Sarga 90

तथोक्तवति रामे तु तस्य जन्म तदद्भुतम् । उवाच लक्ष्मणो भूयो भरतश्च महायशाः ।। 7.90.1 ।।

tathoktavati rāme tu tasya janma tadadbhutam | uvāca lakṣmaṇo bhūyo bharataśca mahāyaśāḥ || 7.90.1 ||

इला सा सोमपुत्रस्य संवत्सरमथोषिता । अकरोत्किं नरश्रेष्ठ तत्त्वं शंसितुमर्हसि ।। 7.90.2 ।।

ilā sā somaputrasya saṃvatsaramathoṣitā | akarotkiṃ naraśreṣṭha tattvaṃ śaṃsitumarhasi || 7.90.2 ||

तयोस्तद्वाक्यमाधुर्यं निशम्य परिपृच्छतोः । रामः पुनरुवाचेमां प्रजापतिसुते कथाम् ।। 7.90.3 ।।

tayostadvākyamādhuryaṃ niśamya paripṛcchatoḥ | rāmaḥ punaruvācemāṃ prajāpatisute kathām || 7.90.3 ||

पुरुषत्वं गते शूरे बुधः परमबुद्धिमान् । संवर्तं परमोदारमाजुहाव महायशाः ।। 7.90.4 ।।

puruṣatvaṃ gate śūre budhaḥ paramabuddhimān | saṃvartaṃ paramodāramājuhāva mahāyaśāḥ || 7.90.4 ||

च्यवनं भृगुपुत्रं च मुनिं चारिष्टनेमिनम् । प्रमोदनं मोदकरं ततो दुर्वाससं मुनिम् ।। 7.90.5 ।।

cyavanaṃ bhṛguputraṃ ca muniṃ cāriṣṭaneminam | pramodanaṃ modakaraṃ tato durvāsasaṃ munim || 7.90.5 ||

एतान्सर्वान्समानीय वाक्यज्ञस्तत्त्वदर्शनः । उवाच सर्वान्सुहृदो धैर्येण सुसमाहितान् ।। 7.90.6 ।।

etānsarvānsamānīya vākyajñastattvadarśanaḥ | uvāca sarvānsuhṛdo dhairyeṇa susamāhitān || 7.90.6 ||

अयं राजा महाबाहुः कर्दमस्य इलः सुतः । जानीतैनं यथाभूतं श्रेयो ह्यत्र विधीयताम् ।। 7.90.7 ।।

ayaṃ rājā mahābāhuḥ kardamasya ilaḥ sutaḥ | jānītainaṃ yathābhūtaṃ śreyo hyatra vidhīyatām || 7.90.7 ||

तेषां संवदतामेव तमाश्रममुपागमत् । कर्दमस्तु महातेजा द्विजैः सह महात्मभिः ।। 7.90.8 ।।

teṣāṃ saṃvadatāmeva tamāśramamupāgamat | kardamastu mahātejā dvijaiḥ saha mahātmabhiḥ || 7.90.8 ||

पुलस्त्यश्च क्रतुश्चैव वषट्कारस्तथैव च । ओङ्कारश्च महातेजास्तमाश्रममुपागमत् ।। 7.90.9 ।।

pulastyaśca kratuścaiva vaṣaṭkārastathaiva ca | oṅkāraśca mahātejāstamāśramamupāgamat || 7.90.9 ||

ते सर्वे हृष्टमनसः परस्परसमागमे । हितैषिणो बाल्हिपतेः पृथग्वाक्यान्यथाब्रुवन् ।। 7.90.10 ।।

te sarve hṛṣṭamanasaḥ parasparasamāgame | hitaiṣiṇo bālhipateḥ pṛthagvākyānyathābruvan || 7.90.10 ||

कर्दमस्त्वब्रवीद्वाक्यं सुतार्थं परमं हितम् । द्विजाः शृणुत मद्वाक्यं यच्छ्रेयः पार्थिवस्य हि ।। 7.90.11 ।।

kardamastvabravīdvākyaṃ sutārthaṃ paramaṃ hitam | dvijāḥ śṛṇuta madvākyaṃ yacchreyaḥ pārthivasya hi || 7.90.11 ||

नान्यं पश्यामि भैषज्यमन्तरा वृषभध्वजम् । नाश्वमेधात्परो यज्ञः प्रियश्चैव महात्मनः । तस्माद्यजामहे सर्वे पार्थिवार्थे दुरासदम् ।। 7.90.12 ।।

nānyaṃ paśyāmi bhaiṣajyamantarā vṛṣabhadhvajam | nāśvamedhātparo yajñaḥ priyaścaiva mahātmanaḥ | tasmādyajāmahe sarve pārthivārthe durāsadam || 7.90.12 ||

कर्दमेनैवमुक्तास्तु सर्व एव द्विजर्षभाः । रोचयन्ति स्म तं यज्ञं रुद्रस्याराधनं प्रति ।। 7.90.13 ।।

kardamenaivamuktāstu sarva eva dvijarṣabhāḥ | rocayanti sma taṃ yajñaṃ rudrasyārādhanaṃ prati || 7.90.13 ||

संवर्तस्य तु राजर्षेः शिष्यः पुरपुरञ्जयः । मरुत्त इति विख्यातस्तं यज्ञं समुपाहरत् ।। 7.90.14 ।।

saṃvartasya tu rājarṣeḥ śiṣyaḥ purapurañjayaḥ | marutta iti vikhyātastaṃ yajñaṃ samupāharat || 7.90.14 ||

ततो यज्ञो महानासीद्बुधाश्रमसमीपतः । रुद्रश्च परमं तोषमाजगाम महायशाः ।। 7.90.15 ।।

tato yajño mahānāsīdbudhāśramasamīpataḥ | rudraśca paramaṃ toṣamājagāma mahāyaśāḥ || 7.90.15 ||

अथ यज्ञे समाप्ते तु प्रीतः परमया मुदा । उमापतिर्द्विजान्सर्वानुवाच इलसन्निधौ ।। 7.90.16 ।।

atha yajñe samāpte tu prītaḥ paramayā mudā | umāpatirdvijānsarvānuvāca ilasannidhau || 7.90.16 ||

प्रीतो ऽस्मि हयमेधेन भक्त्या च द्विजसत्तमाः । अस्य बाह्लिपतेश्चैव किं करोमि प्रियं शुभम् ।। 7.90.17 ।।

prīto 'smi hayamedhena bhaktyā ca dvijasattamāḥ | asya bāhlipateścaiva kiṃ karomi priyaṃ śubham || 7.90.17 ||

तथा वदति देवेशे द्विजास्ते सुसमाहिताः । प्रसादयन्ति देवेशं यथा स्यात्पुरुषस्त्विला ।। 7.90.18 ।।

tathā vadati deveśe dvijāste susamāhitāḥ | prasādayanti deveśaṃ yathā syātpuruṣastvilā || 7.90.18 ||

ततः प्रीतो महादेवः पुरुषत्वं ददौ पुनः । इलायै सुमहातेजा दत्त्वा चान्तरधीयत ।। 7.90.19 ।।

tataḥ prīto mahādevaḥ puruṣatvaṃ dadau punaḥ | ilāyai sumahātejā dattvā cāntaradhīyata || 7.90.19 ||

निवृत्ते हयमेधे च गतश्चादर्शनं हरः । यथागतं द्विजाः सर्वे ह्यगच्छन्दीर्घदर्शिनः ।। 7.90.20 ।।

nivṛtte hayamedhe ca gataścādarśanaṃ haraḥ | yathāgataṃ dvijāḥ sarve hyagacchandīrghadarśinaḥ || 7.90.20 ||

राजा तु बाह्लिमुत्सृज्य मध्यदेशे ह्यनुत्तमम् । निवेशयामास पुरं प्रतिष्ठानं यशस्करम् ।। 7.90.21 ।।

rājā tu bāhlimutsṛjya madhyadeśe hyanuttamam | niveśayāmāsa puraṃ pratiṣṭhānaṃ yaśaskaram || 7.90.21 ||

शशबिन्दुश्च राजर्षिर्बाह्लिं पुरपुरञ्जयः । प्रतिष्ठाने इलो राजा प्रजापतिसुतो बली ।। 7.90.22 ।।

śaśabinduśca rājarṣirbāhliṃ purapurañjayaḥ | pratiṣṭhāne ilo rājā prajāpatisuto balī || 7.90.22 ||

स काले प्राप्तवाँल्लोकमिलो ब्राह्ममनुत्तमम् । ऐलः पुरूरवा राजा प्रतिष्ठानमवाप्तवान् ।। 7.90.23 ।।

sa kāle prāptavāँllokamilo brāhmamanuttamam | ailaḥ purūravā rājā pratiṣṭhānamavāptavān || 7.90.23 ||

ईदृशो ह्यश्वमेधस्य प्रभावः पुरुषर्षभौ । स्त्रीभूतः पौरुषं लेभे यच्चान्यदपि दुर्लभम् ।। 7.90.24 ।।

īdṛśo hyaśvamedhasya prabhāvaḥ puruṣarṣabhau | strībhūtaḥ pauruṣaṃ lebhe yaccānyadapi durlabham || 7.90.24 ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे नवतितमः सर्गः ।। 90 ।।

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmaduttarakāṇḍe navatitamaḥ sargaḥ || 90 ||