Sarga 46

ततो रजन्यां व्युष्टायां लक्ष्मणो दीनचेतनः । सुमन्त्रमब्रवीद्वाक्यं मुखेन परिशुष्यता ।। 7.46.1 ।।

tato rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ | sumantramabravīdvākyaṃ mukhena pariśuṣyatā || 7.46.1 ||

सारथे तुरगाञ्छीघ्रं योजयस्व रथोत्तमे । स्वास्तीर्णं राजभवनात्सीतायाश्चासनं कुरु ।। 7.46.2 ।।

sārathe turagāñchīghraṃ yojayasva rathottame | svāstīrṇaṃ rājabhavanātsītāyāścāsanaṃ kuru || 7.46.2 ||

सीता हि राजवचनादाश्रमं पुण्यकर्मणाम् । मया नेया महर्षीणां श्रीघ्रमानीयतां रथः ।। 7.46.3 ।।

sītā hi rājavacanādāśramaṃ puṇyakarmaṇām | mayā neyā maharṣīṇāṃ śrīghramānīyatāṃ rathaḥ || 7.46.3 ||

सुमन्त्रस्तु तथेत्युक्त्वा युक्तं परमवाजिभिः । रथं सुरुचिरप्रख्यं स्वास्तीर्णं सुखशय्यया ।। 7.46.4 ।।

sumantrastu tathetyuktvā yuktaṃ paramavājibhiḥ | rathaṃ suruciraprakhyaṃ svāstīrṇaṃ sukhaśayyayā || 7.46.4 ||

आनीयोवाच सौमित्रिं मित्राणां मानवर्धनम् । रथो ऽयं समनुप्राप्तो यत्कार्यं क्रियतां प्रभो ।। 7.46.5 ।।

ānīyovāca saumitriṃ mitrāṇāṃ mānavardhanam | ratho 'yaṃ samanuprāpto yatkāryaṃ kriyatāṃ prabho || 7.46.5 ||

एवमुक्तः सुमन्त्रेण राजवेश्मनि लक्ष्मणः । प्रविश्य सीतामासाद्य व्याजहार नरर्षभः ।। 7.46.6 ।।

evamuktaḥ sumantreṇa rājaveśmani lakṣmaṇaḥ | praviśya sītāmāsādya vyājahāra nararṣabhaḥ || 7.46.6 ||

त्वया किलैष नृपतिर्वरं वै याचितः प्रभुः । नृपेण च प्रतिज्ञातमाज्ञप्तश्चाश्रमं प्रति ।। 7.46.7 ।।

tvayā kilaiṣa nṛpatirvaraṃ vai yācitaḥ prabhuḥ | nṛpeṇa ca pratijñātamājñaptaścāśramaṃ prati || 7.46.7 ||

गङ्गीतीरे मया देवि ऋषीणामाश्रमाञ्छुभान् । शीघ्रं गत्वा तु वैदेहि शासनात्पार्थिवस्य नः । अरण्ये मुनिभिर्जुष्टे अपनेया भविष्यसि ।। 7.46.8 ।।

gaṅgītīre mayā devi ṛṣīṇāmāśramāñchubhān | śīghraṃ gatvā tu vaidehi śāsanātpārthivasya naḥ | araṇye munibhirjuṣṭe apaneyā bhaviṣyasi || 7.46.8 ||

एवमुक्ता तु वैदेही लक्ष्मणेन महात्मना । प्रहर्षमतुलं लेभे गमनं चाप्यरोचयत् ।। 7.46.9 ।।

evamuktā tu vaidehī lakṣmaṇena mahātmanā | praharṣamatulaṃ lebhe gamanaṃ cāpyarocayat || 7.46.9 ||

वासांसि च महार्हाणि रत्नानि विविधानि च । गृहीत्वा तानि वैदेही गमनायोपचक्रमे ।। 7.46.10 ।।

vāsāṃsi ca mahārhāṇi ratnāni vividhāni ca | gṛhītvā tāni vaidehī gamanāyopacakrame || 7.46.10 ||

इमानि मुनिपत्नीनां दास्याम्याभरणान्हम् । वस्त्राणि च महार्हाणि धनानि विविधानि च ।। 7.46.11 ।।

imāni munipatnīnāṃ dāsyāmyābharaṇānham | vastrāṇi ca mahārhāṇi dhanāni vividhāni ca || 7.46.11 ||

सौमित्रिस्तु तथेत्युक्त्वा रथमारोप्य मैथिलीम् । प्रययौ शीघ्रतुरगै रामस्याज्ञामनुस्मरन् ।। 7.46.12 ।।

saumitristu tathetyuktvā rathamāropya maithilīm | prayayau śīghraturagai rāmasyājñāmanusmaran || 7.46.12 ||

अब्रवीच्च तदा सीता लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् । अशुभानि बहून्येव पश्यामि रघुनन्दन ।। 7.46.13 ।।

abravīcca tadā sītā lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam | aśubhāni bahūnyeva paśyāmi raghunandana || 7.46.13 ||

नयनं मे स्फुरत्यद्य गात्रोत्कम्पश्च जायते । हृदयं चैव सौमित्रे अस्वस्थमिव लक्षये ।। 7.46.14 ।।

nayanaṃ me sphuratyadya gātrotkampaśca jāyate | hṛdayaṃ caiva saumitre asvasthamiva lakṣaye || 7.46.14 ||

औत्सुक्यं परमं चापि अधृतिश्च परा मम । शून्यामेव च पश्यामि पृथिवीं पृथुलोचन ।। 7.46.15 ।।

autsukyaṃ paramaṃ cāpi adhṛtiśca parā mama | śūnyāmeva ca paśyāmi pṛthivīṃ pṛthulocana || 7.46.15 ||

अपि स्वस्ति भवेत्तस्य भ्रातुस्ते भ्रातृवत्सल । श्वश्रूणां चैव मे वीर सर्वासामविशेषतः ।। 7.46.16 ।।

api svasti bhavettasya bhrātuste bhrātṛvatsala | śvaśrūṇāṃ caiva me vīra sarvāsāmaviśeṣataḥ || 7.46.16 ||

पुरे जनपदे चैव कुशलं प्राणिनामपि । इत्यञ्जलिकृता सीता देवता अभ्ययाचत ।। 7.46.17 ।।

pure janapade caiva kuśalaṃ prāṇināmapi | ityañjalikṛtā sītā devatā abhyayācata || 7.46.17 ||

लक्ष्मणो ऽर्थं ततः श्रुत्वा शिरसा वन्द्य मैथिलीम् । शिवमित्यब्रवीद्धृष्टो हृदयेन विशुष्यता ।। 7.46.18 ।।

lakṣmaṇo 'rthaṃ tataḥ śrutvā śirasā vandya maithilīm | śivamityabravīddhṛṣṭo hṛdayena viśuṣyatā || 7.46.18 ||

ततो वासमुपागम्य गोमतीतीर आश्रमे । प्रभाते पुनरुत्थाय सौमित्रिः सूतमब्रवीत् ।। 7.46.19 ।।

tato vāsamupāgamya gomatītīra āśrame | prabhāte punarutthāya saumitriḥ sūtamabravīt || 7.46.19 ||

योजयस्व रथं शीघ्रमद्य भागीरथीजलम् । शिरसा धारयिष्यामि त्र्यम्बकः पर्वते यथा ।। 7.46.20 ।।

yojayasva rathaṃ śīghramadya bhāgīrathījalam | śirasā dhārayiṣyāmi tryambakaḥ parvate yathā || 7.46.20 ||

सो ऽश्वान् रज्वाथ चतुरो रथे युङ्क्त्वा मनोजवान् । आरोहस्वेति वैदेहीं सूतः प्राञ्जलिरब्रवीत् ।। 7.46.21 ।।

so 'śvān rajvātha caturo rathe yuṅktvā manojavān | ārohasveti vaidehīṃ sūtaḥ prāñjalirabravīt || 7.46.21 ||

सा तु सूतस्य वचनादारुरोह रथोत्तमम् । सीता सौमित्रिणा सार्धं सुमन्त्रेण च धीमता ।। 7.46.22 ।।

sā tu sūtasya vacanādāruroha rathottamam | sītā saumitriṇā sārdhaṃ sumantreṇa ca dhīmatā || 7.46.22 ||

आससाद विशालाक्षी गङ्गां पापविनाशिनीम् । अथार्धदिवसं गत्वा भागीरथ्या जलाशयम् ।। 7.46.23 ।।

āsasāda viśālākṣī gaṅgāṃ pāpavināśinīm | athārdhadivasaṃ gatvā bhāgīrathyā jalāśayam || 7.46.23 ||

निरीक्ष्य लक्ष्मणो दीनः प्ररुरोद महास्वनः ।। 7.46.24 ।।

nirīkṣya lakṣmaṇo dīnaḥ praruroda mahāsvanaḥ || 7.46.24 ||

सीता तु परमायत्ता दृष्ट्वा लक्ष्मणमातुरम् । उवाच वाक्यं धर्मज्ञा किमिदं रुद्यते त्वया ।। 7.46.25 ।।

sītā tu paramāyattā dṛṣṭvā lakṣmaṇamāturam | uvāca vākyaṃ dharmajñā kimidaṃ rudyate tvayā || 7.46.25 ||

जाह्नवीतीरमासाद्य चिराभिलषितं मम । हर्षकाले किमर्थं मां विषादयसि लक्ष्मण ।। 7.46.26 ।।

jāhnavītīramāsādya cirābhilaṣitaṃ mama | harṣakāle kimarthaṃ māṃ viṣādayasi lakṣmaṇa || 7.46.26 ||

नित्यं त्वं रामपार्श्वेषु वर्तसे पुरुषर्षभ । कच्चिद्विनाकृतस्तेन द्विरात्रं शोकमागतः ।। 7.46.27 ।।

nityaṃ tvaṃ rāmapārśveṣu vartase puruṣarṣabha | kaccidvinākṛtastena dvirātraṃ śokamāgataḥ || 7.46.27 ||

ममापि दयितो रामो जीवितादपि लक्ष्मण । न चाहमेवं शोचामि मैवं त्वं बालिशो भव ।। 7.46.28 ।।

mamāpi dayito rāmo jīvitādapi lakṣmaṇa | na cāhamevaṃ śocāmi maivaṃ tvaṃ bāliśo bhava || 7.46.28 ||

तारयस्व च मां गङ्गां दर्शयस्व च तापसान् । ततो मुनिभ्यो दास्यामि वांसास्याभरणानि च ।। 7.46.29 ।।

tārayasva ca māṃ gaṅgāṃ darśayasva ca tāpasān | tato munibhyo dāsyāmi vāṃsāsyābharaṇāni ca || 7.46.29 ||

ततः कृत्वा महर्षीणां यथार्हमभिवादनम् । तत्र चैकां निशामुष्य यास्यामस्तां पुरीं पुनः ।। 7.46.30 ।।

tataḥ kṛtvā maharṣīṇāṃ yathārhamabhivādanam | tatra caikāṃ niśāmuṣya yāsyāmastāṃ purīṃ punaḥ || 7.46.30 ||

ममापि पद्मपत्राक्षं सिंहोरस्कं कृशोदरम् । त्वरते हि मनो द्रष्टुं रामं रमयतां वरम् ।। 7.46.31 ।।

mamāpi padmapatrākṣaṃ siṃhoraskaṃ kṛśodaram | tvarate hi mano draṣṭuṃ rāmaṃ ramayatāṃ varam || 7.46.31 ||

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा प्रमृज्य नयने शुभे । नाविकानाह्वयामास लक्ष्मणः परवीरहा ।। 7.46.32 ।।

tasyāstadvacanaṃ śrutvā pramṛjya nayane śubhe | nāvikānāhvayāmāsa lakṣmaṇaḥ paravīrahā || 7.46.32 ||

इयं च सज्जा नौश्चेति दाशाः प्राञ्जलयो ऽब्रुवन् ।। 7.46.33 ।।

iyaṃ ca sajjā nauśceti dāśāḥ prāñjalayo 'bruvan || 7.46.33 ||

तितीर्षुर्लक्ष्मणो गङ्गां शुभां नावमुपारुहत् । गङ्गां सन्तारयामास लक्ष्मणस्तां समाहितः ।। 7.46.34 ।।

titīrṣurlakṣmaṇo gaṅgāṃ śubhāṃ nāvamupāruhat | gaṅgāṃ santārayāmāsa lakṣmaṇastāṃ samāhitaḥ || 7.46.34 ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे षट्चत्वारिंशः सर्गः ।। 46 ।।

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmaduttarakāṇḍe ṣaṭcatvāriṃśaḥ sargaḥ || 46 ||