Sarga 93

वर्तमाने तथाभूते यज्ञे च परमाद्भुते । सशिष्य आजगामाशु वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवः ।। 7.93.1 ।।

vartamāne tathābhūte yajñe ca paramādbhute | saśiṣya ājagāmāśu vālmīkirmunipuṅgavaḥ || 7.93.1 ||

स दृष्ट्वा दिव्यसङ्काशं यज्ञमद्भुतदर्शनम् । एकान्ते ऋषिवाटानां चकार उटजाञ्छुभान् ।। 7.93.2 ।।

sa dṛṣṭvā divyasaṅkāśaṃ yajñamadbhutadarśanam | ekānte ṛṣivāṭānāṃ cakāra uṭajāñchubhān || 7.93.2 ||

शकटांश्च बहून्पूर्णान्फलमूलैश्च शोभनान् । वाल्मीकिवाटे रुचिरे स्थापयन्नविदूरतः ।। 7.93.3 ।।

śakaṭāṃśca bahūnpūrṇānphalamūlaiśca śobhanān | vālmīkivāṭe rucire sthāpayannavidūrataḥ || 7.93.3 ||

आसीत्सुपूजितो राज्ञा मुनिभिश्च महात्मभिः । वाल्मीकिः सुमहातेजा न्यवसत्परमात्मवान् ।। 7.93.4 ।।

āsītsupūjito rājñā munibhiśca mahātmabhiḥ | vālmīkiḥ sumahātejā nyavasatparamātmavān || 7.93.4 ||

स शिष्यावब्रवीद्धृष्टौ युवां गत्वा समाहितौ । कृत्स्नं रामायणं काव्यं गायेथां परया मुदा ।। 7.93.5 ।।

sa śiṣyāvabravīddhṛṣṭau yuvāṃ gatvā samāhitau | kṛtsnaṃ rāmāyaṇaṃ kāvyaṃ gāyethāṃ parayā mudā || 7.93.5 ||

ऋषिवाटेषु पुण्येषु ब्राह्मणावसथेषु च । रथ्यासु राजमार्गेषु पार्थिवानां गृहेषु च ।। 7.93.6 ।।

ṛṣivāṭeṣu puṇyeṣu brāhmaṇāvasatheṣu ca | rathyāsu rājamārgeṣu pārthivānāṃ gṛheṣu ca || 7.93.6 ||

रामस्य भवनद्वारि यत्र कर्म च कुर्वते । ऋत्विजामग्रतश्चैव तत्र गेयं विशेषतः ।। 7.93.7 ।।

rāmasya bhavanadvāri yatra karma ca kurvate | ṛtvijāmagrataścaiva tatra geyaṃ viśeṣataḥ || 7.93.7 ||

इमानि च फलान्यत्र स्वादूनि विविधानि च । जातानि पर्वताग्रेषु चास्वाद्यास्वाद्य गायताम् ।। 7.93.8 ।।

imāni ca phalānyatra svādūni vividhāni ca | jātāni parvatāgreṣu cāsvādyāsvādya gāyatām || 7.93.8 ||

न यास्यथः श्रमं वत्सौ भक्षयित्वा फलानि वै । मूलानि च सुमृष्टानि नगराद्बहिरास्यथः ।। 7.93.9 ।।

na yāsyathaḥ śramaṃ vatsau bhakṣayitvā phalāni vai | mūlāni ca sumṛṣṭāni nagarādbahirāsyathaḥ || 7.93.9 ||

यदि शब्दापयेद्रामः श्रवणाय महीपतिः । ऋषीणामुपविष्टानां ततो गेयं प्रवर्तताम् ।। 7.93.10 ।।

yadi śabdāpayedrāmaḥ śravaṇāya mahīpatiḥ | ṛṣīṇāmupaviṣṭānāṃ tato geyaṃ pravartatām || 7.93.10 ||

दिवसे विंशतिः सर्गा गेया मधुरया गिरा । प्रमाणैर्बहुभिस्तत्र यथोद्दिष्टा मया पुरा ।। 7.93.11 ।।

divase viṃśatiḥ sargā geyā madhurayā girā | pramāṇairbahubhistatra yathoddiṣṭā mayā purā || 7.93.11 ||

लोभश्चापि न कर्तव्यः स्वल्पो ऽपि धनकाङ्क्षया । किं धनेनाश्रमस्थानां फलमूलोपजीविना ।। 7.93.12 ।।

lobhaścāpi na kartavyaḥ svalpo 'pi dhanakāṅkṣayā | kiṃ dhanenāśramasthānāṃ phalamūlopajīvinā || 7.93.12 ||

यदि पृच्छेत्स काकुत्स्थो युवां कस्येति दारकौ । आवां वाल्मीकिशिष्यौ स्वो ब्रूतमेवं नराधिपम् ।। 7.93.13 ।।

yadi pṛcchetsa kākutstho yuvāṃ kasyeti dārakau | āvāṃ vālmīkiśiṣyau svo brūtamevaṃ narādhipam || 7.93.13 ||

इमास्तन्त्रीः सुमधुराः स्थानं वा ऽपूर्वदर्शनम् । मूर्च्छयित्वा सुमधुरं गायतां विगतज्वरौ ।। 7.93.14 ।।

imāstantrīḥ sumadhurāḥ sthānaṃ vā 'pūrvadarśanam | mūrcchayitvā sumadhuraṃ gāyatāṃ vigatajvarau || 7.93.14 ||

आदिप्रभृति गेयं स्यान्न चावज्ञाय पार्थिवम् । पिता हि सर्वभूतानां राजा भविति धर्मतः ।। 7.93.15 ।।

ādiprabhṛti geyaṃ syānna cāvajñāya pārthivam | pitā hi sarvabhūtānāṃ rājā bhaviti dharmataḥ || 7.93.15 ||

तद्युवां हृष्टमनसौ श्वः प्रभाते समास्थितौ । गायेथां मधुरं गेयं तन्त्रीलयसमन्वितम् ।। 7.93.16 ।।

tadyuvāṃ hṛṣṭamanasau śvaḥ prabhāte samāsthitau | gāyethāṃ madhuraṃ geyaṃ tantrīlayasamanvitam || 7.93.16 ||

इति सन्दिश्य बहुशो मुनिः प्राचेतसस्तदा । वाल्मीकिः परमोदारस्तूष्णीमासीन्महायशाः ।। 7.93.17 ।।

iti sandiśya bahuśo muniḥ prācetasastadā | vālmīkiḥ paramodārastūṣṇīmāsīnmahāyaśāḥ || 7.93.17 ||

सन्दिष्टौ मुनिना तेन तावुभौ मैथिलीसुतौ । तथैव करवावेति निर्जग्मतुररिन्दमौ ।। 7.93.18 ।।

sandiṣṭau muninā tena tāvubhau maithilīsutau | tathaiva karavāveti nirjagmaturarindamau || 7.93.18 ||

तामद्भुतां तौ हृदये कुमारौ निवेश्य वाणीमृषिभाषितां तदा । समुत्सुकौ तौ सममूषतुर्निशां यथा ऽश्विनौ भार्गवनीतिसंहिताम् ।। 7.93.19 ।।

tāmadbhutāṃ tau hṛdaye kumārau niveśya vāṇīmṛṣibhāṣitāṃ tadā | samutsukau tau samamūṣaturniśāṃ yathā 'śvinau bhārgavanītisaṃhitām || 7.93.19 ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे त्रिनवतितमः सर्गः ।। 93 ।।

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmaduttarakāṇḍe trinavatitamaḥ sargaḥ || 93 ||