Sarga 17

Translation

रावणानुजः Ravana's brother, Vibheeshana, रावणम् to Ravana, इति: thus, परुषम् in harsh, वाक्यम् language, उक्त्वा: said, सलक्ष्मणः with Lakshmana, रामः Rama, यत्र: there, मुहूर्तेन: in a short while, आजगाम: reached.

Translation

महीस्थाः on the ground, सर्ववानराः all Vanaras, मेरुशिखराकारम् like the Mount Meru in form, दीप्ताम् shining, शतह्रदाम् इव: like a brilliant lightning, गगनस्थम् in the sky, तम् him, ददृशुः saw.

Translation

येच: these, अनुचरा: companions, तस्य: his, चत्वार: four, भीमविक्रमा: or terrible prowess, ते s पि: they also, सर्वायुधोपेता: with all weapons, भूषणैश्चापि: with ornaments, भूषिता: adorned.

Translation

स च And that Vibheeshana, मेघाचलप्रख्यो resembling a mass of cloud, वज्रायुधसमप्रभः the equal of the God who wields the thunderbolt, वीरो valiant man, वरायुधधरो wearing excellent weapons, दिव्याभरणभूषितः and adorned with wonderful jewels.

Translation

दुर्धर्षः formidable one, बुद्धिमान् wise one, वाहिनीपति: Lord of the Vanara army, सुग्रीवः Sugriva, आत्मपञ्चमम् the fifth one besides four others, तम् him, दृष्टवा: on seeing, वानरैःसह: along with Vanaras चिन्तयामास: started thinking.

Translation

मुहूर्तम् for a while, चिन्तयित्वा: reflecting, हनुमत् प्रमुखान् leader Hanuman, तान् those, सर्वान् all, वानरान् Vanaras, उत्तमम् best, इदम् these, वचनम् words, उवाचह: addressed.

Translation

सर्वायुधोपेतः armed with all kinds of weapons, एषःराक्षसः this Rakshasa, चतुर्भिराक्षसैःसह: along with four Rakshasas, अभ्येति: coming near, पश्यध्वम् you may see, अस्मान् us, हन्तुम् to attack, संशयः doubt, नः no.

Translation

सर्वे: all, तेवानरोत्तमाः those Vanara leaders, सुग्रीवस्य: Sugriva's, वचः words, श्रुत्वा: having heard, सालान् Sala trees, शैलांश्च: boulders, उद्यम्य: taking up, इदम् these, वचनम् words, अब्रुवन् uttered.

Translation

राजन् O king दुरात्मनाम् evil minded, एषाम् these, वधाय: to kill, शीघ्रम् quickly, व्यादिश: order, अल्पतेजसा: being short of life, हता: killed, धरण्याम on the ground, निपतन्तु: will fall down.

Translation

विभीषणः Vibheeshana, उत्तरम् northern, तीरम् shore, आसाद्य: having reached तेषाम् there, अन्योन्यम् one to the other, सम्भाषमाणानाम् started conversing, खस्थःएव: in the sky, व्यतिष्ठत: stayed.

Translation

महाप्राज्ञः very wise, महान् great, विभीषणः Vibheeshana, सुग्रीवम् at Sugriva, तांश्च: and those (Vanaras ), सम्प्रेक्ष्य: gazing, सर्वान् all, महता: loud, स्वरेण: tone, उवाच: addressed.

Translation

रावणोनाम: Ravana by name, दुर्वृत्तः of evil conduct, राक्षसेश्वरः king of Rakshasas, राक्षसः Rakshasa, अहम् I, तस्य: his, अनुजःभ्राता: younger brother, विभीषणइति: as Vibheeshana, श्रुतः called.

Translation

तेन: by him, जटायुषम् Jatayu, हत्वा: killing, सीता: Sita, जनस्थानात् from Janasthana, हृता: having been carried away, रुद्दा: detained, विवशा: poor, दीना: pitiable, राक्षसीभिः by Rakshasas, सुरक्षिता: protected.

Translation

सीता: Sita, साधु: correct, रामाय: to Rama, निर्यात्यताम् इति: to restore, पुनःपुनः again and again, तम् him, अहम् I, हेतुभिः argued also, विविधैः in several ways, वाक्यैः words, न्यदर्शयम् to explain.

Translation

सःरावणः that Ravana, कालचोदितः impelled by death, उच्यमानम् advice tendered, हितम् good, वाक्यम् words, विपरीतः contrary to, औषधम् इव: like the medicine, नप्रतिजग्राह: would not take.

Translation

तेन: by him, परुषितः spoken to harshly, दासवत् treated like a slave, अवमानितः having been put to shame, सःअहम् that I, पुत्रांश्चदारांश्च: sons and wife, त्वक्त्वा: giving up, राघवम् of Raghava, शरणंगतः came for protection.

Translation

महात्मने: O great soul, सर्वलोकशरण्याय: one who is a protector of the whole world, राघवाय: Raghava's, विभीषणं: Vibheeshana, माम् I, उपस्थितम् waiting here, क्षिप्रम् at once, निवेदयत: you may inform.

Translation

लघुविक्रमः highly valiant, सुग्रीवः Sugriva, एतत् all this, वचनम् words, श्रुत्वा: having heard, लक्ष्मणस्य: Lakshmana's, अग्रतः presence, रामम् Rama's, सम्रब्धतरम् eagerly, इदम् these words, अब्रवीत् spoken.

Translation

विभीषणःइति: thus Vibheeshana, श्रुतः heard, रावणस्य: Ravana's, अनुजःभ्रातः younger brother, चतुर्भिः all the four, रक्षोभिःसह: along with Rakshasas, भवन्तम्: to you शरणम् protection, गतः sought.

Translation

परन्तप: scorcher of foes, वानराणांच: for Vanaras also, परेषांच: alert, मंत्रे: in deliberations, व्यूहे: in plan, नये: a method, चारे: of spies, युक्तः joined together, भवितुम् What is to be done in future, अर्हसि: let it be ते: to you, भद्रम् safety.

Translation

एतेराक्षसा: these Rakshasas, कामरूपिणः who can change their form at their will, अन्तर्धानगताः who can move about without bein g seen, शूराः heroic, निकृतिज्ञाश्च: who are crafty, तेषाम् them, जातु: know, नविश्वसेत् not to be trusted.

Translation

अयम् this one, राक्षसेन्द्रस्य: Rakshasa king's, रावणस्य: Ravana's, प्रणिधिः spy, भवेत् may be, सः he, अनुप्रविशय: having found a way to enter, अस्मासु: to our place, भेदम् difference, कूर्यात् to create, संशयः doubt, न: no.

Translation

अथवा: or else, बुद्धिमान् a wise one, एषः in this manner, स्वयमेव: on his own, छिद्रम् weak points, आसाद्य: having reached, अनुप्रविश्य: having found way, विश्वस्ते: if trusted, प्रहरेदपि: strike, कदाचित् perhaps.

Translation

मित्राटवीबलंचैव: army of friends or army from a jungle, तथा: so also, मौलभृत्यबलम् army brought up by the king for generations, एतत् that way, सर्वम् all, बलम् kinds of army, द्विषद्बलम् army that is obtained by payment, वर्जयित्वा: apart from (enemies), ग्राह्यम् can be accepted.

Translation

प्रभो: O king एषः these, प्रकृत्या by nature, राक्षसोहि: Rakshasas also, अमित्रस्य: enemy's, भ्राता: brother, साक्षात् evidently, रिपोः enemies, आगतः arrived, आस्मिन् himself, कथम् how, विश्वसेत् to trust.

Translation

क्षमवताम् one who is forbearing, वर: choicest one, तम् him, विभीषणम् Vibheeshana, रावणेन: by Ravana, प्रणितम् sent by, अवेहि: to consider, तस्य: his, निग्रहम् arrest क्षमम् fit, अहम् I, मन्ये: think.

Translation

राघव: Raghava, अयम्: this, राक्षसः Rakshasa, जिह्मया: with a crooked, बुदद्या: you may know, संदिष्ट: being send, मायया: by deceit, छन्नः under the cover, विश्वस्ते: creating confidence, त्वयि: to you, प्रहर्तुम् to strike you, इह: here, आगतः came.

Translation

प्रविष्टहि: just as one who entered, अतर्कितः not to suspect, प्राप्तः one who appeared, शत्रुसैन्यम् enemy's army, शत्रुः enemy, अन्तरम् inside the hole, लब्ध्वा: having got access, उलूकः an owl, वायसानिव: like crows, निहन्यात् after killing.

Translation

एषः that way, सचिवैः with ministers, तीव्रेण: severe, दण्डेन: by punishment, वध्यताम् will kill, एषःविभीषणः this Vibheeshana, नृशंसस्य: cruel, रावणस्यभ्राताहि: is Ravana's brother.

Translation

वाहिनीपतिः the chief of the army, वाक्यज्ञः one who knows to speak, सम्रब्ध: well, वाक्यकुशलम् one who was adept in expression, तंरामम् him, to Rama, एवम् in that manner, उक्त्वा: after having spoken, ततः then, मौनम् silent, उपागमत् remained.

Translation

महायशाः of great fame, रामः Rama, सुग्रीवस्य: Sugriva's, तत् those words, श्रुत्वा: having heard, समीपस्थान् stood close by, हनुमत्प्रमुखान् including the great Hanuman, हरीन् to Vanaras, इदम् thus, उवाच: addressed.

Translation

रावणावरजंप्रति: about Ravana's brother, कपिराजेन: by the king of Vanaras, अत्यर्थम् highly reasonable, हेतुमत् words of reason, यत् those, वाक्यम् words, उक्तम् having spoken, भवद्भिरपि: even by you, श्रुतम् has been heard.

Translation

शाश्वतीम् everlasting, भूतिम् welfare, इच्छता: desirable, समर्थेन: capable, बुद्धिमता: wise one, सदा: ever, सुहृदाम् to near and dear ones, अर्थकृच्छ्रेषु: in difficult situation on complex matter, निर्देष्टुम्: to express, युक्तम् is proper.

Translation

तदा: then, इत्येवम् in this manner, परिपृष्टाः having told, ते: you, अतन्द्रिताः vigilant, हितचिकीर्षवः beneficial advice, सोपचारम् respectfully an end, स्वंस्वम् one's own, मतम् opinion, राम् Rama, ऊचुः spoke.

Translation

राघव: Raghava, त्रिषु: in the three, लोकेषु: worlds, ते: to you, अज्ञातम् that which, किंचित् nothing, नास्ति: is not there, आत्मानम् you yourself, सूचयन् to give our opinion, पृच्छसि: ask, अस्मान: to us, सुह्रत्तया: out of friendship.

Translation

त्वम् you, सत्यव्रतः one who follows vows truthfully, शूरः heroic, धार्मिकः one who is righteous, दृढविक्रमः firm in resolve, परीक्ष्यकारी: one who is capable of good judgment, स्मृतिमान् one who has good memory of laws of the past, सुहृत्सु: to your friends, निसृष्टात्माच: and committed in heart.

Translation

तस्मात् for that reason, मतिसम्पन्नाः richly endowed with intelligence, समर्थाश्च: capable also, पुनःपुनः again and again, तवसचिवाः your ministers, एकैकशः one after another, हेतुतः with reason, ब्रुवन्तु: speak out, तावत् like that.

Translation

इति: so, उक्ते: having said, अथ: then, हरिः Vanara, मतिमान् intelligent, अङ्गदः Angada, राघवाय: to Rama, अग्रतः immediately, विभीषणपरीक्षार्थम् for the sake of judging Vibheeshana, वचनम् these words, उवाच: spoken.

Translation

शत्रोः enemy, सकाशात् from the camp, सम्प्राप्तः having come, विभीषण: Vibheeshana, सर्वथा: in every way, शङ् क्या: doubtful, एवहि: surely, सहसा: suddenly, विश्वासयोग्यः worthy to be trusted, नकर्तव्यः not to be.

Translation

शठबुद्धयः one with perfidious mind, आत्मभावम् one's own feeling, छादयित्वा: concealing, चरन्तिहि: keep moving about, रन्ध्रेषु: a weak point, प्रहरन्तिच and attack, सः he, महान् great, अनर्थः inestimable mistake, भवेत् will be.

Translation

अर्थानर्थौ: advantages and disadvantages, विनिश्चित्य: ascertaining, व्यवसायम् course of action, भजेत: follows, गुणतः by virtue, सङ्ग्रहम् take hold of, कुर्यात् act, दोषतस्तु: if faulty, विसर्जयेत् should give up.

Translation

नृप: king, तस्मिन् in him, महान् great, दोषःयदि: if one has bad qualities, अविशङ्कितम् no doubt, त्यज्यताम् to be rejected, बहून् many, गुणान् virtues, ज्ञात्वावापि: knowing them also, सङ्ग्रहः let us take, क्रियताम् we will.

Translation

नरव्याघ्र: tiger among men, अथ: and now, शरभस्तु: Sarabha too, निश्चित्य: decided, सार्थम् meaningful, वचनम् अब्रवीत् tendered words, अस्मिन् in this, क्षिप्रम् at once, चारः spy, प्रतिविधीयताम् shall be assigned to cover him.

Translation

प्रणिधाय: employing spies, सूक्ष्मबुद्धिना: who has subtle intellect, चारेण: by a spy, यथावत् in the same way, परीक्ष्यच after examining, ततः thereafter, यथान्यायम् in appropriate manner, परिग्रहः accept, कार्यः action.

Translation

अथ: and then, विचक्षणः one who has sense of discrimination, जाम्बवांस्तु: even Jambavan also, शास्त्रबुध्या: enlightened one, सम्प्रेक्ष्य: considering, गुणवत् full of virtues, दोषवर्जितम् free from flaws, वाक्यम् statement, विज्ञापयामास: made this sub mission.

Translation

विभीषणः Vibheeshana, बद्धवैराच्च: one who has conceived bitter hatred, पापात् sinful one, राक्षसेन्द्रात् towards Rakshasa king, अदेशकाले: without regard for time and place, सम्प्राप्तः having come, आयम् this, सर्वथा: always, शङ् क्यताम् viewed with suspicion.

Translation

ततः then, नयापनयकोविदः prudent in making policy, वचनसम्पन्नः rich in expression, मैन्दस्तु: Mainda, सम्प्रेक्ष्य: considering, हेतुमत्तरम् fully logical, वाक्यम् statement बभाषे: expressed.

Translation

नरपतीश्वर: O king of the mortals, एषः this is, विभीषणः Vibheeshana, तस्य: his, रावणस्य: Ravana's, वचनं: words नाम: indeed, आयम् for long, मधुरेण: gently, शनैः slowly, पृच्छयताम् be interrogated.

Translation

नरर्षभ: O best of kings, अस्य: his, भावम् intention, तत्त्वतः truly, विज्ञाय: after ascertaining, दुष्टोयदि: if he is wicked, नदुष्टोवा: or not wicked also, बुद्धिपूर्वम् wisely, त्वम् you, करिष्यसि: act accordingly.

Translation

अथ: on the other hand, संस्कारसम्पन्नः endowed with rich culture, सचिवोत्तमः best of the ministers, हनुमान् Hanuman, श्लक्ष्णम् soft, अर्थवत् full of meaning, मधुरम् sweet, लघु: brief, वचनम् words, उवाच: spoke.

Translation

बृहस्पतिरपि: even Brihaspati, बृवन् proclaim, मतिश्रेष्ठम् highly intelligent, समर्थम् exceptionally capable, वदताम् in eloquence, वरम् foremost, भवन्तम् you, अतिशाययितुम् excellent, नशक्तः not possible.

Translation

राजन् O king, राम: Rama, वादात् for the sake of argument, वचनम् words, न: not, सङ्घर्षादपि: for the sake of creating friction, न: nor, आधिक्यात् with sense of superiority, न: nor, कामतःच: or even desire, न: nor, गौरवात् out of respect, यथार्थम् truth, वक्ष्यामि: telling you.

Translation

तव: your, सचिवैः counsellors, अर्थानर्थनिमित्तम् after judging good or bad qualities, यत् by what, उक्तम् has been said, तत्र: there, दोषम् fault, प्रपश्यामि: I see, क्रिया: action, नउपपद्यतेहि: not arise.

Translation

नियोगात् ऋते: only when entrusted with duty, सामर्थ्यम् capability, अवबोद्धुम् will be known, नशक्यते: not possible, सहसा: inconsiderately, विनियोगः appointment to a duty, दोषवान् will be faulty, मे: to me, प्रतिभाति: to understand.

Translation

तव: your, सचिवैः counsellors, यत् that way, चारप्रणिहितम् ascertain from the spies whether he is good or not, युक्तम् proper, उक्तम् has said, तत्र: then, अर्थस्य: has no meaning, असम्भवात् not possible to do, कारणम् reason, नोपयुज्यते: no purpose will be served by that.

Translation

अयंविभीषणः this Vibheeshana, आदेशकाले: without regard for place and time, सम्प्राप्तःइतियत् has come here, तत्र: hence, मे: my, यथामति: according to me, इयंविवक्षा: desire to speak this, अस्ति: will be, ताम् to it, निबोध: be considered.

Translation

एषः this, इह: here, देश: place, कालश्च: and time, तथा: similarly, पुरुषात् you, पुरुषम् superior, प्राप्य: came here, तथा: so also, गुणदोषावपि: even if there are de merits (in him) and merits (in you), यथा: as, तथा: it is, इह: here, भवति: seems to be.

Translation

रवणे: in Ravana, दौरात्म्यम् wickedness, तथा: likewise, त्वयि: in you, विक्रमंच: valiance, दृष्टवा: seen, अत्र: here, आगमनम् has come, युक्तंहि: seems right, तस्य: his, बुद्धितः thinking, सदृशम् suitable.

Translation

राजन् O king अज्ञातरूपैः people of unknown identity, पुरुषैः by men, सः he (Mainda), पृच्छ् यताम् said to enquire इति: this, यत् that way, उक्तम् said, अत्र: here, समीक्षिता: having reviewed, मे: to me, काचित् a little, प्रेक्षा: view, अस्ति: be it.

Translation

सहसा: at once, पृच्छयमानः if enquired, बुद्धिमान् wise one, वचः words, विशङ्केत: will become suspicious, तत्र: there, सुखागतम् come with relief, मित्रम् friend, मिथ्यापृष्टम् प्रदुष्येत: will appear as wicked one.

Translation

राजन् O king अन्तस्स्वभावै: his intention, र्गीतै: tone of words स्तै: his, पश्यताम् to find out, भृशम् excessive, नैपुण्यं: dexterity, परस्य: other's, भावः feelings, सहसा: at once, बोद्धुम् to know, अशक्यम् not possible.

Translation

ब्रुवतः he is speaking, अस्य: his, दुष्टभावता: malevolence, जातु: known, नलक्ष्यते: does not seem, वदनंचापि: even his countenance, प्रसन्नम् pleasing, तस्मात् therefore, मे: to me, संशयः suspicion, नास्ति: is not there.

Translation

शठः one with deceitful feeling, अशङ्कितमतिः without any expression of suspicion, स्वस्थः on his own, नपरिसर्पति: not going about, अस्य: his, वाक् च: even his talk, दुष्टा: looks, नास्ति: not, तस्मात् therefore, मे: to me, संशयः suspicion, नास्ति: not there.

Translation

आकारः form, छाद्यमानोऽपि: even if one wishes to hide, एवगूहितुम् kept concealed, नशक्यः not feasible, अन्तर्गतम् inner feeling, नृणाम् of a man's, भावम्: feeling, बलात् perforce, निप्पणोत्येव: cleverly also.