⚔️ Yuddha Kanda

Sarga 101

44 shlokas

YK-101-1Yuddha Kanda 101.1

तस्मिन्प्रतिहतेऽस्त्रेतुरावणोराक्षसाधिपः । क्रोधं च द्विगुणंचक्रेक्रोधाच्चास्त्रमनन्तरम् ।।6.101.1।।

tasminpratihate'streturāvaṇorākṣasādhipḥ | krodhṃ ca dviguṇṃcakrekrodhāccāstramanantaram ||6.101.1||

Translation

तस्मिन् by that, अस्त्रे missile, प्रतिहते counteracted, राक्षसाधिपः king of Rakshasas, रावणः Ravana, द्विगुणम् doubled the army, क्रोधम् angry, चक्रे, क्रोधात् in anger, अनन्तरम् later, अस्त्रम् missile

Meaning

Missile being counteracted, Ravana, the king of Rakshasas, doubled the army later in anger.

YK-101-2Yuddha Kanda 101.2

मयेनविहितंरौद्रमन्यदस्त्रंमहाद्युतिः । उत्सृष्टुंरावणोभीमंराघवायप्रचक्रमे ।।6.101.2।।

mayenavihitṃraudramanyadastrṃmahādyutiḥ | utsṛṣṭuṃrāvaṇobhīmṃrāghavāyapracakrame ||6.101.2||

Translation

महाद्युतिः highly effulgent, रावणः Ravana, मयेन by Maya, विहितम् manifested, रौद्रम् presided by Rudra, भीमम्terrific, अन्यत् another, अस्त्रम् missile, राघवाय Raghava, उत्सृष्टुं taking, प्रचक्रमे used

Meaning

Highly effulgent Ravana used another terrific missile, presided over by Rudra, produced by Maya.

YK-101-3Yuddha Kanda 101.3

ततःशूलानिनिश्चेरुर्गदाश्चमुसलानि च । कार्मुकाद्दीप्यमानानिवज्रसाराणिसर्वशः ।।6.101.3।।

tatḥśūlāniniścerurgadāścamusalāni ca | kārmukāddīpyamānānivajrasārāṇisarvaśḥ ||6.101.3||

Translation

ततः then, कार्मुकात् with bow, सर्वशःall over, वज्रसाराणि like the thunderbolt, दीप्यमानानि flaming, शूलानि trident, गदाश्च mace, मुसलानि च iron bar, निश्चेरुः issued forth

Meaning

Then from his bow issued forth all over flaming tridents, maces, and iron bars like thunderbolt.

YK-101-4Yuddha Kanda 101.4

मुद्गराःकूटपाशाश्चदीप्ताश्चाशनयस्तथा । निष्पेतुर्विविधास्तीक्ष्णावाताइवयुगक्षये ।।6.101.4।।

mudgarāḥkūṭapāśāścadīptāścāśanayastathā | niṣpeturvividhāstīkṣṇāvātāivayugakṣaye ||6.101.4||

Translation

विविधाःseveral kinds, तीक्ष्णाः sharp, मुद्गराः clubs, कूटपाशाश्च multitudes, तथा so also, दीप्ताःflaming, अशनयश्च thunderbolts, युगक्षये at the end of universal destruction, वाताःइव like gales, निष्पेतुः issued forth

Meaning

Several kinds of sharp multitudes of weapons and flaming thunderbolts issued forth like gales at the time of universal destruction.

YK-101-5Yuddha Kanda 101.5

तदस्त्रंराघव्श्रीमानुत्तमास्त्रविदांवरः । जघानपरमास्त्रणगान्धर्वेणमहाद्युतिः ।।6.101.5।।

tadastrṃrāghavśrīmānuttamāstravidāṃvarḥ | jaghānaparamāstraṇagāndharveṇamahādyutiḥ ||6.101.5||

Translation

श्रीमान् glorious, उत्तमास्त्रविदम् best of those proficient in the use of weapons, वरः foremost, मह्यद्युतिः endowed with great splendour, राघवः Raghava, तत् that, अस्त्रम् missile, गान्धर्वेण presided over by Gandharvas, परमास्त्रण supreme missiles, जघान neutralized

Meaning

Glorious Raghava, who is the best of those proficient in the use of missiles endowed with great splendour, neutralized that missile (of Ravana) with the missile presided over by Gandharvas.

YK-101-6Yuddha Kanda 101.6

तस्मिन्प्रतिहतेऽतुराघवेणमहात्मना । रावणःक्रोधाताम्राक्षस्सौरमस्त्रमुदैरयत् ।।6.101.6।।

tasminpratihate'turāghaveṇamahātmanā | rāvaṇḥkrodhātāmrākṣassauramastramudairayat ||6.101.6||

Translation

महात्मना great self, राघवेण by Raghava, तस्मिन् the aforesaid, अस्त्र missile, प्रतिहते turned void, रावणः Ravana, क्रोधताम्राक्षःeyes turned red in anger, सौरम् अस्त्रम् missile presided by sun god, उदैरयत् used

Meaning

When the missile of Ravana was turned void by the great selfRaghava, Ravana's eyes turned red in anger, and he used a missile presided over by the Sun God.

YK-101-7Yuddha Kanda 101.7

ततश्चक्राणिनिष्पेतुर्भास्वराणिमहान्ति च । कार्मुकाद्भीमवेगस्यदशग्रीवस्यधीमतः ।।6.101.7।।

tataścakrāṇiniṣpeturbhāsvarāṇimahānti ca | kārmukādbhīmavegasyadaśagrīvasyadhīmatḥ ||6.101.7||

Translation

ततः thereafter, भीमवेगस्य in terrific speed, धीमतः wise, दशग्रीवस्य Ravana's, कार्मुकात् bow, भास्वराणि of the sun god, महान्ति brilliant, चक्राणि discuses, निष्पेतुः issued forth

Meaning

Thereafter, brilliant discus of the Sun God, issued forth from wise Ravana's bow at a terrific speed.

YK-101-8Yuddha Kanda 101.8

तैरासीद्गगनंदीप्तंसन्ततद्भिःरितस्ततः । पतद्भिश्चदिशोदीप्ताश्चन्द्रसूर्यग्रहैरिव ।।6.101.8।।

tairāsīdgaganṃdīptṃsantatadbhiḥritastatḥ | patadbhiścadiśodīptāścandrasūryagrahairiva ||6.101.8||

Translation

रितस्ततःas they landed, सम्पतद्भिः together from the sky, पतद्भिश्च falling, तैः they, दीप्ता glowing, चन्द्रसूर्यग्रहैरिव like the moon sun and planets, गगनम् the sky, आसीत् illuminated, दिशश्च the quarters

Meaning

As they landed together from the sky glowing like Sun, moon, and the planets, it illuminated the quarters.

YK-101-9Yuddha Kanda 101.9

तानिचिच्छेदबाणौघैश्चक्राणितु स राघवः । आयुधानि च चित्राणिरावणस्यचमूमुखे ।।6.101.9।।

tānicicchedabāṇaughaiścakrāṇitu sa rāghavḥ | āyudhāni ca citrāṇirāvaṇasyacamūmukhe ||6.101.9||

Translation

सःराघवः that Raghava, बाणौघैः shafts, तानि them, चक्राणि discuses, रावणस्य of Ravana, आयुधानि च and the weapons, चमूमुखे forefront of army, चिच्छेद shattered

Meaning

Raghava with his shafts shattered the discuses and the weapons of Ravana in the forefront of his army.

YK-101-10Yuddha Kanda 101.10

तदस्त्रंतुहतंदृष्टवारावणोराक्षसाधिपः । विव्याथदशभिर्बाणैरामंसर्वेषुमर्मसु ।।6.101.10।।

tadastrṃtuhatṃdṛṣṭavārāvaṇorākṣasādhipḥ | vivyāthadaśabhirbāṇairāmṃsarveṣumarmasu ||6.101.10||

Translation

राक्षसाधिपः Rakshasa king, रावणः Ravana, तत् that, अस्त्रम् missile, हतम् frustrated, दृष्टवा seeing, दशभिः ten, बाणैः shafts, रामम् at Rama, सर्वेषु all sides, मर्मसु private parts, विव्याध pierced

Meaning

Rakshasa king, frustrated on seeing the missiles, pierced Rama in his private parts with shafts.

YK-101-11Yuddha Kanda 101.11

स विद्धोदशभिर्बाणैर्महाकार्मुकनिस्सृतैः । रावणेनमहातेजा न प्राकम्पतराघवः ।।6.101.11।।

sa viddhodaśabhirbāṇairmahākārmukanissṛtaiḥ | rāvaṇenamahātejā na prākampatarāghavḥ ||6.101.11||

Translation

रावणेन by Ravana, महाकार्मुकनिस्सृतैः from the huge bow, दशभिः ten, बाणैः arrows, विद्धः pierced, महातेजाः endowed with high energy, सःराघवः Raghava, न प्राकम्पत not shaken

Meaning

Even though pierced by Ravana with ten arrows, Rama, endowed with high energy, was not shaken.

YK-101-12Yuddha Kanda 101.12

ततोविव्याथगात्रेषुसर्वेषुसमितिञ्जयः । राघवस्तुसुसङ्क्रुद्धोरावणंबहुभिश्शरैः ।।6.101.12।।

tatovivyāthagātreṣusarveṣusamitiñjayḥ | rāghavastususaṅkruddhorāvaṇṃbahubhiśśaraiḥ ||6.101.12||

Translation

ततः then, समितिञ्जयः who won battles, राघवस्तु at Raghava, सुसङ्क्रुद्धः highly furious, रावणम् Ravana, बहुभिः many, शरैः arrows, सर्वेषु all sides, गात्रेषु limbs, विव्याध pierced

Meaning

Then, Raghava, who had won many battles, became highly furious, piercing Ravana in all his limbs with many arrows.

YK-101-13Yuddha Kanda 101.13

एतस्मिन्नन्तरेक्रुद्धोराघवस्यानुजोबली । लक्ष्मणःसायकान्सप्तजग्राहपरवीरहा ।।6.101.13।।

etasminnantarekruddhorāghavasyānujobalī | lakṣmaṇḥsāyakānsaptajagrāhaparavīrahā ||6.101.13||

Translation

एतस्मिन् in the meantime, अन्तरे, क्रुद्धः enraged, राघवस्य Raghava's, अनुजः brother, बली mighty, परवीरहा warrior, लक्ष्मणः Lakshmana, सप्त seven, सायकान् shafts, जग्राह seized

Meaning

In the meantime, enraged Lakshmana, the brother of Rama, a mighty warrior, seized hold of seven shafts.

YK-101-14Yuddha Kanda 101.14

तै: स्सायकैर्महावेगैरावणस्यमहाद्युति । ध्वजंमनुष्यशीर्षंतुतस्यचिच्छेदनैकधा ।।6.101.14।।

tai: ssāyakairmahāvegairāvaṇasyamahādyuti | dhvajṃmanuṣyaśīrṣṃtutasyacicchedanaikadhā ||6.101.14||

Translation

महाद्युतिः endowed with extraordinary splendour, महावेगैः at high speed, तैःसायकैः those shafts, तस्य his, रावणस्य Ravana's, मनुष्यशीर्षम् device of human head, ध्वजम् flag post, नैकधा one, चिच्छेद shattered

Meaning

Lakshmana, who was endowed with extraordinary splendour, for his part, with his shafts which had great force, shattered the device of man's head on the flag post of Ravana.

YK-101-15Yuddha Kanda 101.15

सारदथेश्चापिबाणेनशिरोज्वलितकुण्डलम् । जहारलक्ष्मणःश्रीमान्नैरृतस्यमहाबलः ।।6.101.15।।

sāradatheścāpibāṇenaśirojvalitakuṇḍalam | jahāralakṣmaṇḥśrīmānnairṛtasyamahābalḥ ||6.101.15||

Translation

श्रीमान् celebrated, महाबलः mighty, लक्ष्मणः Lakshmana, बाणेन by the arrows, नैरृतस्य night ranger's, सारथेः charioteer, ज्वलितकुण्डलम् glittering earrings, शिरः head, जहार struck

Meaning

Celebrated, mighty Lakshmana struck with his arrows, that hit the head of the charioteer of night ranger, which was glittering with earrings.

YK-101-16Yuddha Kanda 101.16

तस्यबाणैश्चचिच्छेदधनुर्गजकरोपमम् । लक्ष्मणोराक्षसेन्द्रस्यपञ्चभिर्निशितैस्तदा ।।6.101.16।।

tasyabāṇaiścacicchedadhanurgajakaropamam | lakṣmaṇorākṣasendrasyapañcabhirniśitaistadā ||6.101.16||

Translation

तदा then, लक्ष्मणः Lakshmana, निशितैः sharpened, पञ्चभिः five, बाणैः arrows, तस्यराक्षसेन्द्रस्य that king of Rakshasa's, गजकरोपमम् resembling the trunk of elephant, धनुः bow, चिच्छेद split

Meaning

Then Lakshmana split with five sharpened arrows the bow of Rakshasa king that resembled elephant's trunk.

YK-101-17Yuddha Kanda 101.17

नीलमेघनिभांश्चास्यसदश्वान् पर्वतोपमान् । जघानाप्लुत्यगदयारावणस्यविभीषणः ।।6.101.17।।

nīlameghanibhāṃścāsyasadaśvān parvatopamān | jaghānāplutyagadayārāvaṇasyavibhīṣaṇḥ ||6.101.17||

Translation

विभीषणः Vibheeshana, आप्लुत्य formidable, गदया with mace, अस्य his, रावणस्य Ravana's, नीलमेघनिभान् like dark cloud, पर्वतोपमान् like mountain, सदश्वान् his horses, जघाम struck

Meaning

Vibheeshana struck with his formidable mace the horses of Ravana which were like dark clouds and huge like mountains.

YK-101-18Yuddha Kanda 101.18

हताश्वात्त्तुस्वोवेगादवप्लुत्यमहारथात् । कोपमाहारत्तीव्रंभ्रातरंप्रतिरावणः ।।6.101.18।।

hatāśvātttusvovegādavaplutyamahārathāt | kopamāhārattīvrṃbhrātarṃpratirāvaṇḥ ||6.101.18||

Translation

तदा then, रावणः Ravana, हताश्वात् dead horses, महारथात् huge chariot, वेगात् speedily, अवप्लुत्य descended, भ्रातरंप्रति against brother, तीव्रम् violent, कोपम् rage, आहारयत् exhibited

Meaning

With the horses of his chariot dead, Ravana descended from the huge chariot and exhibited violent rage against his brother.

YK-101-19Yuddha Kanda 101.19

ततश्शक्तिंमहाशक्तिर्दीप्तार्दीप्ताशनीमिव । विभीषणस्यचिक्षेपराक्षसेन्द्रःप्रतापवान् ।।6.101.19।।

tataśśaktiṃmahāśaktirdīptārdīptāśanīmiva | vibhīṣaṇasyacikṣeparākṣasendrḥpratāpavān ||6.101.19||

Translation

ततः then, महाशक्तिः of extraordinary energy, प्रतापवान् powerful leader, राक्षसेन्द्र Rakshasa king, प्रदीप्ताम् flaming, अशनीमिव thunderbolt like, शक्तिम् javelin, विभीषणस्य at Vibheeshana, चिक्षेप hurled

Meaning

Then, endowed with extraordinary energy, the powerful leader of Rakshasas hurled a flaming thunderbolt like javelin at Vibheeshana.

YK-101-20Yuddha Kanda 101.20

अप्राप्तामेवतांबाणैस्त्रिभिश्चिच्छेदलक्ष्मणः । अथोदतिष्ठत्सन्नादोवानराणांमहारणे ।।6.101.20।।

aprāptāmevatāṃbāṇaistribhiścicchedalakṣmaṇḥ | athodatiṣṭhatsannādovānarāṇāṃmahāraṇe ||6.101.20||

Translation

लक्ष्मणः Lakshmana, अप्राप्तामेव even before it reached, ताम् those, त्रिभिः three, बाणैः shafts, चिच्छेद shattered, अथ and then, महारणए in that huge conflict, वानराणाम् Vanaras, सन्नादःcheered, उदतिष्ठत rose

Meaning

Lakshmana shattered the javelin with three shafts even before it reached him (Vibheeshana). Then the Vanaras raised loud cheer in that huge conflict.

YK-101-21Yuddha Kanda 101.21

स पपातत्रिधाछिन्नाशक्तिःकाञ्चनमालिनी । सविस्फुलिङ्गाज्वलितामहोल्केवदिवश्च्युता ।।6.101.21।।

sa papātatridhāchinnāśaktiḥkāñcanamālinī | savisphuliṅgājvalitāmaholkevadivaścyutā ||6.101.21||

Translation

स: he, त्रिधा three parts, छिन्ना broken, काञ्चनमालिनी covered with gold, शक्तिः javelins, दिवः heaven, च्युता broken, महोल्केव like a huge meteor firestick, सविस्फुलिङ्गा emitting fire sparks, पपात fallen

Meaning

The javelin, which was covered with gold, broke into three parts, and fell down like a huge meteor emitting fire sparks from the heavens.

YK-101-22Yuddha Kanda 101.22

ततःसम्भाविततरांकालेनापिदुरासदाम् । जग्राहविपुलांशक्तिंदीप्यमानांस्वतेजसा ।।6.101.22।।

tatḥsambhāvitatarāṃkālenāpidurāsadām | jagrāhavipulāṃśaktiṃdīpyamānāṃsvatejasā ||6.101.22||

Translation

ततः then, सम्भाविततराम् which was renowned, कालेनापि for the god of death too, दुरासदाम् formidable, स्वतेजसा shining in its own splendour, दीप्यमानम् shining, विपुलाम् huge, शक्तिम् javelin, जग्राह seized

Meaning

Then, Ravana seized hold of a huge javelin shining with its own splendour, a formidable one even for the god of death.

YK-101-23Yuddha Kanda 101.23

सावेगिताबलवतारावणेनदुरात्मना । जज्वालसुमहातेजादीप्ताशनिसमप्रभा ।।6.101.23।।

sāvegitābalavatārāvaṇenadurātmanā | jajvālasumahātejādīptāśanisamaprabhā ||6.101.23||

Translation

बलवता mighty, दुरात्मना evil minded, रावणेन by Ravana, वेगिता endowed with speed, सुमहातेजाः highly energetic, दीप्ताशनिसमप्रभा splendorous like thunderbolt, सा that javelin, जज्वाल shone

Meaning

That javelin was endowed with speed, resembling thunderbolt in splendour, whirled round by the mighty and evilminded Ravana, shone.

YK-101-24Yuddha Kanda 101.24

एतस्मिन्नन्तरेवीरोलक्ष्मणस्तंविभीषणम् । प्राणसंशयमापन्नंतूर्णमभ्यवपद्यत ।।6.101.24।।

etasminnantarevīrolakṣmaṇastṃvibhīṣaṇam | prāṇasṃśayamāpannṃtūrṇamabhyavapadyata ||6.101.24||

Translation

एतस्मिन् in the meantime, अन्तरे, वीरः hero, लक्ष्मणः Lakshmana, प्राणसंशयम् life in danger, आपन्नम् reached, तंविभीषणम् him, that Vibheeshana, तूर्णम् speedily, अभ्यनपद्यत reached and stood obstructing

Meaning

In the meantime, seeing Vibheeshana's life in danger, heroic Lakshmana reached him and stood obstructing (the javelin).

YK-101-25Yuddha Kanda 101.25

तंविमोक्षयितुंवीरश्चापमायम्यलक्ष्मणः । रावणंशक्तिहस्तंवैशरवर्षैरवाकिरत् ।।6.101.25।।

tṃvimokṣayituṃvīraścāpamāyamyalakṣmaṇḥ | rāvaṇṃśaktihastṃvaiśaravarṣairavākirat ||6.101.25||

Translation

वीरः heroic, लक्ष्मणः Lakshmana, तम् him, विमोचयितुम् to relieve, चापम् bow, आयम्य stretched, शक्तिहन्तम् having javelin in hand, रावणम् Ravana's, शरवर्षैः volley of arrows, अवाकिरत् covered

Meaning

Heroic Lakshmana stretched his bow and showered volley of arrows and covered Ravana who held javelin in hand.

YK-101-26Yuddha Kanda 101.26

कीर्यमाणश्शरौघेणविसृष्टेनमहात्मना । न प्रहर्तुंमनश्चक्रेविमुखीकृतविक्रमः ।।6.101.26।।

kīryamāṇaśśaraugheṇavisṛṣṭenamahātmanā | na prahartuṃmanaścakrevimukhīkṛtavikramḥ ||6.101.26||

Translation

महात्मना great self, विसृष्टेन stream of, शरौघेण covered by discharged shafts, कीर्यमाणः to shake his hand, विमुखीकृतविक्रमः not inclined to strike, प्रहर्तुम्, मनः in his mind, न चक्रे not strike

Meaning

Covered by the stream of shafts discharged by the great self, Lakshmana, Ravana could not shake his hand and was not inclined in his mind to strike (Vibheeshana).

YK-101-27Yuddha Kanda 101.27

मोक्षितंभ्रातरंदृष्टवालक्ष्मणेन स रावणः । लक्ष्मणाभिमुखस्तिष्ठन्निदंवचनमब्रवीत् ।।6.101.27।।

mokṣitṃbhrātarṃdṛṣṭavālakṣmaṇena sa rāvaṇḥ | lakṣmaṇābhimukhastiṣṭhannidṃvacanamabravīt ||6.101.27||

Translation

सःरावणः that Ravana, लक्ष्मणेन by Lakshmana, भ्रातरम् brother, मोक्षितम् rescued, दृष्टवा seeing, लक्ष्मणाभिमुखःfacing Lakshmana, तिष्ठन् stood, इदम् these, वचनम् words, अब्रवीत् spoke

Meaning

Thus spoke Ravana seeing Lakshmana who stood facing him, who rescued his brother (Vibheeshana).

YK-101-28Yuddha Kanda 101.28

मोक्षितस्तेबलश्लाघिन्यस्मादेवंविभीषणः । विमुच्यराक्षसंशक्तिस्त्वयीयंविनिपात्यते ।।6.101.28।।

mokṣitastebalaślāghinyasmādevṃvibhīṣaṇḥ | vimucyarākṣasṃśaktistvayīyṃvinipātyate ||6.101.28||

Translation

बलश्लाघिन् proud of your might, यस्मात् your, विभीषणः Vibheeshana, ते by you, एवम् in this way, मोक्षितः rescued, इयम् this, शक्तिः javelin, राक्षसम् Rakshasa, विमुच्य released from me, त्वयि on you, विनिपात्यते will strike at

Meaning

"Lakshmana! You are proud of your might of rescuing Vibheeshana. Now this javelin released from me will strike at you."

YK-101-29Yuddha Kanda 101.29

एषातेहृदयंभित्त्वाशक्तिर्लोहितलक्षणा । मद्भाहुपरिघोत्सृष्टाप्राणानादाययास्यति ।।6.101.29।।

eṣātehṛdayṃbhittvāśaktirlohitalakṣaṇā | madbhāhuparighotsṛṣṭāprāṇānādāyayāsyati ||6.101.29||

Translation

लोहितलक्षणा bludgeonlike arm, मद्भाहुपरिघोत्सृष्टा released by my arm, एषा in that way, शक्तिः javelin, ते your, हृदयम् heart, भित्त्वा piercing, प्राणान् life, आदाय taking out, यास्यति will take away

Meaning

"This javelin released by my bludgeonlike arm will pierce your heart and take away your life."

YK-101-30-31Yuddha Kanda 101.30–31 (युग्मम्)

इत्येवमुक्तातांशक्तिमष्टघण्टांमहास्वनाम् । मयेनमायाविहिताममोघंशत्रुघातिनीम् ।।6.101.30।। लक्ष्मणायसमुद्धिश्यज्वलन्तीमिवतेजसा । रावणःपरमक्रुद्धश्चिक्षेप च ननाद च ।।6.101.31।।

ityevamuktātāṃśaktimaṣṭaghaṇṭāṃmahāsvanām | mayenamāyāvihitāmamoghṃśatrughātinīm ||6.101.30|| lakṣmaṇāyasamuddhiśyajvalantīmivatejasā | rāvaṇḥparamakruddhaścikṣepa ca nanāda ca ||6.101.31||

Translation

परमक्रुद्धः very angry, रावणः Ravana, इत्येवम् in this way, उक्त्वा having spoken, अष्टघण्टाम् adorned with eight bells, महास्वनाम् loud noise, मयेन by Maya, मायाविहिताम् designed with magic, अमोघम् stupendous, शत्रुविघातिनीम् capable of destroying any enemy, तेजसा shone, ज्वलन्तीमिव like glowing, तांशक्तिम् that javelin, लक्ष्मणाय on Lakshmana, समुद्धिश्य aiming at, चिक्षेप hurled, ननाद च and roared

Meaning

Enraged Ravana, having spoken in this manner, hurled the javelin adorned with eight bells making loud noise, designed magically by Maya, a stupendous one capable of destroying any enemy, which was glowing with shine, aiming at Lakshmana, and roared aloud.

YK-101-32Yuddha Kanda 101.32

साक्षिप्ताभीमवेगेनवज्राशनिसमस्वना । शक्तिरभ्यपतद्वेगाल्लक्ष्मणंरणमूर्धनि ।।6.101.32।।

sākṣiptābhīmavegenavajrāśanisamasvanā | śaktirabhyapatadvegāllakṣmaṇṃraṇamūrdhani ||6.101.32||

Translation

भीमवेगेन at terrific speed, क्षिप्ता hurled, वज्राशनिसमस्वना equal to thunderbolt, साशक्तिः that javelin, रणमूर्धनि forefront of war, वेगात् speedily, लक्ष्मणम् towards Lakshmana, अभ्यपतत् went

Meaning

Hurled at terrific speed, that javelin, which was equal to thunderbolt, speedily went towards Lakshmana in the forefront of war.

YK-101-33Yuddha Kanda 101.33

तामनुव्याहरच्छक्तिमापतन्तीं स राघवः । स्वस्त्यस्तुलक्ष्मणआयेतिमोघाभवहतोद्यमा ।।6.101.33।।

tāmanuvyāharacchaktimāpatantīṃ sa rāghavḥ | svastyastulakṣmaṇaāyetimoghābhavahatodyamā ||6.101.33||

Translation

सःराघवः that Raghava, आपतन्तीम् coming towards, तांशक्तिम् that javelin, लक्ष्मणाय towards Lakshman, स्वस्ति may he be auspicious, अस्तु be, मोघा well, हतोद्यमा to kill Lakshmana, भव your, इति this, अनुव्याहरत् be ineffective and wasted

Meaning

Seeing the javelin coming towards Lakshmana, Raghava said 'May Lakshmana be auspicious. May he be well. May your attempt to kill Lakshmana be ineffective and wasted'.

YK-101-34Yuddha Kanda 101.34

रावणेनरणेशक्तिःक्रुद्धेनाशीविषोपमाः । मुक्ताशूरस्यभीतस्यलक्ष्मणस्यममज्जसा ।।6.101.34।।

rāvaṇenaraṇeśaktiḥkruddhenāśīviṣopamāḥ | muktāśūrasyabhītasyalakṣmaṇasyamamajjasā ||6.101.34||

Translation

क्रुद्धेन in anger, रावणेन by Ravana, रणे in battle, मुक्ता liberated, आशीविषोपमा like poison of venomous serpent, साशक्तिः that javelin, आशुstood, अभीतस्य fearless, लक्ष्मणस्य on Lakshmana, उरसि chest, ममज्ज pierced

Meaning

Released by Ravana in anger, that javelin, which was like poison of venomous serpent, pierced into the chest of Lakshmana who stood fearless.

YK-101-35Yuddha Kanda 101.35

न्यपतत्सामहावेगालक्ष्मणस्यमहोरसि । जिह्वेवोरगराजस्यदीप्यमानामहाद्युतिः ।।6.101.35।।

nyapatatsāmahāvegālakṣmaṇasyamahorasi | jihvevoragarājasyadīpyamānāmahādyutiḥ ||6.101.35||

Translation

उरगराजस्य king of serpents, Vasuki, दीप्यमाना glowing, जिह्वेव like tongue, महाद्युतिःflaming, महावेगा at high speed, सा that javelin, लक्ष्मणस्य Lakshman's, महोरपि broad chest, न्यपतत् descended on

Meaning

Glowing like the tongue of Vasuki, the king of serpents, flaming, त्त्जवेलिन descended at high speed on the chest of Lakshmana.

YK-101-36Yuddha Kanda 101.36

ततोरावणवेगेनसुदूरमवगाढया । शक्त्याविभिन्नहृदयःपपातभुविलक्ष्मणः ।।6.101.36।।

tatorāvaṇavegenasudūramavagāḍhayā | śaktyāvibhinnahṛdayḥpapātabhuvilakṣmaṇḥ ||6.101.36||

Translation

ततः thereafter, रावणवेगेन speedily by Ravana, सुदूरम् very long, अवगाढया plunged into, विभिन्नहृदयः penetrated deep into the heart, लक्ष्मणः Lakshman, भुवि on ground, पपात fell

Meaning

Thereafter, Lakshmana fell on the ground, pierced by the javelin, deep into the heart from far with great force by Ravana.

YK-101-37Yuddha Kanda 101.37

तदवस्थंसमीपस्थोलक्ष्मणंप्रेक्ष्यराघवः । भ्रातृस्नेहान्महातेजाविषण्णहृदयोऽभवत् ।।6.101.37।।

tadavasthṃsamīpastholakṣmaṇṃprekṣyarāghavḥ | bhrātṛsnehānmahātejāviṣaṇṇahṛdayo'bhavat ||6.101.37||

Translation

महातेजाः most courageous, समीपस्थः nearby, राघवः Raghava, तदवस्थम् that situation, लक्ष्मणम् of Lakshmana, प्रेक्ष्य watching, भ्रातृस्नेहात् because of brotherly affection, विषण्णहृदयः felt despondent at heart, अभवत् became

Meaning

Watching Lakshmana in that situation, most courageous Raghava, out of brotherly affection felt despondent at heart.

YK-101-38Yuddha Kanda 101.38

स मुहूर्तमिवध्यात्वाबाष्पपर्याकुलेक्षणः । बभूवसम्रब्धतरोयुगान्तइवपावकः ।।6.101.38।।

sa muhūrtamivadhyātvābāṣpaparyākulekṣaṇḥ | babhūvasamrabdhataroyugāntaivapāvakḥ ||6.101.38||

Translation

सः he, मुहूर्तमिव for a short while, ध्यात्वा as it is, बाष्पपर्याकुलेक्षणः eyes filled with tears, युगान्ते at the end of universe, पावकःइव like fire, सम्रब्दतरः as if confused, बभूव stood

Meaning

He (Raghava) stood confused for a short while as it was, his eyes filled with tears like fire at the end of the universe.

YK-101-39Yuddha Kanda 101.39

न विषादस्यकालोऽयमितिसञ्चिन्त्यराघवः । चक्रेसुतुमुलंयुद्धंरावणस्यवधेधृतः ।।6.101.39।। सर्वयत्नेनमहतालक्ष्मणंपरिवीक्ष्य च ।

na viṣādasyakālo'yamitisañcintyarāghavḥ | cakresutumulṃyuddhṃrāvaṇasyavadhedhṛtḥ ||6.101.39|| sarvayatnenamahatālakṣmaṇṃparivīkṣya ca |

Translation

अयम् this, विषादस्य disconsolate, कालः time, नःnot, इति now, सञ्चिन्त्य realizing, लक्ष्मणम् Lakshmana, परिवीक्ष्य observing, राघवः Raghava, रावणस्य Ravana's, वधे destruction, धृतःdetermined, महता great, सर्वयत्नेन all efforts, सुतुमुलम् fierce struggle, युद्धम् battle, चक्रे started

Meaning

Realizing that this is not the time to be disconsolate, observing Lakshmana's efforts, Raghava resolved to destroy Ravana and started a fierce struggle.

YK-101-40Yuddha Kanda 101.40

सददर्शततोरामःशक्त्याभिन्नंमहाहवे ।।6.101.40।। लक्ष्मणंरुधिरादिग्धंसपन्नगमिवाचलम् ।

sadadarśatatorāmḥśaktyābhinnṃmahāhave ||6.101.40|| lakṣmaṇṃrudhirādigdhṃsapannagamivācalam |

Translation

ततः then, सःरामः that Rama, महाहवे great war, शक्त्या javelin, भिन्नम् pierced, रुधिरादिग्धम् bathed in blood, सपन्नगम् like snake, अचलम् इव like mountain, लक्ष्मणम् Lakshmana, ददर्श beheld

Meaning

Rama beheld Lakshmana pierced with javelin in the great war bathed in blood and resembling a mountain with a snake penetrated into it.

YK-101-41-42Yuddha Kanda 101.41–42 (युग्मम्)

तामपिप्रहितांशक्तिंरावणेनबलीयसा ।।6.101.41।। यत्नतस्तेहरिश्रेष्ठा न शेकुरवमर्दितुम् । अर्दिताश्चैवबाणौघैस्तेक्षिप्रहस्तेनरक्षसा ।।6.101.42 ।

tāmapiprahitāṃśaktiṃrāvaṇenabalīyasā ||6.101.41|| yatnatastehariśreṣṭhā na śekuravamarditum | arditāścaivabāṇaughaistekṣiprahastenarakṣasā ||6.101.42 |

Translation

रक्षसा Rakshasa, क्षिप्रहस्तेन released from his hand, बाणौघैः by the arrows, अर्दिताःचैव pained, ते they, हरिश्रेष्ठाः best of Vanaras, बलीयसा with great strength, रावणेन by Ravana, प्रहिताम् discharged, ताम् them, शक्तिम् javelin, यत्नतःअपि effort also, अवमर्दितुम् to pull out, न शेकुः not feasible

Meaning

It was not feasible for the best of Vanaras to pull out the javelin (from Lakshmana's body) discharged with great strength from Ravana's hand, despite great efforts.

YK-101-43Yuddha Kanda 101.43

सौमित्रिंसाविनिर्भिद्यप्रविष्टाधरणीतलम् । तांकराभ्यांपरामृश्यरामःशक्तिंभयावहाम् ।।6.101.43।। बभञ्जसमरेक्रुद्धोबलवान्विचकर्ष च ।

saumitriṃsāvinirbhidyapraviṣṭādharaṇītalam | tāṃkarābhyāṃparāmṛśyarāmḥśaktiṃbhayāvahām ||6.101.43|| babhañjasamarekruddhobalavānvicakarṣa ca |

Translation

सा that, सौमित्रि: Saumithri, विनिर्भिद्य piercing through, धरणीतलम् the ground, प्रविष्टा entered, बलवान् mighty, रामः Rama, समरे in battle, क्रुद्धः enraged, भयापहाम् terrific, तांशक्तिम् that javelin, कराभ्याम् with both hands, परामृश्य bending it, विचकर्ष in the course of struggle, बभञ्ज च removed

Meaning

It pierced through Lakshmana's body and entered into the earth. Mighty Rama held the terrific javelin with both hands bent it and removed in the course of struggle.

YK-101-44Yuddha Kanda 101.44

तस्यनिष्कर्षतःशक्तिंरावणेनबलीयसा ।।6.101.44।। शराःसर्वेषुगात्रेषुपातितामर्मभेदिनः ।

tasyaniṣkarṣatḥśaktiṃrāvaṇenabalīyasā ||6.101.44|| śarāḥsarveṣugātreṣupātitāmarmabhedinḥ |

Translation

बलीयसा mighty courageous, रावणेन by Ravana, शक्तिम् javelin, निष्कर्षतः while pulling out, तस्य his, सर्वेषु all over, गात्रेषु the limbs, मर्मभेदिनः private parts also, शराः arrows, पातिताः struck

Meaning

While Rama was pulling out the javelin, mighty and courageous Ravana struck him in his private parts and all over the body with arrows.

YK-101-45Yuddha Kanda 101.45

अचिन्तयित्वातान्बाणान्समालशिष्य च लक्ष्मणम् ।।6.101.45।। अब्रवीच्चहनूमन्तंसुग्रीवं च महाकपिम् ।

acintayitvātānbāṇānsamālaśiṣya ca lakṣmaṇam ||6.101.45|| abravīccahanūmantṃsugrīvṃ ca mahākapim |

Translation

तान् those, बाणान् arrows, अचिन्तयित्वा not minding, लक्ष्मणम् Lakshmana, समालशिष्य embracing, हनूमन्तम् to Hanumantha, महाकपिम् great Vanara, सुग्रीवंच Sugriva also, अब्रवीच्छ spoke

Meaning

Not minding the arrows struck, Rama embraced Lakshmana and spoke to Hanumantha and the great Vanara Sugriva.

YK-101-46Yuddha Kanda 101.46

क्ष्मणंपरिवार्यैवतिष्ठध्वंवानरोत्तमाः ।।6.101.46।। पराक्रमस्यकालोऽयंसम्प्राप्तोमेचिरेप्सितः । पापात्मायंदशग्रीवोवध्यतांपापनिश्चयः ।।6.101.47।। काङ्क्षितस्स्तोककस्येवघर्मान्तेमेघदर्शनम् ।

kṣmaṇṃparivāryaivatiṣṭhadhvṃvānarottamāḥ ||6.101.46|| parākramasyakālo'yṃsamprāptomecirepsitḥ | pāpātmāyṃdaśagrīvovadhyatāṃpāpaniścayḥ ||6.101.47|| kāṅkṣitasstokakasyevagharmāntemeghadarśanam |

Translation

वानरोत्तमाः O foremost of Vanaras, लक्ष्मणम् Lakshmana, परिवार्यैव surrounding, पापात्मा sinful, पापनिश्चयः of sinful resolve, अयंदशग्रीवः this ten headed, वध्यताम् will put an end, घर्माने rightfully, स्तोककस्य chataka bird, काङ्क्षितम् desire, मेघदर्शनिमव just as clouds appeared, मे for me, चिरेप्सितःfor a long time, अयम् this, पराक्रमस्यकालः time to exhibit valour, सम्प्राप्तः has come अस्मिन् मुहूर्ते in a short while now

Meaning

"O foremost of Vanaras! Take care of Lakshmana by surrounding him. Just as clouds appeared before the chataka bird waiting for long, time has come to exhibit my valour which was awaited for long. Now I will destroy the ten headed Ravana of sinful resolve rightfully in a short while from now."