Sarga 70

Translation

नरान्तकम् Naranthaka, हतम् killed, दृष्टवा seeing, नैरृतर्षभाः bull among Rakshasas, देवान्तकः Devanthaka, त्रिमूर्धा च Trisira, पौलस्त्यः of Paulastya, महोदरः च and Mahodara, चुक्रुशुः cried aloud.

Translation

महोदरः Mahodara, मेघसङ्काशम् resembling cloud, वारणेन्द्रम् best of elephants, आरूढः mounted, वीर्यवान् courageous, महावीर्यम् brave, वालिपुत्रम् Vali's son, अभिदुद्राव chased.

Translation

तदा then, भ्रातृव्यसनसन्तप्तः immersed in the grief of brother, बली powerful, देवान्तकः Devanthaka, दीप्तम् glowing, परिघम् iron bar, आदाय taking hold of, अङ्गदम् at Angada, समभिद्रवत् rushed forward.

Translation

अथ and then, वीरः hero, त्रिशिराः Trisira, वाजिभिः best horse, युक्तम् yoked, आदित्यसङ्काशम् effulgent as the Sun, रथम् chariot, आस्थाय taking seat, वालिपुत्रम् Vali's son, अभ्ययात् marched.

Translation

देवदर्पघ्नेः capable of crushing the pride of gods, त्रिभिः all the three, नैरृतेन्द्रः chiefs of Rakshasas अभिद्रुतः marching towards, सः he, अङ्गदः Angada, महाविटपम् huge, वृक्षम् tree, उत्पाटयामास uprooted.

Translation

वीरः hero, अङ्गदः Angada, महाशाखम् huge branches, तम् those, महावृक्षम् huge tree, शक्रः branches, दीप्तम् flaming, अशनम् इव flaming thunderbolt, सहसा with force, देवान्तकाय Devanthaka, चिक्षेप hurled.

Translation

त्रिशिराः Trisira, आशीविषोपमैः venomous serpents, शरैः arrows, तम् them, प्रचिच्छेद split, तदा then, कृत्तम् action, वृक्षम् trees, आलोक्य observing, सःअङ्गदः that Angada, उत्पपात flew up.

Translation

ततः then, सः he, कपिकुञ्जरः leader of monkeys, वृक्षान् trees, शैलाश्च rocks also, ववर्षसङ्कृद्धः rained in anger, त्रिशिराः Trisira, निशितैः sharp, शरैः arrows, तान् himself, प्रचिच्छेद split.

Translation

महोदरः Mahodara, परिघाग्रेण with the iron clubs, तान् them, वृक्षान् trees, बभञ्ज shattered, त्रिशिराः Trisira, सायकैः arrows, वीरम् brave, अङ्गदम् Angada, अभिदुद्राव attacked.

Translation

महोदरः Mahodara, गजेन with elephant, वालिपुत्रम् Vali's son, समभिद्रुत्य chased towards, सङ्कृद्धः in anger, वज्रसन्निभैः which were like lightning, तोमरैः iron clubs, उरसि chest, जघान attacked.

Translation

तदा then, वेगवान् quickly, देवान्तकः च Devanthaka also, सङ्कृद्धः very furious, अङ्गदम् Angada, उपगम्य came over, आशु directly, परिघेण by the iron club, अभिहत्य attacked, व्यपचक्राम retreated.

Translation

त्रिभिः three, नैरृतश्रेष्ठैः foremost of Rakshasas, युगपत् together, अभिद्रुतः attacked, महातेजाः highly energetic, प्रतापवान् eminent, सः he, वालिपुत्रः Vali's son, न विव्यथे not feel perturbed.

Translation

वेगवान् endowed with high speed दुर्जयः very difficult to encounter, सः he, महावेगम् quickly, कृत्वा done, भृशमुत्पत्य jumping up, अस्य their, महागजम् huge elephant, तलेन by the head, जघान attacked.

Translation

तस्य its, तेन by that, प्रहारेण blow, संयुगे in battle, तस्यनागराजस्य that royal elephant, नयने eyes, रोचये dropped, सः the, वारणः elephant, विननाद cried.

Translation

महाबलः mighty, वालिपुत्रः Vali's son, संयुगे in battle, अस्य his, विषाणम् tusk, निष्कृष्य removed, देवान्तकम् Devanthaka, अभिद्रुत्य jumping over, ताडयामास hit him.

Translation

तेजस्वी astonishing, सः he, वातोद्धूतः thrown by the wind, द्रुमःइव like a tree, विह्वलः shaken, लाक्षारससवर्णम् colour of lacquer, महत् huge amount, रुधिरम् blood, सुस्राव shed.

Translation

अथ and then, बली strong, महातेजाः terrible, देवान्तकः Devanthaka, कृच्छ्रात् iron spike, आश्वस्य on the horse, तदा then, वेगात् quickly, परिघम् iron club, आविध्य taking hold, अङ्गदम् Angada, आजघान pierced.

Translation

तदा then, परिघाभिहतः hurt by iron bar, वानरेन्द्रात्मजः son of Vanara king, भूमौ ground, जानुभ्याम् on the knees, पतितः fallen, पुनरेव once again, उत्पपात ह got up.

Translation

त्रिशिराः Trisira, उत्पतन्तम् who got up, पुत्रम् son, तम् him, घोरैः terrible, अजह्मगैः straight going three, बाणैः arrows, ललाटे on forehead, अभिजघान ह again hit.

Translation

ततः then, हनूमान् Hanuman, नीलश्चापि as well as Neela, त्रिभिः three, नैरृतपुङ्गवैः Rakshasa leaders, अङ्गदम् Angada, परिक्षिप्तम् surrounding, विज्ञाय knowing, अथ again, प्रतस्थतुः set out.

Translation

ततः there upon, नीलः Neela, तदा then, त्रिशिरसे on Trisira, शैलाग्रम् peak of mountain, चिक्षेप broken to pieces, धीमान् wise, रावणसुतः Ravana's son, निशितैः sharp, शरैः arrows, तत् then, बिभेद broke to pieces.

Translation

बाणशतनिर्भिन्नम् broken by hundreds of arrows, तत् thereafter, गिरेःशिरः mountain peak, विदारितशिलातलम् peak of the mountain broken, सविस्फुलिङ्गम् sparks, सज्वालम् flames, निपपात fell.

Translation

बली mighty, सः he, देवान्तकः Devanthaka, आहवे in battle, हर्षात् happy, ततः then, जृम्भितम् , मारुतात्मजम् Hanuman, आलोक्य observing, परिघेण with his club, अभिदुद्राव assaulted.

Translation

तदा then, मारुतात्मजः son of wind god, हनुमान् Hanuman, उत्पत्य got up, आपतन्तम् , तम् , वज्रकल्पेन which was like a thunderbolt, मुष्टिना with fist, मूर्ध्नि forehead, आजघान hit.

Translation

तदा then, वीरः heroic, बली strong, वायुसुतः son of wind god, शिरसि on head, प्रहरत् blow, सः he, महाकपिः great monkey, नादेन sound, राक्षसान् Rakshasas, अकम्पयच्चैव trembled.

Translation

मुष्टिनिष्पिष्टविभिन्नमूर्धा skull shattered by the blow, निर्वान्तदन्ताक्षिविलम्बिजिव्वाः teeth, eyes and tongue forced out, राक्षसराजसूनुः son of king of Rakshasas, सः he, देवान्तकः Devanthaka, गतासुः dead, सहसा instantly, उर्व्याम् on ground, पपात fell.

Translation

राक्षसयोधमुख्ये foremost of Rakshasa warriors, देवशत्रौ enemy of gods, महाबले endowed with great strength, तस्मिन् their, संयति in conflict, हते killed, क्रुद्धः angry, त्रिमूर्धा one with three heads, नीलोरसि over Neela, उग्रम् top, बाणवर्षम् rained arrows, ववर्ष rained.

Translation

सः he, महोदरस्तु at Mahodara, सङ्कृद्धः enraged, रमशिमान् Sun god, मन्दरम् इव springing on Mandara, पर्वतोपमम् over the mountain, कुञ्जरम् elephant, भूयः becoming, समधिरुह्य mounted, आशु quickly, ततः then, नीलस्य Neela's, उपरि chest, तोयदः water, तडिच्चक्रचापवानि rainy cloud with lightning and rainbow, वर्षम् wetted, गिरौइव on the mountain like, बाणमयम् covered with arrows, वर्षम् rain, अपातयत् showered.

Translation

ततः then, शरौघैः wetted by arrows, अभिवृष्यमाणः fully all over, कपिसैन्यपालः monkey leader, नीलः Neela, विभिननगात्रः all limbs pierced, बभूव remained, अथ and then, विसृष्टगात्रः limbs sunken, महाबलेन endowed with extraordinary strength, तेन by that, विष्टम्भितः could not move.

Translation

ततः thereafter, नीलःतु Neela also, प्रतिलभ्यसंज्ञाम् regaining senses, सवृक्षषंण्डम् filled with trees, शैलम् mountain, समुत्पाट्य uprooting, ततः then, भृशोग्रवेशः at high speed, समुत्पत्य reaching over, तेन by that, महोदरम् Mahodara, मूर्ध्नि forehead, जघान attacked.

Translation

ततः then, शैलेद्रनिपातभग्नः smashed by the impact of the mountain, सःमहोदरः that Mahodara, तेन by that, महाद्विपेन along with elephant, विपोथितः fell, गतासुः released of life, वज्राभिहतः hit by lightning, अद्रिःयथा like a mountain, भूमितले on ground, पपात fell.

Translation

त्रिशिराः Trisira, पितृव्यम् uncle, निहतम् killed, दृष्टवा seeing, सङ्कृद्धः very angry, चापम् bow, आददे seized, हनूमन्तम् Hanuman, निशितैः sharp, शरैः arrow, विव्याथ pierced.

Translation

सः he, वायुसूनुः son of wind god, कुपितः in anger, गिरेः mountain, शिखरम् top, चिक्षेप hurled, बली mighty, त्रिशिराः Trisira, तीक्ष्णैः sharp, शरैः arrow, बहूधा several pieces, बिभेद split into.

Translation

तदा then, कपिः monkey, तत् that, शिखरम् top of mountain, व्यर्थम् ineffective, दृष्टवा seeing, तस्मिन् over him, रणे battle, रावणस्य Ravana's, सुतंप्रति over the son, द्रुमवर्षम् rain of trees, विससज्ज discharged.

Translation

प्रतापवान् stupendous, त्रिशिराः Trisira, आ पतन्तम् tore, तम् them, द्रुमवर्षम् rain of trees, निशितैः whetted, बाणैः rain, आकाशे the sky, चिच्छेद shattered, ननादच roared.

Translation

तदा then, हनुमान् तु Hanuman also, क्रुद्धः angry, उत्प्लुत्य jumping up, त्रिशिरसः at Trisira, हयम् horse, मृगराट् lion, नागेन्द्रम् इव like lordly elephant, नखैः nails, विददार tore.

Translation

तथ in the same way, रावणात्मजः Ravana's son, त्रिशिराः Trisira, अन्तकः Death, काळरात्रिम् इव like Kalaratri (Kaala, the deity presiding over the night of dissolution) शक्तिम् javelin, समादाय seizing, अनिलपुत्राय at the son of wind god, चिक्षेप shattered.

Translation

हरिश्रेष्ठः best of the monkeys, दिवः heaven, क्षिप्ताम् flung, उल्कामिव like a meteor, तांशक्तिम् that javelin, असङ्गताम् obstructed, गृहीत्वा taking, बभञ्ज च snapped, ननाद च and roared.

Translation

घोरसङ्काशाम् dreadful form, तांशक्तिम् of that javelin, हनूमता by Hanuman, भग्नाम् shattered, दृष्टवा seeing, प्रहृष्टाःवानरगणाः all Vanaras rejoiced, जलदाःइव like the rain clouds, विनेदुः thundered.

Translation

राक्षसोत्तमः foremost of Rakshasas, त्रिशिराः Trisira, ततः that, व्यूढं placed, समुद्यम्य lifting up, तदा then, खडगम् sword, वायुपुत्रस्य into son of wind god, वक्षसि chest of, निजघा dug into.

Translation

खडगप्रहाराभिहतः hit by sword, वीर्यवान् hero, मारुतात्मजः wind god's son, हनुमान् Hanuman, तलेन palm, तिशिरसम् Trisira, उरसि chest, आजघान attacked.

Translation

महातेजाः highly energetic, सःत्रिशिराः that Trisira, तेन by that, तलाभिहतः hit by palm, स्रस्तहस्तायुधः weapon dropped from hand, त्यक्तचेतनः senses lost, भुवि ground, निपपात fell.

Translation

रिसङ्काशः who resembled mountain, सः he, महाकपिः great Vanara, पततः falling down, तस्य his, तंखङ्गम् that sword, अच्छिद्य taking, सर्वनारृता all those surrounded, त्रासयन् creating terror, ननाद roared.

Translation

निशाचरः Rakshasa, तंघोषम् that roar, अमृष्यमाणः unable to bear, उत्पपात got up, उत्पत्य jumping, हनूमन्तम् Hanuman, मुष्टिना fist, ताडयामास struck.

Translation

महाकपिः great monkey, तेन by that, मुष्टिप्रहारेण by the hit with fist, सञ्चुकोप became furious, कुपितः च and angry, राक्षसर्षभम् bull among Rakshasas, किरीटे crown, निजग्राह got hold of.

Translation

क्रुद्धः enraged, सः he, अनिलस्यसुतः wind god's son, तस्य his, कीरीटजुष्टानि along with crown, सकुण्डलानि and earrings, शीर्षाणि three heads (of Vishwarupa), शक्रः Indra, त्वष्टुः Twashsta's, सुतस्य son's, शिरांसिइव three heads like that, शितेन sharp, असिना cut off, प्रचिच्छेद severed.

Translation

आयताक्षाणि incongruous eyes, अगसन्निभानि resembling mountains, प्रदीप्तवैश्वानरलोचनानि glowing like Vyshvanara's eyes, इन्द्ररिपोः Indra's enemy, तानिशिरांसि those heads, अर्कमार्गात् from the path of the Sun, मुक्तानि like pearls, ज्योतींषियथा like stars, अरण्याम् wilderness, पेतुः fallen.

Translation

देवरिपौ enemy of gods, तस्मिन् his, त्रिशीर्षे Trisira's, शक्रपराक्रमेण endowed with the prowess of Indra, हनूमता Hanuman, हते killed, प्लवंगाः monkeys, नेदुः roared, भूमिः earth, प्रचचाल shook, अथो and, रक्षांसि Rakshasas, समन्तात् in all sides, दुद्रुविरे took to their heels.

Translation

त्रिशिरसं Trisira, हतम् killed, दृष्टवा witnessing, अथापि च earlier, महोदरम् Mahodara, दुराधर्षौ difficult to encounter, देवान्तकनरान्तकौ Devanthaka and Naranthaka, हतौ killed, प्रेक्ष्य seeing, परमामर्षी roared in joy, राक्षसपुङ्गवः Rakshasa leaders, मत्तः Matta, चुकोप very angry.

Translation

शुभाम् good, अर्चिष्मतीम् venerable, सर्वायसीम् all powerful, हेमपरिक्षिप्ताम् plated with gold, मांसशोणितफेनिलाम् smeared with flesh and blood, विराजमानाम् shining with lustre, वपुषाम् by enemy's, शत्रुशोणितरंजिताम् shining in red colour with enemy's blood, तेजसा effulgent, संप्रदीप्ताग्राम् whose head has been glowing, रक्तमाल्यविभूषिताम् decorated with red flower garland s, ऐरावतमहापद्मसार्वभौमभयावहाम् brought terror to Airavata, Mahapadma and Sarvabhauma (three of the four elephants guarding the quarters), गदाम् mace, जग्राह seized hold of.

Translation

सङ्कृद्धः very furious, राक्षसपुङ्गवः Rakshasa leader, मत्तः Matta, गदाम् mace, आदाय taking, ज्वलन् fire, युगान्तानगिरिव like at the time of the end of universe, हरीन् monkeys, समभिदुद्राव scattered.

Translation

अथ and then, बली endowed with prowess, र्षभः bull, वानरः among Vanaras, उत्पत्य springing up, रावणानुजम् Ravana's brother, मत्तानीकम् Mahaparsva (Mattaneekam), उपागम्य coming near, तस्य his, अग्रतः anger, तस्थौ his, तस्याग्रतो stood in his front.

Translation

पुरस्तात् again, स्थितम् standing, पर्वतोपमम् like a mountain, वानरम् Vanara, दृष्टवा seeing, क्रुद्धः angry, वज्रकल्पया close to thunderbolt, गदया with mace, उरसि on the chest, आजघान hit.

Translation

तेन by that, तया by the, गदया mace, अभिहतः hit that way, सः he, वानरर्षभः bull of Vanaras, भिन्नवक्षाः chest broken, समाधूतः moved, बहु excessively, रुधिरम् blood, सुस्राव flowed.

Translation

वानरेश्वरा Vanara chief, सःऋषभः that Rshaba, चिरात् after long time संज्ञाम् consciousness, प्राप्य regained, क्रुद्धः angered, विस्फुरमाणौष्ठः lips quivering, महापार्श्वम् to Mahaparsva, उदैक्षत ran.

Translation

वेगवान् endowed with speed, शैलनिकाशरूपः of mountain like form, सः he, वानरवीरमुख्यः chief of Vanaras, वेगवत् quickly, अभ्युपेत्य getting up, मुष्टिम् fist, सम्वर्त्य duly, तंराक्षसम् that Rakshasa, बाह्वन्तरे space between two arms, सहसा forcibly, जघान hit.

Translation

सः he, कृत्तमूलः roots severed, वृक्षःइव like the tree, क्षतजोक्षिताङ्गः all his limbs smashed, सहसा forcibly, क्षितौ broken, पपात fell, तदा then, अस्य his, घोराम् dreadful, यमदण्डकल्पाम् which was like Lord of death 's rod, तांगदाम् that mace, आशु hold, प्रगृह्य seizing, ननाद roared.

Translation

सः he, मुहूर्तम् for a short while, गतासुकल्पः life gone like, आसीत् seated, सहसा suddenly, सन्ध्याभ्रसमानवर्णः of the colour of evening sun, सुरारिः enemy of gods, प्रत्यागतात्मा life having restored, उत्पत्य got up, तम् him, वारिराजात्मजम् son of waters, आजघान struck.

Translation

सः he, मूर्भितः unconscious, मुहूर्तम् for a while, भूमितले on the ground, पपात fallen, ससंज्ञः regained, पुनः again, उत्पत्य got up, तस्य his, अद्रिवराद्रिकल्पाम् which looked like rock of a foremost mountain, ताम् him, गदामेव with mace, समाविध्य overcoming, सङ्ख्ये battlefield, जघान struck.

Translation

रौद्रा ferocious, सा he, रौद्रस्य in anger, देवाध्वरविप्रशत्रोः enemy of gods and brahmins, तस्य his, देहम् body, समुपेत्य reaching near, वक्षः chest, बिभेद split, अद्रिराजः Himalaya mountain, धात्वम्भः water, भूरि timid, क्षतजम् with minerals, सुस्राव flowed.

Translation

महात्मा great, सः he, महात्मनः great soul, तस्य his, गदाम् mace, अभिदुद्राव went towards, भीमाम् dreadful, तांगदाम् that mace, गृहीत्वा taking hold, पुनःपुनः again and again, आविध्य pierced, रणमूर्धनि in the forefront of the battle, मत्तानीकम् Mattanikam, जघान struck.

Translation

स्वया his own, गदया mace, भग्नः shattered by, सः he, मत्तः Matta विशीर्णदशनेक्षणः whose eyes had been crushed, तदा then, वज्राहतः struck by lightning, अचलःइव like a mountain, निपपात fallen.

Translation

गतसत्त्वे strength gone, गतायुषि life ceased, विदीर्णनयने eyes crushed, तस्मिन् राक्षसे his Rakshasas, भूमौ ground, पतिते fallen, राक्षसम् Rakshasa, बलम् army, विद्रुतम् ran in fear.