Sarga 14

ततस्तु सचिवैः सार्धं षड्भिर्नित्यं बलोद्धतैः । महोदरप्रहस्ताभ्यां मारीचशुकसारणैः ।। 7.14.1 ।।

tatastu sacivaiḥ sārdhaṃ ṣaḍbhirnityaṃ baloddhataiḥ | mahodaraprahastābhyāṃ mārīcaśukasāraṇaiḥ || 7.14.1 ||

धूम्राक्षेण च वीरेण नित्यं समरगृध्नुना । वृतः संप्रययौ श्रीमान्क्रोधाल्लोकान्दहन्निव ।। 7.14.2 ।।

dhūmrākṣeṇa ca vīreṇa nityaṃ samaragṛdhnunā | vṛtaḥ saṃprayayau śrīmānkrodhāllokāndahanniva || 7.14.2 ||

पुराणि स नदीः शैलान्वनान्युपवनानि च । अतिक्रम्य मुहूर्तेन कैलासं गिरिमागमत् ।। 7.14.3 ।।

purāṇi sa nadīḥ śailānvanānyupavanāni ca | atikramya muhūrtena kailāsaṃ girimāgamat || 7.14.3 ||

सन्निविष्टं गिरौ तस्मिन्राक्षसेन्द्रं निशम्य तु । युद्धे ऽत्यर्थकृतोत्साहं दुरात्मानं समन्त्रिणम् ।। 7.14.4 ।।

sanniviṣṭaṃ girau tasminrākṣasendraṃ niśamya tu | yuddhe 'tyarthakṛtotsāhaṃ durātmānaṃ samantriṇam || 7.14.4 ||

यक्षा न शेकुः संस्थातुं प्रमुखे तस्य रक्षसः । राज्ञो भ्रातेति विज्ञाय गता यत्र धनेश्वरः ।। 7.14.5 ।।

yakṣā na śekuḥ saṃsthātuṃ pramukhe tasya rakṣasaḥ | rājño bhrāteti vijñāya gatā yatra dhaneśvaraḥ || 7.14.5 ||

ते गत्वा सर्वमाचख्युर्भ्रातुस्तस्य चिकीर्षितम् । अनुज्ञाता ययुर्हष्टा युद्धाय धनदेन ते ।। 7.14.6 ।।

te gatvā sarvamācakhyurbhrātustasya cikīrṣitam | anujñātā yayurhaṣṭā yuddhāya dhanadena te || 7.14.6 ||

ततो बलानां सङ्क्षोभो व्यवर्धत महोदधेः । तस्य नैर्ऋतराजस्य शैलं सञ्चालयन्निव ।। 7.14.7 ।।

tato balānāṃ saṅkṣobho vyavardhata mahodadheḥ | tasya nairṛtarājasya śailaṃ sañcālayanniva || 7.14.7 ||

ततो युद्धं समभवद्यक्षराक्षससङ्कुलम् । व्यथिताश्चाभवंस्तत्र सचिवा राक्षसस्य ते ।। 7.14.8 ।।

tato yuddhaṃ samabhavadyakṣarākṣasasaṅkulam | vyathitāścābhavaṃstatra sacivā rākṣasasya te || 7.14.8 ||

स दृष्ट्वा तादृशं सैन्यं दशग्रीवो निशाचरः । हर्षनादान्बहून्कृत्वा स क्रोधादभ्यधावत ।। 7.14.9 ।।

sa dṛṣṭvā tādṛśaṃ sainyaṃ daśagrīvo niśācaraḥ | harṣanādānbahūnkṛtvā sa krodhādabhyadhāvata || 7.14.9 ||

ये तु ते राक्षसेन्द्रस्य सचिवा घोरविक्रमाः । तेषां सहस्रमेकैकं यक्षाणां समयोधयन् ।। 7.14.10 ।।

ye tu te rākṣasendrasya sacivā ghoravikramāḥ | teṣāṃ sahasramekaikaṃ yakṣāṇāṃ samayodhayan || 7.14.10 ||

ततो गदाभिर्मुसलैरसिभिः शक्तितोमरैः । हन्यमानो दशग्रीवस्तत्सैन्यं समगाहत ।। 7.14.11 ।।

tato gadābhirmusalairasibhiḥ śaktitomaraiḥ | hanyamāno daśagrīvastatsainyaṃ samagāhata || 7.14.11 ||

स निरुच्छ्वासवत्तत्र वध्यमानो दशाननः । वर्षद्भिरिव जीमूतैर्धाराभिरवरुध्यत ।। 7.14.12 ।।

sa nirucchvāsavattatra vadhyamāno daśānanaḥ | varṣadbhiriva jīmūtairdhārābhiravarudhyata || 7.14.12 ||

न चकार व्यथां चैव यक्षशस्त्रैः समाहतः । महीधर इवाम्भोदैर्धाराशतसमुक्षितः ।। 7.14.13 ।।

na cakāra vyathāṃ caiva yakṣaśastraiḥ samāhataḥ | mahīdhara ivāmbhodairdhārāśatasamukṣitaḥ || 7.14.13 ||

स दुरात्मा समुद्यम्य कालदण्डोपमां गदाम् । प्रविवेश ततः सैन्यं नयन्यक्षान्यमक्षयम् ।। 7.14.14 ।।

sa durātmā samudyamya kāladaṇḍopamāṃ gadām | praviveśa tataḥ sainyaṃ nayanyakṣānyamakṣayam || 7.14.14 ||

स कक्षमिव विस्तीर्णं शुष्केन्धनमिवाकुलम् । वातेनाग्निरिवायत्तो यक्षसैन्यं ददाह तत् ।। 7.14.15 ।।

sa kakṣamiva vistīrṇaṃ śuṣkendhanamivākulam | vātenāgnirivāyatto yakṣasainyaṃ dadāha tat || 7.14.15 ||

तैस्तु तत्र महामात्यैर्महोदरशुकादिभिः । अल्पावशेषास्ते यक्षाः कृता वातैरिवाम्बुदाः ।। 7.14.16 ।।

taistu tatra mahāmātyairmahodaraśukādibhiḥ | alpāvaśeṣāste yakṣāḥ kṛtā vātairivāmbudāḥ || 7.14.16 ||

केचित्समाहता भग्नाः पतिताः समरक्षितौ । ओष्ठांश्च दशनैस्तीक्ष्णैरदशन्कुपिता रणे ।। 7.14.17 ।।

kecitsamāhatā bhagnāḥ patitāḥ samarakṣitau | oṣṭhāṃśca daśanaistīkṣṇairadaśankupitā raṇe || 7.14.17 ||

श्रान्ताश्चान्योन्यमालिङ्ग्य भ्रष्टशस्त्रा रणाजिरे । सीदन्ति च तदा यक्षाः कूला इव जलेन ह ।। 7.14.18 ।।

śrāntāścānyonyamāliṅgya bhraṣṭaśastrā raṇājire | sīdanti ca tadā yakṣāḥ kūlā iva jalena ha || 7.14.18 ||

हतानां गच्छतां स्वर्गं युध्यतां पृथिवीतले । प्रेक्षतामृषिसङ्घानां न बभूवान्तरं दिवि ।। 7.14.19 ।।

hatānāṃ gacchatāṃ svargaṃ yudhyatāṃ pṛthivītale | prekṣatāmṛṣisaṅghānāṃ na babhūvāntaraṃ divi || 7.14.19 ||

भग्नांस्तु तान्समालक्ष्य यक्षेन्द्रांस्तु महाबलान् । धनाध्यक्षो महाबाहुः प्रेषयामास यक्षकान् ।। 7.14.20 ।।

bhagnāṃstu tānsamālakṣya yakṣendrāṃstu mahābalān | dhanādhyakṣo mahābāhuḥ preṣayāmāsa yakṣakān || 7.14.20 ||

एतस्मिन्नन्तरे राम विस्तीर्णबलवाहनः । प्रेषितो न्यपतद्यक्षो नाम्ना संयोधकण्टकः ।। 7.14.21 ।।

etasminnantare rāma vistīrṇabalavāhanaḥ | preṣito nyapatadyakṣo nāmnā saṃyodhakaṇṭakaḥ || 7.14.21 ||

तेन चक्रेण मारीचो विष्णुनेव रणे हतः । पतितो भूतले शैलात्क्षीणपुण्य इव ग्रहः ।। 7.14.22 ।।

tena cakreṇa mārīco viṣṇuneva raṇe hataḥ | patito bhūtale śailātkṣīṇapuṇya iva grahaḥ || 7.14.22 ||

ससञ्ज्ञस्तु मुहूर्तेन स विश्रम्य निशाचरः । तं यक्षं योधयामास स च भग्नः प्रदुद्रुवे ।। 7.14.23 ।।

sasañjñastu muhūrtena sa viśramya niśācaraḥ | taṃ yakṣaṃ yodhayāmāsa sa ca bhagnaḥ pradudruve || 7.14.23 ||

ततः काञ्चनचित्राङ्गं वैडूर्यरजसोक्षितम् । मर्यादां प्रतिहाराणां तोरणान्तरमाविशत् ।। 7.14.24 ।।

tataḥ kāñcanacitrāṅgaṃ vaiḍūryarajasokṣitam | maryādāṃ pratihārāṇāṃ toraṇāntaramāviśat || 7.14.24 ||

तं तु राजन्दशग्रीवं प्रविशन्तं निशाचरम् । सूर्यभानुरिति ख्यातो द्वारपालो न्यवारयत् ।। 7.14.25 ।।

taṃ tu rājandaśagrīvaṃ praviśantaṃ niśācaram | sūryabhānuriti khyāto dvārapālo nyavārayat || 7.14.25 ||

स वार्यमाणो यक्षेण प्रविवेश निशाचरः । यदा तु वारितो राम न व्यतिष्ठत्स राक्षसः ।। 7.14.26 ।।

sa vāryamāṇo yakṣeṇa praviveśa niśācaraḥ | yadā tu vārito rāma na vyatiṣṭhatsa rākṣasaḥ || 7.14.26 ||

ततस्तोरणमुत्पाट्य तेन यक्षेण ताडितः । रुधिरं प्रस्रवन्भाति शैलो धातुस्रवैरिव ।। 7.14.27 ।।

tatastoraṇamutpāṭya tena yakṣeṇa tāḍitaḥ | rudhiraṃ prasravanbhāti śailo dhātusravairiva || 7.14.27 ||

स शैलशिखराभेण तोरणेन समाहतः । जगाम न क्षतिं वीरो वरदानात्स्वयम्भुवः ।। 7.14.28 ।।

sa śailaśikharābheṇa toraṇena samāhataḥ | jagāma na kṣatiṃ vīro varadānātsvayambhuvaḥ || 7.14.28 ||

तेनैव तोरणेनाथ यक्षस्तेनाभिताडितः । नादृश्यत तदा यक्षो भस्मीकृततनुस्तदा ।। 7.14.29 ।।

tenaiva toraṇenātha yakṣastenābhitāḍitaḥ | nādṛśyata tadā yakṣo bhasmīkṛtatanustadā || 7.14.29 ||

ततः प्रदुद्रुवुः सर्वे दृष्ट्वा रक्षःपराक्रमम् । ततो नदीर्गुहाश्चैव विविशुर्भयपीडिताः । त्यक्तप्रहरणाः श्रान्ता विवर्णवदनास्तदा ।। 7.14.30 ।।

tataḥ pradudruvuḥ sarve dṛṣṭvā rakṣaḥparākramam | tato nadīrguhāścaiva viviśurbhayapīḍitāḥ | tyaktapraharaṇāḥ śrāntā vivarṇavadanāstadā || 7.14.30 ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे चतुर्दशः सर्गः ।। 14 ।।

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmaduttarakāṇḍe caturdaśaḥ sargaḥ || 14 ||