruler of the world, seated in an elevated seat in the aerial car, seeing his son who was dearer than life to him, extremely rejoiced and made Raghava sit on his lap, embraced him, and started speaking as follows.

YK-122-13Yuddha Kanda 122.13

न मेस्वर्गोबहुमतस्सम्मानश्चसुरर्षभैः । त्वयारामविहीनस्यसत्यंप्रतिशृणोमिते ।।6.122.13।।

na mesvargobahumatassammānaścasurarṣabhaiḥ | tvayārāmavihīnasyasatyṃpratiśṛṇomite ||6.122.13||

Translation

राम Rama, त्वया by you, विहीनस्य having got separated, मे me, स्वर्गः heaven, न बहुमतः by several, सुरर्षभैः suras, सम्मानश्च honouring, ते you, सत्यम् true, प्रतिशृणोमि promise

Meaning

"Rama separated from you, even the suras and sages honouring me in heaven does not give me happiness. It is true and I promise."

YK-122-14Yuddha Kanda 122.14

अद्यत्वांनिहतामित्रंदृष्टवासम्पूर्णमानसम् । निस्तीर्णवनवासं च प्रीतिरासीत्परामम ।।6.122.14।।

adyatvāṃnihatāmitrṃdṛṣṭavāsampūrṇamānasam | nistīrṇavanavāsṃ ca prītirāsītparāmama ||6.122.14||

Translation

अद्य today, निहतामित्रम् enemies killed, सम्पूर्णमानसम् fully satisfied in mind, निस्तीर्णवनवासंच completed the exile, त्वाम् you, दृष्टवा on seeing, मम to me, परा very, प्रीतिः joyful, आसीत् experiencing

Meaning

"Today the enemies are killed, and you have completed the exile. I am fully satisfied and experiencing joyfulness on seeing you."

YK-122-15Yuddha Kanda 122.15

कैकेय्यायानिचोक्तानिवाक्यानिवदतांवर । तवप्रव्राजनार्थानिस्थितानिहृदयेमम ।।6.122.15।।

kaikeyyāyānicoktānivākyānivadatāṃvara | tavapravrājanārthānisthitānihṛdayemama ||6.122.15||

Translation

वदताम् speaking, वर best, तव your, प्रव्राजनार्थानि send you with a motive, यानि those, वाक्यानि utterances, कैकेय्या of Kaikeyi, उक्तानि spoken, तानि those, मम my, हृदये heart, स्थितानि still hurt

Meaning

"Those utterances of Kaikeyi with a motive to send you on exile are still hurting my heart, O Best among speakers!"

YK-122-16Yuddha Kanda 122.16

त्वांतुदृष्टवाकुशलिनंपरिष्वज्यसलक्ष्मणम् । अद्यदुःखाद्विमुक्तोऽस्मिनीहारादिवभास्करः ।।6.122.16।।

tvāṃtudṛṣṭavākuśalinṃpariṣvajyasalakṣmaṇam | adyaduḥkhādvimukto'sminīhārādivabhāskarḥ ||6.122.16||

Translation

सलक्ष्मणम् with Lakshmana, त्वाम् you, कुशलिनम् happily, दृष्टवा seeing, परिष्वज्य embracing, अद्य now, भास्करः sun, नीहारादिव freed from mist, दुःखात् from grief, विमुक्तः freed अस्मि I am

Meaning

"Seeing you with Lakshmana and embracing you makes me happy freed from grief just as the sun freed from mist."

YK-122-17Yuddha Kanda 122.17

तारितोऽहंत्वयापुत्र सुपुत्रेणमहात्मना । अष्टावक्रेणधर्मात्माकहोलोब्राह्मणोयथा ।।6.122.17।।

tārito'hṃtvayāputra suputreṇamahātmanā | aṣṭāvakreṇadharmātmākaholobrāhmaṇoyathā ||6.122.17||

Translation

पुत्र son, महात्मना great self, सुपुत्रेण by his son, त्वया by you, अष्टावक्रेण Ashatvakra, धर्मात्मा righteous, कहोलः Kahola, ब्राह्मणोयथा like the brahmin, अहम् I, तारितः liberated

Meaning

"Son! I am liberated by you today, my great son, just as Kahola who was set on righteousness was liberated by Ashtavakra."

YK-122-18Yuddha Kanda 122.18

इदानीं च विजानामियथासौम्य सुरेश्वरैः । वधार्थंरावणस्येहविहितंपुरुषोत्तम ।।6.122.18।।

idānīṃ ca vijānāmiyathāsaumya sureśvaraiḥ | vadhārthṃrāvaṇasyehavihitṃpuruṣottama ||6.122.18||

Translation

सौम्य gentle, पुरुषोत्तम excellent, इह here, रावणस्य Ravana's, वधार्थम् to kill him, सुरेश्वरैः by ruler of gods, यथा so, विहितम् for destruction, इदानीं च in this form, विजानामि I did not know

Meaning

"O gentle son! I did not know that the ruler of gods had sent you for the destruction of Ravana, O excellent one."

YK-122-19Yuddha Kanda 122.19

सिद्धार्थाखलुकौसल्यायात्वांराम गृहंगतम् । वनान्निवृत्तंसंहृष्टाद्रक्ष्यतेशत्रुसूदनम् ।।6.122.19।।

siddhārthākhalukausalyāyātvāṃrāma gṛhṃgatam | vanānnivṛttṃsṃhṛṣṭādrakṣyateśatrusūdanam ||6.122.19||

Translation

राम Rama, वनात् in the forest, निवृत्तम् returned, शत्रुसूदनम् destroyer of enemy, गृहम् house, गतम् returned, त्वाम् you, या she, संहृष्टा highly rejoiced, द्रक्ष्यते will see you, कौसल्या Kausalya, सिद्धार्थाखलु accomplished as you are

Meaning

"Rama! Kausalya will see you, as an accomplished one, as a destroyer of enemies, on returning home from the forest and will be highly rejoiced."

YK-122-20Yuddha Kanda 122.20

सिद्धार्थाःखलुतेराम नरायेत्वांपुरींगतम् । राज्येचावाभिषिक्तं च द्रक्ष्यन्तेवसुधाधिपम् ।।6.122.20।।

siddhārthāḥkhaluterāma narāyetvāṃpurīṃgatam | rājyecāvābhiṣiktṃ ca drakṣyantevasudhādhipam ||6.122.20||

Translation

राम Rama, पुरीम् in the city, गतम् on reaching, राज्ये kingdom, अभिषिक्तं च consecration, त्वाम् your, वसुधाधिपम् as ruler of the world, येनराः these people, द्रक्ष्यन्ते will be seeing you, ते to you, सिद्धार्था: खलु accomplished

Meaning

"On reaching the city and consecrated in the kingdom as ruler of the world, people will see you as an accomplished person."

YK-122-21Yuddha Kanda 122.21

अनुरक्तेनबलिनाशुचिनाधर्मचारिणा । इच्छेयंत्वामहंद्रष्टुंभरतेनसमागतम् ।।6.122.21।।

anuraktenabalināśucinādharmacāriṇā | iccheyṃtvāmahṃdraṣṭuṃbharatenasamāgatam ||6.122.21||

Translation

अनुरक्तेन reunited, बलिना mighty, शुचिना pure, धर्मचारिणा follower of dharma, भरतेन by Bharata, समागतम् returned, त्वाम् you, द्रष्टुम् seeing, अहम् I, इच्छेयम् desire to

Meaning

"I desire to see you reunited with mighty Bharata who is pure and follower of dharma."

YK-122-22Yuddha Kanda 122.22

चतुर्दशसमास्सौम्यवनेनिर्यातितास्त्वया । वसतासीतयासार्धंलक्ष्मणेन च धीमता ।।6.122.22।।

caturdaśasamāssaumyavaneniryātitāstvayā | vasatāsītayāsārdhṃlakṣmaṇena ca dhīmatā ||6.122.22||

Translation

सौम्य gentle, सीतयासार्धम् along with Sita also, धीमता wise, लक्ष्मणेन च and Lakshmana, वसता living, त्वया you, चतुर्धश fourteen, समाः years, वने in the forest, निर्यातिताः after my departure from life

Meaning

"O Gentle Rama! Fourteen years have been spent in the forest with Sita and Lakshmana after my departure from life."

YK-122-23Yuddha Kanda 122.23

निवृत्तवनवासोऽसिप्रतिज्ञापूरितात्वया । रावणं च रणेहत्वादेवताःपरितोषिताः ।।6.122.23।।

nivṛttavanavāso'sipratijñāpūritātvayā | rāvaṇṃ ca raṇehatvādevatāḥparitoṣitāḥ ||6.122.23||

Translation

निवृत्तवनवासः period of exile completed, असि even though, त्वया you, प्रतिज्ञा promise, पूरिता fully, रणे in the battlefield, रावणम् Ravana, हत्वा death, देवताः च gods also, परितोषिताः gratified

Meaning

"The period of your exile has been completed, my promise has been fulfilled in the battlefield and the gods have also gratified you."

YK-122-24Yuddha Kanda 122.24

कृतंकर्मयशश्श्लाघ्यंप्राप्तंतेशत्रुसूदन । भ्रातृभिःसहराज्यस्थोदीर्घमायुरवाप्नुहि ।।6.122.24।।

kṛtṃkarmayaśaśślāghyṃprāptṃteśatrusūdana | bhrātṛbhiḥsaharājyasthodīrghamāyuravāpnuhi ||6.122.24||

Translation

शत्रुसूदन overthrower of enemy, कर्म action, कृतम् done, ते you, श्लाघ्यम् praise worthy, यशः fame, प्राप्तम् attained, भ्रातृभिःसह with brother, राज्यस्थः kingdom too, दीर्घम् long, आयुः life, अवाप्नुहि enjoy

YK-122-25Yuddha Kanda 122.25

इतिब्रुवाणंराजानंरामःप्राञ्जलिरब्रवीत् । कुरुप्रसादंधर्मज्ञकैकेय्याभरतस्य च ।।6.122.25।।

itibruvāṇṃrājānṃrāmḥprāñjalirabravīt | kuruprasādṃdharmajñakaikeyyābharatasya ca ||6.122.25||

Translation

इति thus, ब्रुवाणम् having spoken, राजानम् by king Dasharatha, रामः Rama, प्राञ्जलिः salutations with joined palms, अब्रवीत् said, धर्मज्ञ righteous, कैकेय्याः Kaikeyi, भरतस्य च and brother too, प्रसादम् grace, कुरु do

Meaning

Dasaratha having spoken to Rama, offered salutations with joined palms and said," You are righteous. Be gracious to Bharata and Kaikeyi also."

YK-122-26Yuddha Kanda 122.26

सपुत्रांत्वांत्यजामीतियदुक्ताकेकयीत्वया । स शापःकेकयींघोरस्सपुत्रां न स्पृशेत्प्रभो ।।6.122.26।।

saputrāṃtvāṃtyajāmītiyaduktākekayītvayā | sa śāpḥkekayīṃghorassaputrāṃ na spṛśetprabho ||6.122.26||

Translation

प्रभोO Lord, सपुत्राम् good son, त्वाम् you, त्यजामीति 'I disown', त्वया by you, केकयी Kaikeyi, यत् such a way, उक्ता spoken, सः he, घोरः dreadful, शापः curse, सपुत्राम् to the good son, केकयीम् and Kaikeyi, न स्स्पृशेत् not touch

Meaning

"O Lord! You had spoken in such a way saying 'I disown a good son and Kaikeyi' and cursed. May that dreadful curse not touch your son and Kaikeyi," said Rama.

YK-122-27Yuddha Kanda 122.27

तथेति स महाराजोराममुक्त्वाकृताञ्जलिम् । लक्ष्मणं च परिष्वज्यपुनर्वाक्यमुवाच ह ।।6.122.27।।

tatheti sa mahārājorāmamuktvākṛtāñjalim | lakṣmaṇṃ ca pariṣvajyapunarvākyamuvāca ha ||6.122.27||

Translation

सःमहाराजः that king, तथेति so be it, कृताञ्जलिम् saluting, रामम् Rama, उक्त्वा said, लक्ष्मणं च and Lakshmana, परिष्वज्य embracing, पुनः again, वाक्यम् words, उवाच ह spoke

Meaning

The king (Dasharatha) saying 'so be it' and embracing Lakshmana again and saluting Rama spoke to Lakshmana as follows.

YK-122-28Yuddha Kanda 122.28

रामंशुश्रूषताभक्त्यावैदेह्यासहसीतया । कृतमममहाप्रीतिःप्राप्तंधर्मफलं च ते ।।6.122.28।।

rāmṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā | kṛtamamamahāprītiḥprāptṃdharmaphalṃ ca te ||6.122.28||

Translation

वैदेह्या Vaidehi, सीतयासह along with Sita, रामम् Rama, भक्त्या devotion, शुश्रूषता, मम me, महाप्रीतिः very happy, कृता did, ते to you, धर्मफलं च merit of righteous task, प्राप्तम् attained

Meaning

"You have served with devotion to Rama and Sita and made me very happy. By this task you have earned the merit of righteousness."

YK-122-29Yuddha Kanda 122.29

धर्मंप्राप्स्यसिधर्मज्ञ यशश्चविपुलंभुवि । रामेप्रसन्नेस्वर्गं च महिमानंतथोत्तमाम् ।।6.122.29।।

dharmṃprāpsyasidharmajña yaśaścavipulṃbhuvi | rāmeprasannesvargṃ ca mahimānṃtathottamām ||6.122.29||

Translation

धर्मज्ञ knower of dharma, धर्मम् dharma, भुवि on this earth, विपुलम् extensive, यशश्च fame, प्राप्स्यसि will attain, रामे by Rama, प्रसन्ने pleased, स्वर्गं च heaven, उत्तमम् best, महिमानम् supreme glory

Meaning

"O knower of dharma! If Rama is pleased, extensive fame as well as heaven and supreme glory will be attained on this earth."

YK-122-30Yuddha Kanda 122.30

रामंशुश्रूषभद्रंतेसुमित्रानन्दवर्धन । रामस्सर्वस्यलोकस्यसुभेष्वभिरतःसदा ।।6.122.30।।

rāmṃśuśrūṣabhadrṃtesumitrānandavardhana | rāmassarvasyalokasyasubheṣvabhiratḥsadā ||6.122.30||

Translation

सुमित्रानन्दवर्धन enhancer of Sumithra's joy, ते you, भद्रम् be auspicious, रामम् to Rama, शुश्रूष service, रामः Rama, सदा always, सर्वलोकस्य in all the worlds, सुभेषु good, अभिरतः will ever remain

Meaning

"O Lakshmana, the enhancer of Sumithra's joy, 'Be auspicious. Rama will always remain good in the service of the three worlds."

YK-122-31Yuddha Kanda 122.31

एतेसेन्द्रास्त्रयोलोकास्सिद्धाश्चपरमर्षयः । अभिगम्यमहात्मानमर्चन्तिपुरुषोत्तमम् ।।6.122.31।।

etesendrāstrayolokāssiddhāścaparamarṣayḥ | abhigamyamahātmānamarcantipuruṣottamam ||6.122.31||

Translation

सेन्द्राः Indra, एते this, लोकाः world, सिद्धाश्च Siddhas also, परमर्षयः supreme sages, महात्मानम् great souls, पुरुषोत्तमम् supreme, अभिगम्य pay respects, अर्चन्ति worship

Meaning

"This Indra and also Siddhas, supreme sages who are great souls pay respects to Rama and worship him."

YK-122-32Yuddha Kanda 122.32

एतत्तदुक्तमव्यक्तमक्षरंब्रह्मनिर्मितम् । देवानांहृदयंसौम्य गुह्यंरामःपरन्तप ।।6.122.32।।

etattaduktamavyaktamakṣarṃbrahmanirmitam | devānāṃhṛdayṃsaumya guhyṃrāmḥparantapa ||6.122.32||

Translation

सौम्य gentle, परन्तप tormentor of enemies, अव्यक्तम् unmanifest, अक्षरम् imperishable, देवानाम् gods, हृदयम् heart, गुह्यम् secret, तत् that alone, एतत् this, ब्रह्म Brahma, रामः Rama, निर्मितम् created, उक्तम् spoke

Meaning

"O Gentle! Rama, the tormentor of enemies is the unmanifest and imperishable secret, is Brahma alone. This is created by Brahma. It is the secret in the heart of gods."

YK-122-33Yuddha Kanda 122.33

अवाप्तंधर्मचरणंयशश्चविपुलंत्वया । एनंशुश्रूषताभक्त्यावैदेह्यासहसीतया ।।6.122.33।।

avāptṃdharmacaraṇṃyaśaścavipulṃtvayā | enṃśuśrūṣatābhaktyāvaidehyāsahasītayā ||6.122.33||

Translation

वैदेह्या Videha's, सीतयासह Sita also, एनम् in this manner, भक्त्या with devotion, शुश्रूषता serving, त्वया your, धर्माचरणम् righteous path, अवाप्तम् earned, विपुलम् great, यशश्च fame

Meaning

"Videha's Sita, you have also earned fame by serving Rama with devotion and following the righteous path."

YK-122-34Yuddha Kanda 122.34

इत्युक्त्वालक्ष्मणंराजास्नुषांबद्धाञ्जलिंस्थिताम् । पुत्रीत्याभाष्यमधुरंशनैरेनामुवाच ह ।।6.122.34।।

ityuktvālakṣmaṇṃrājāsnuṣāṃbaddhāñjaliṃsthitām | putrītyābhāṣyamadhurṃśanairenāmuvāca ha ||6.122.34||

Translation

राजा king, लक्ष्मणम् Lakshmana, इति this, उक्त्वा spoken, बद्धाञ्जलिम् joined palms, स्थिताम् stood, स्नुषाम् daughter in law, पुत्रि daughter, इति this, अभाष्य addressed, एनाम् in this way, शनैः gently, मधुरम् sweetly, उवाच said

Meaning

Having spoken like that to Lakshmana, looking at the daughter in law standing there with folded palms, Dasaratha addressed her saying," Daughter", gently and sweetly and said.

YK-122-35Yuddha Kanda 122.35

कर्तव्यो न तुवैदेहीमन्युस्त्यागमिमंप्रति । रामेणेत्वद्विशुध्यर्थंकृतमेतद्धितैषिणा ।।6.122.35।।

kartavyo na tuvaidehīmanyustyāgamimṃprati | rāmeṇetvadviśudhyarthṃkṛtametaddhitaiṣiṇā ||6.122.35||

Translation

वैदेही Vaidehi, इमम् this manner, त्यागंप्रति in the event of leaving, मन्युः resentment, न तु not you, कर्तव्यः duty, एतद्धिकतैषिणा enduring this way, रामेय by Rama itself, इदम् thus, विशुध्यर्थम् to prove your purity, कृतम् has done

Meaning

"In the event of Rama abandoning you, resentment should not be shown in this way. It is your duty to endure. Rama himself has done this to prove your purity."

YK-122-36Yuddha Kanda 122.36

सुदुष्करमिदंपुत्रितवचारित्रलक्षणम् । कृतंयत्तेऽन्यनारीणांयशोह्यभिभविष्यति ।।6.122.36।।

suduṣkaramidṃputritavacāritralakṣaṇam | kṛtṃyatte'nyanārīṇāṃyaśohyabhibhaviṣyati ||6.122.36||

Translation

पुत्रि daughter, तव your, चारित्रलक्षणम् sign of your character, यत् that which, सुदुष्करम् कृतम् done is highly difficult, ते you, इदम् this, अन्यनारीणाम् other women, यशः fame, अभिभविष्यति in future

Meaning

"Daughter! that which you have done is a sign of your character. It is highly difficult to do. You will overshadow the future of other women."

YK-122-37Yuddha Kanda 122.37

न त्वंकामंसमाधेयाभर्तृशुश्रूषणंप्रति । अवश्यंतुमयावाच्यमेषतेदैवतंपरम् ।।6.122.37।।

na tvṃkāmṃsamādheyābhartṛśuśrūṣaṇṃprati | avaśyṃtumayāvācyameṣatedaivatṃparam ||6.122.37||

Translation

त्वम् you, भर्तृशुश्रूषणंप्रति about the service to your husband, न समाधेयाकामम् not to told, तु you, मया by me, अवश्यम् surely, वाच्यम् instructed, एषः like this, ते you, परम् supreme, दैवतम् god

Meaning

"You need not be told about the service to your husband. Nevertheless, I am giving instruction. This Rama is supreme god for you."

YK-122-38Yuddha Kanda 122.38

इतिप्रतिसमादिश्यपुत्रौसीतां च राघवः । इन्द्रलोकंविमानेनययौदशरथोज्वलन् ।।6.122.38।।

itipratisamādiśyaputrausītāṃ ca rāghavḥ | indralokṃvimānenayayaudaśarathojvalan ||6.122.38||

Translation

राघवः Raghava, दशरथः Dasharatha's, ज्वलन् glowing, पुत्रौ sons, सीतां च and Sita, इति thus, प्रतिसमादिश्य admonished, विमानेन by the aerial car, इन्द्रलोकम् world of Indra, ययौ went

Meaning

Having admonished the two glowing sons, and Sita, Dasaratha went by aerial car to the world of Indra.