Sarga 75

Translation

ततः then, वानराधिपः Vanara king, महातेजाः intelligent, सुग्रीवः Sugriva, विज्ञापयन् च अपि the task ahead, हनूमन्तम् Hanumantha, अर्थ्यम् make known, इदम् these, वचः words, अब्रवीत् said.

Translation

यतः since, कुम्भकर्णः Kumbhakarna, हतः killed, कुमाराश्च son, निषूदिताः destroyed, रावणः Ravana, इदानीम् no longer, उपनिर्हारम् put up defence, दातुम् again, न अर्हति I think.

Translation

महाबलाः endowed with prowess, लघवश्च and quick, प्लवगर्षभाः bulls among Vanaras, येये whoever, प्लवङ्गमाः Vanaras, सन्ति able, हरिसङ्काशाः foremost, हरयः monkeys, उल्काः torch, गृह्य taking, रावणालयम् Ravana's abode, प्रदग्धुम् invade, अशु go, लङ्काम् Lanka, अभिपतन्तु let them.

Translation

ततः thereafter, आदित्ये Sun, अस्तंगते having set, रौद्रे frightening, तस्मिन् their, निशामुखे faces turned, ते they, प्लवगर्षभाः Vanara bulls, सोल्काः holding torches, लङ्काम् अभिमुखाः facing Lanka, जग्मुः went.

Translation

उल्काहस्सैः torches in hand, हरिगणैः Vanara troops, सर्वतः all over, समभिद्रुताः chased, आरक्षस्थाः at the gates, विरूपाक्षाः Rakshasas, सहसा instantly, विप्रदुद्रुवुः ran.

Translation

सम्हृष्टाः rejoiced, ते they, गोपुराट्टप्रतोलीषु towering gates and attics, विविधासु different, चर्यासु streets, प्रासादेषु च mansions, हुताशनम् set fire, ससृजुः to send away.

Translation

तदा then, हुतभुक् fire, तेषाम् their, गृहसहस्राणि thousands of houses, ददाह burnt, पर्वताकाराः of mountain like form, प्रासादाः mansions, धरणीतले on the ground, पतन्ति collapsed.

Translation

तत्र there, अगुरुः incense, दह्यते burnt, परम् best, हरिचन्दनम् sandalwood, स्निग्धाः glossy, मौक्तिकाः pearls, मणयः gems, वज्र् चापि and diamonds also, प्रवालकम् corals.

Translation

तत्र there, क्षौमम् white silk, दह्यते was burnt, शोभनम् beautiful, कौशेयं च silks, आविकम् blankets, विविधम् several, और्णं च woollen, काञ्चनम् gold, भाण्डम् chests, आयुधम् weapons.

Translation

नानाविकृतसंस्थानम् different kinds of peculiar ornaments, वाजिभाण्डपरिच्छदम् ornaments used for decoration of horses, गजग्रैवेयकक्ष्याश्च ornaments worn round the neck and girths of elephants, सम्स्कृताः polished, रथभाण्डाश्च chariot decorations.

Translation

योधानाम् of the warriors, हस्त्यश्वानां च shields of horses, तनुत्राणि armour, चर्मच leather, खडगाः swords, धनूंषि bow strings, ज्याः excellent, बाणाः arrows, तोमराङ्कुशशक्तयः goads, lances and javelins.

Translation

अग्निः fire, समन्ततः all over, रोमजम् rugs made of hair of animals, वालजम् whisks made of fur of animals, व्याघ्रजम् tiger, चर्म skins, बहु many, चण्डजम् musk, मुक्तामणिविचित्रान् wonderful pearls and gems, प्रासादान् च dwellings, विविधान् many kinds, संयोगान् clusters of war weapons, तत्र there, दहतिवै were burnt.

Translation

तदा then, हुतभुक् consumed by fire, चित्रान् wonderful, नानाविधान् of many kinds, गृहान् homes, गृहगर्थिनाम् well known Rakshasas, सर्वेषाम् all of them, राक्षसानाम् Rakshasas, आवासान् homes, ददाह burnt, तत्र there, पावकः by fire, हेमचित्रतनुत्राणाम् armour made of gold, स्रग्धामांम्बरधारिणाम् decked with garland s and best of attire, शीधुपानचलाक्षाणाम् their eyes wild with inebriation, मद्विह्वलगामिनाम् walked slowly being intoxicated, कान्तालम्बितवस्त्राणां holding the robes of loved ones, शत्रुसञ्जातमन्यूनाम् seized with anger against enemies, गदाशूलसिहस्तानाम् holding maces and tridents in hand, खादताम् eating, पिबतामपि drinking, प्रियैस्सह with loved ones, महार्हेषु fast asleep, शयनेषु on the best beds, प्रसुप्तानाम् sleeping, त्रस्तानाम् out of fear, पुत्रान् sons, आदाय taking, सर्वतः all sides, तूर्णम् quickly, गच्छताम् going, तेषाम् all of them, निवासिनाम् dwelling there, शतसहस्राणि hundreds and thousands, अदहत् burnt, पुनःपुनः again and again, जज्वाल च burning.

Translation

तत्र there, अग्निः fire, सारवन्ति strong and impenetrable, महार्हाणि many enclosures, गम्बीरगुणवन्ति च magnificent, हेमचन्ध्रार्धचन्द्राणि constructed in gold in the shape of the crescent moon, चन्द्रशालोत्तमानि च in the shape of moon, चित्रगवाक्षाणि windows endowed with wonderful pictures, सर्वशः all over, साधिष्ठानानि were high with rooms on top, मणिविद्रुमचित्राणि decorated with gems, दिवाकरम् Sun, स्पृशन्तीव as if touching the Sun, क्रौञ्चबर्हिणवीणानाम् rendered noisy with notes of herons and peacocks and veena, भूषणानां च of ornaments, निस्वनैः sounds, नादितानि vibrating sounds, अचलाभानि looked like mountain in shape, वेश्मानि dwellings, ददाह ह burnt.

Translation

ज्वलनेन by the touch of fire, परीतानि covered, तोरणानि archways, घर्मगे in summer, विद्युद्भिः lightning, नद्धानि girt round, मेघजालानीव like clusters of clouds, चकाशिरे shone.

Translation

ज्वलनेन burnt, परीतानि by fire, निपेतुः fell down, भवनानि mansions, महागिरेः large mountain, वज्रिवज्रहतानीव burnt by thunderbolt, शिखराणि peaks, यथा that way, महागिरेः like huge mountains.

Translation

विमानेषु in the mansion tops, प्रसुप्ताः sleeping, दह्वमानाः burnt, वराङ्गनाः lovely women, त्यक्ताभरणसर्वाङ्गाः removing the ornaments, हाहाइति alas! Oh Oh!! like this, उच्चैः screamed, विचुक्रुशुः loudly in despair.

Translation

तत्र there, अग्निपरीतानि peaks of mountains burnt, भवनान्यपि mansions, वज्रिवज्रहतानि like struck by thunderbolt, महागिरेः huge mountain, शिखराणीव like peaks, निपेतुः fell.

Translation

निर्दह्यमानानि as they were burning, तानि those, दिवशः on all sides, दीप्तौषनानि while glowing, हिमवच्छिखराणीव Himalaya peaks, दूरतः in distance, प्रचकाशिरे as. if shining,

Translation

दह्यमानैः while burning, ज्वालाप्रज्वलितैः flames were blazing, हर्म्याग्रैः tops of dwellings, सा they, लङ्का Lanka, रात्रौ night, पुष्पितैः blossoms, किंशुकैःइव Kimsuka, दृश्यते appeared.

Translation

लङ्का Lanka, हस्त्यध्यक्षैः guards of horses, मुक्सैः let loose, गजैः elephants, मुक्सैः let loose, तुरङ्गमैः horses, लोकान्ते at the end of world cycle, भ्रान्तग्राहः agitated, अर्णवःइव ocean like, बभूव seemed.

Translation

क्वचित् some, मुक्तम् released, अश्वम् horses, दृष्टवा seeing, गजः elephants, भीतः feared, अपसर्पति went in different direction, क्वचित् some, भीतम् in fear, गजम् elephants, दृष्टवा seeing, अश्वः horses, भीतः fearing, निवर्तते ran away.

Translation

लङ्कायाम् in Lanka, दह्यमानायाम् while burning, छायासंसक्तसलिलः the image of reflected in water, महार्णवः of the ocean, लोहितोदः red coloured, महार्णवःइव like ocean, शुशुभे appeared.

Translation

मुहूर्तेन in a short while, हरिभिः monkeys also, दीपिता set fire, सापुरी that city, अस्य its, लोकस्य in the world, घोरे dreadful, क्ष्ये destruction, प्रदीप्ता flaming, वसुन्धराइव like land, बभूव was.

Translation

धूमेन smoke, व्याप्तस्य spread, ज्वलनतप्तस्य scorched by fire, उच्चैः at the top of, विनेदुषः clamour, नारीजनस्य of the women folk, स्वनः sound, शतयोजनम् a hundred yojanas, शुश्रुवे heard.

Translation

अथ and then, प्रदग्धकायान् burnt bodies, बहिः outside, निर्गतान् unable to bear, अपरान् continued, राक्षसान् Rakshasas, हरयः monkeys, युयुत्सवः eager to fight, सहसा suddenly, उत्पतन्तिस्म assailed.

Translation

वानराणाम् monkeys, उद्घुष्टं च clamour, राक्षसानाम् of the Rakshasas, निस्स्वसः च sighing, दश ten, दिशः directions, समुद्रं च ocean, पृथिवीं च earth, व्यनादयत् resound.

Translation

महात्मानौ great souls, तौ the two, रामलक्ष्मणौ Rama and Lakshmana, उभौ both, विशल्यौ excellent, असम्भ्रान्तौ relieved of the pain, वरे well known, ता those, उभौ two, धनुषी bows, जगृहतुः seized hold.

Translation

ततः then, रामः च Rama, उत्तमम् best, धनुः bow, विस्फारयामानस्य drew, राक्षसानाम् Rakshasas, भयावहः out of fear, तुमुलः tumultuous, शब्दः sound, भभूव created.

Translation

तदा then, महत् great, धनुः bow, विष्फारयन् bending, रामः Rama, वेदमयम् signs of Vedas, धनुः bow, सङ्कृद्धः in great fury, भगवान् divine, भवःइव Lord Siva, अशोभत shone.

Translation

रामस्य Rama's, ज्याशब्दः that sound, वानराणाम् for the Vanaras, उद्घुष्टम् above, राक्षसानाम् Rakshasas, निस्स्वनं च sounds, तौ those, उभौ two, अतिशुश्रुवे very high.

Translation

वानरोद्घुष्टघोषः च shouts of the vanaras, राक्षसानाम् Rakshasas, निस्स्वनः च wailing also, रामस्य Rama's, ज्याशब्दश्चापि by that sound, त्रयम् three, दश ten, दिशः directions, व्याप्य spread.

Translation

कैलासशृङ्गप्रतिमम् the entrance gate of the city that was like Kailasa, तत्पुरगोपुरम् which resembled, तस्य its, कार्मुकमुक्सैश्च shaft released from bow, शरैः arrows, विशीर्णम् crumbled, भुवि on the ground, अपतत् fallen.

Translation

ततः then, विमानेषु on the high rise mansions, गृहेषु च and houses, रामशरान् Rama's arrows, दृष्टवा seeing, राक्षसेन्द्राणाम् Rakshasa leaders, सन्नाहः preparing, तुमुलः feared, समपद्यत started.

Translation

सन्नह्यमानानाम् as they were preparing, सिंहनादम् leonine, कुर्वताम् doing, तेषाम् by them, राक्षसेन्द्राणाम् Rakshasa leaders, शर्वरी night, रौद्रीव Rudra's, समपद्यत came upon.

Translation

ते they, वानरेन्द्राः Vanara king, महात्मना great soul, सुग्रीवेण by Sugriva, आदिष्टाः commanded, प्लवगर्षभाः bulls among monkeys, आसन्नम् reaching, द्वारम् gate, आसाद्य reached, युध्यध्वम् encounter, वः or, यः he who, तत्रतत्र here and there, व्यवस्थितःअपि staying there, वितथम् false, कुर्वात् do, राजशासनदूषकः one who does not obey this king's order, सः he, अहिसंफ्लुत्य guilty of flouting, हन्तव्यः be destroyed, तेषु for them.

Translation

दीप्तोल्कोज्ज्वलपाणिषु holding burning torches in hand, तेषु they, वानरमुख्येषु Vanara chiefs, द्वारम् gate, आसाद्य reaching, स्थितेषु standing, रावणम् Ravana, मन्युराविशत् overtaken by anger.

Translation

तस्य his, जृम्भितविक्षेपात् violent disturbance, दश ten, दिशः directions, व्यामिश्राःवै yawning, गात्रेषु limbs, रुद्रस्य Rudra's, रूपवान् form, मन्युः wrath, अदृश्यतइव perceptible like.

Translation

सङ्कृद्धः becoming very angry, सः he, कुम्भं च Kumbha and, निकुम्भं च Nikumbha, कुम्भकर्णात्मजौ Kumbhakarna's sons, उभौ both, बहुभिः many, राक्षसैस्सह Rakshasas, प्रेषयामास sent for.

Translation

यूपाक्षः Yupaksha, शोणिताक्षश्च Sonithasksha, प्रजङ्घः Prajangha, तथा similarly, कम्पनः Kampana, रावणशासनात् by Ravana's command, कौम्भकर्णिभ्यांसह Kumbhakarna's sons, निर्ययुः set out.

Translation

सः he, महाबलान् extraordinary strength, तान् them, सर्वान् all, राक्षसान् Rakshasas, शशास च ordered, राक्षसाः Rakshasa, सिंहनादम् lion roar, नादयन् roaring, अद्यैव now, गच्छत go.

Translation

ततः then, तेन by him, चोताः , ज्वलितायुधाः glowing weapons, वीराः warriors, राक्षसाः Rakshasas, पुनःपुनः again and again, प्रणदन्तः offering salutations, लङ्कायाः from Lanka, निर्ययुः departed.

Translation

रक्षसाम् Rakshasas, भूषणस्थाभिः by the ornaments, सर्वशः all over, र्भाभि splendour, स्वाभिश्च their own, ते they, अग्निभिस्स्ह torches also, हरयः च monkeys, व्योम sky, सप्रभम् by that glow, चक्रुः went.

Translation

तत्र there, ताराधिपस्या Lord of stars, आभा light, तथैव च like that, ताराणाम् stars, भा light, तयोः both, अभराणाभा च splendour of ornaments, बलयो two armies, र्द्याम sky, अभासयन् brightened.

Translation

चन्द्राभा moon light, भूषणाभा च splendour of ornaments, सागरः ocean, गृहाणाम् dwellings, पुनः again, सर्वतः everywhere, हरिराक्षससैन्यानि monkey and Rakshasa army, भ्राजयामास shone brilliantly.

Translation

तत्र there, चलोर्मिः waves, सागरः of the ocean, पुनः again, अर्धप्रदीप्तानाम् half burnt, गृहाणाम् houses, भाभिः shone, संसक्तसलिलः united with water, अधिकम् very, शुशुभे bright.

Translation

पताकध्वजसंसक्तम् fixed with flags and poles, उत्तमासिपरश्वधम् equipped with the best of axes, भीमाश्वरथमातङ्गम् formidable chariots, horses and elephants, नानापततिसमाकुलम् different kinds of foot soldiers, दीप्तशूलगदाखडगप्रासतोमरकार्मुकम् distinguished by shining tridents, maces, swords, spears and lances, bows, घोरविक्रमपौरुषम् warriors of frightening valour and prowess, ज्वलितप्रासम् shining barbed missiles, किङ्किणीशतनादितम् hundreds of bells tied round the chariots, elephants, हेमजालाचितभुजम् endowed with arms of warriors decorated with gold, व्यावेष्टितपरश्वधम् axes to kill, व्याघूर्णितमहाशस्त्रम् weapons to pierce through, बाणसंसक्तकार्मुकम् arrows fixed to the bows, गन्धमाल्यमधूत्सेकसम्मोदितमहानिलम् fragrant with abundance of sandal, तत् that, राक्षसबलम् Rakshasa army, भीमम् terrific, ददृशे appeared.

Translation

घोरम् fierce, शूरजनाकीर्णम् crowded with warriors, महाम्बुधरनिस्स्वनम् like rainy. cloud thundering, सुदारणम् dreadful, आयातम् coming, तत् that, राक्षसानांबलम्, Rakshasa army, दृष्टवा seeing, प्लवङ्गानाम् monkeys, बलम् troops, सञ्चचाल coming forward, उच्चैः elevated, ननाद च making loud noise.

Translation

रक्षसाम् Rakshasas, महत् great, तत् बलंपुनः again that army, जवेन speed, आफ्लुत्य moths, पतङ्गापावकम् fly towards flame, प्रत्यरिबलम् hostile army, प्रत्ययात् rushed.

Translation

तेषांराक्षसानाम् by the Rakshasas, भुजपरामर्शव्यामृष्टपरिघाशनि Clubs and Asanis brandished by rubbing with the arms, श्रेष्ठम् great, बलम् army, भूयः appeared, परम् very, अशोभत brightly.

Translation

अथ and now, तत्र there, युयुत्सवः eager, हरयः monkeys, निशाचरान् night rangers, तरुशैलैः with trees and rocks, मुष्टिभिः च and fists, अभिघ्नन्तः striking, उन्मत्ताःइव as if gone mad, उत्पेतुः rose up.

Translation

तथैव in that manner, दर्शना showed up, राक्षसाः Rakshasas, आपतताम् approaching, तेषांकपीनाम् those monkeys, शिरांसि head, सहसा instantly, शितैः sharp swords, जह्रुः cut off.

Translation

तत्र there, राक्षसाः Rakshasa, दशनैः teeth, हतकर्णाः , ears bitten off मुष्टिः with fist, निष्कीर्णमस्तकाः skulls smashed, शिलाप्रहारभग्नाङ्गाः limbs broken with blows of rocks, विचेरुः moved about.

Translation

तथैव in the same way, घोररूपाः of terrific appearance, अपरे more, निशाचराः night rangers, शितैः sharp, असिभिः with swords, तेषाम् those, कपिनाम् Vanaras, प्रवीरान् great heroes, अभितः in front, जघ्नुः struck.

Translation

घ्नन्तम् struck, अन्यम् other, अन्यः other, जघान striking, पातयन्तम् throwing down, अपातयत् thrown, गर्हमाणम् reproach contemptuously, अन्यः other, जगर्हः abused, दशन्तम् one who is biting, अपरः other, अदशत् bitten.

Translation

तत्र there, अन्यः others, देहीति hit me, अन्यः other, ददाति I am hitting, अपरःपुनः again other, ददामीति intervened, किंक्लेशयसि who are you crying, तष्ठइति suffer like this, अन्योन्यम् one another, बभाषिरे conversed with each other.

Translation

वानररक्षसाम् Vanaras and Rakshasas, महारौद्रम् highly enraged, युद्धम् fight, विप्रलम्भितशस्त्रम् raiment slipped, विमुक्तकवचायुधम् shields and weapons dodged, समुद्यतमहाप्रासम् huge lances were lifted up, यष्टिशूलासिसङ्कुलम् fists, tridents swords and spears, प्रावर्तत were used.

Translation

आहवे in that fight, राक्षसाः Rakshasas, दश ten, सप्त seven, इति like this, वानरान् Vanaras, जघ्नुः struck, वानराश्च Vanaras, राक्षसान् Rakshasas, दश ten, सप्त seven, इति like this, अभ्यपातयन् kept killing.