Sarga 87

तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणेनोक्तं वाक्यं वाक्यविशारदः । प्रत्युवाच महातेजाः प्रहसन्राघवो वचः ।। 7.87.1 ।।

tacchrutvā lakṣmaṇenoktaṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ | pratyuvāca mahātejāḥ prahasanrāghavo vacaḥ || 7.87.1 ||

एवमेव नरश्रेष्ठ यथा वदसि लक्ष्मण । वृत्रघातमशेषेण वाजिमेधफलं च यत् ।। 7.87.2 ।।

evameva naraśreṣṭha yathā vadasi lakṣmaṇa | vṛtraghātamaśeṣeṇa vājimedhaphalaṃ ca yat || 7.87.2 ||

श्रूयते हि पुरा सौम्य कर्दमस्य प्रजापतेः । पुत्रो बाह्लीश्वरः श्रीमानिलो नाम महाशयाः ।। 7.87.3 ।।

śrūyate hi purā saumya kardamasya prajāpateḥ | putro bāhlīśvaraḥ śrīmānilo nāma mahāśayāḥ || 7.87.3 ||

स राजा पृथिवीं सर्वां वशे कृत्वा सुधार्मिकः । राज्यं चैव नरव्याघ्र पुत्रवत्पर्यपालयत् ।। 7.87.4 ।।

sa rājā pṛthivīṃ sarvāṃ vaśe kṛtvā sudhārmikaḥ | rājyaṃ caiva naravyāghra putravatparyapālayat || 7.87.4 ||

सुरैश्च परमोदारैर्दैतेयैश्च महाधनैः । नागराक्षसगन्धर्वैर्यक्षैश्च सुमहात्मभिः ।। 7.87.5 ।।

suraiśca paramodārairdaiteyaiśca mahādhanaiḥ | nāgarākṣasagandharvairyakṣaiśca sumahātmabhiḥ || 7.87.5 ||

पूज्यते नित्यशः सौम्य भयार्तै रघुनन्दन । अबिभ्यंश्च त्रयो लोकाः सरोषस्य महात्मनः ।। 7.87.6 ।।

pūjyate nityaśaḥ saumya bhayārtai raghunandana | abibhyaṃśca trayo lokāḥ saroṣasya mahātmanaḥ || 7.87.6 ||

स राजा तादृशो ह्यासीद्धर्मे वीर्ये च निष्ठितः । बुद्ध्या च परमोदारो बाह्लीकेशो महायशाः ।। 7.87.7 ।।

sa rājā tādṛśo hyāsīddharme vīrye ca niṣṭhitaḥ | buddhyā ca paramodāro bāhlīkeśo mahāyaśāḥ || 7.87.7 ||

स प्रचक्रे महाबाहुर्मृगयां रुचिरे वने । चैत्रे मनोरमे मासि सभृत्यबलवाहनः ।। 7.87.8 ।।

sa pracakre mahābāhurmṛgayāṃ rucire vane | caitre manorame māsi sabhṛtyabalavāhanaḥ || 7.87.8 ||

प्रजघ्ने च नृपो ऽरण्ये मृगाञ्छतसहस्रशः । हत्वैव तृप्तिर्नाभूच्च राज्ञस्तस्य महात्मनः ।। 7.87.9 ।।

prajaghne ca nṛpo 'raṇye mṛgāñchatasahasraśaḥ | hatvaiva tṛptirnābhūcca rājñastasya mahātmanaḥ || 7.87.9 ||

नानामृगाणामयुतं वध्यमानं महात्मना । यत्र जातो माहासेनस्तं देशमुपचक्रमे ।। 7.87.10 ।।

nānāmṛgāṇāmayutaṃ vadhyamānaṃ mahātmanā | yatra jāto māhāsenastaṃ deśamupacakrame || 7.87.10 ||

तस्मिन्प्रदेशे देवेश शैलराजसुतां हरः । रमयामास दुर्धर्षः सर्वैरनुचरैः सह ।। 7.87.11 ।।

tasminpradeśe deveśa śailarājasutāṃ haraḥ | ramayāmāsa durdharṣaḥ sarvairanucaraiḥ saha || 7.87.11 ||

कृत्वा स्त्रीरूपमात्मानमुमेशो गोपतिध्वजः । देव्याः प्रियचिकीर्षुः संस्तस्मिन्पर्वतनिर्झरे ।। 7.87.12 ।।

kṛtvā strīrūpamātmānamumeśo gopatidhvajaḥ | devyāḥ priyacikīrṣuḥ saṃstasminparvatanirjhare || 7.87.12 ||

ये तु तत्र वनोद्देशे सत्त्वाः पुरुषवादिनः । वृक्षाः पुरुषनामानस्ते ऽभवन् स्त्रीजनास्तदा ।। 7.87.13 ।।

ye tu tatra vanoddeśe sattvāḥ puruṣavādinaḥ | vṛkṣāḥ puruṣanāmānaste 'bhavan strījanāstadā || 7.87.13 ||

यच्च किञ्चन तत्सर्वं नारीसञ्ज्ञं बभूव ह । एतस्मिन्नन्तरे राजा स इलः कर्दमात्मजः । निघ्नन्मृगसहस्राणि तं देशमुपचक्रमे ।। 7.87.14 ।।

yacca kiñcana tatsarvaṃ nārīsañjñaṃ babhūva ha | etasminnantare rājā sa ilaḥ kardamātmajaḥ | nighnanmṛgasahasrāṇi taṃ deśamupacakrame || 7.87.14 ||

स दृष्ट्वा स्त्रीकृतं सर्वं सव्यालमृगपक्षकम् । आत्मनं स्त्रीकृतं चैव सानुगं रघुनन्दन ।। 7.87.15 ।।

sa dṛṣṭvā strīkṛtaṃ sarvaṃ savyālamṛgapakṣakam | ātmanaṃ strīkṛtaṃ caiva sānugaṃ raghunandana || 7.87.15 ||

तस्य दुःखं महच्चासीद्दृष्ट्वा ऽ ऽत्मानं तथागतम् । उमापतेश्च तत्कर्म ज्ञात्वा त्रासमुपागमत् ।। 7.87.16 ।।

tasya duḥkhaṃ mahaccāsīddṛṣṭvā ' 'tmānaṃ tathāgatam | umāpateśca tatkarma jñātvā trāsamupāgamat || 7.87.16 ||

ततो देवं महात्मानं शितिकण्ठं कपर्दिनम् । जगाम शरणं राजा सभृत्यबलवाहनः ।। 7.87.17 ।।

tato devaṃ mahātmānaṃ śitikaṇṭhaṃ kapardinam | jagāma śaraṇaṃ rājā sabhṛtyabalavāhanaḥ || 7.87.17 ||

ततः प्रहस्य वरदः सह देव्या महेश्वरः । प्रजापतिसुतं वाक्यमुवाच वरदः स्वयम् ।। 7.87.18 ।।

tataḥ prahasya varadaḥ saha devyā maheśvaraḥ | prajāpatisutaṃ vākyamuvāca varadaḥ svayam || 7.87.18 ||

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ राजर्षे कार्दमेय महाबल । पुरुषत्वमृते सौम्य वरं वरय सुव्रत ।। 7.87.19 ।।

uttiṣṭhottiṣṭha rājarṣe kārdameya mahābala | puruṣatvamṛte saumya varaṃ varaya suvrata || 7.87.19 ||

ततः स राजा दुःखार्तः प्रत्याख्यातो महात्मना । न च जग्राह स्त्रीभूतो वरमन्यं सुरोत्तमात् ।। 7.87.20 ।।

tataḥ sa rājā duḥkhārtaḥ pratyākhyāto mahātmanā | na ca jagrāha strībhūto varamanyaṃ surottamāt || 7.87.20 ||

ततः शोकेन महता शैलराजसुतां नृपः । प्रणिपत्य ह्युमां देवीं सर्वेणैवान्तरात्मना ।। 7.87.21 ।।

tataḥ śokena mahatā śailarājasutāṃ nṛpaḥ | praṇipatya hyumāṃ devīṃ sarveṇaivāntarātmanā || 7.87.21 ||

ईशे वराणां वरदे लोकानामसि भामिनी । अमोघदर्शने देवी भज सौम्येन चक्षुषा ।। 7.87.22 ।।

īśe varāṇāṃ varade lokānāmasi bhāminī | amoghadarśane devī bhaja saumyena cakṣuṣā || 7.87.22 ||

हृद्गतं तस्य राजर्षेर्विज्ञाय हरसन्निधौ । प्रत्युवाच शुभं वाक्यं देवी रुद्रस्य संमता ।। 7.87.23 ।।

hṛdgataṃ tasya rājarṣervijñāya harasannidhau | pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ devī rudrasya saṃmatā || 7.87.23 ||

अर्धस्य देवो वरदो वरार्धस्य तव ह्यहम् । तस्मादर्धं गृहाण त्वं स्त्रीपुंसोर्यावदिच्छसि ।। 7.87.24 ।।

ardhasya devo varado varārdhasya tava hyaham | tasmādardhaṃ gṛhāṇa tvaṃ strīpuṃsoryāvadicchasi || 7.87.24 ||

तदद्भुततरं श्रुत्वा देव्या वरमनुत्तमम् । सम्प्रहृष्टमना भूत्वा राजा वाक्यमथाब्रवीत् ।। 7.87.25 ।।

tadadbhutataraṃ śrutvā devyā varamanuttamam | samprahṛṣṭamanā bhūtvā rājā vākyamathābravīt || 7.87.25 ||

यदि देवि प्रसन्ना मे रूपेणाप्रतिमा भुवि । मासं स्त्रीत्वमुपासित्वा मासं स्यां पुरुषः पुनः ।। 7.87.26 ।।

yadi devi prasannā me rūpeṇāpratimā bhuvi | māsaṃ strītvamupāsitvā māsaṃ syāṃ puruṣaḥ punaḥ || 7.87.26 ||

ईप्सितं तस्य विज्ञाय देवी सुरुचिरानना । प्रत्युवाच शुभं वाक्यमेवमेव भविष्यति ।। 7.87.27 ।।

īpsitaṃ tasya vijñāya devī surucirānanā | pratyuvāca śubhaṃ vākyamevameva bhaviṣyati || 7.87.27 ||

राजन्पुरुषभूतस्त्वं स्त्रीभावं न स्मरिष्यसि । स्त्रीभूतश्च परं मासं न स्मरिष्यसि पौरुषम् ।। 7.87.28 ।।

rājanpuruṣabhūtastvaṃ strībhāvaṃ na smariṣyasi | strībhūtaśca paraṃ māsaṃ na smariṣyasi pauruṣam || 7.87.28 ||

एवं स राजा पुरुषो मासं भूत्वाथ कार्दमिः । त्रैलोक्यसुन्दरी नारी मासमेकमिला ऽभवत् ।। 7.87.29 ।।

evaṃ sa rājā puruṣo māsaṃ bhūtvātha kārdamiḥ | trailokyasundarī nārī māsamekamilā 'bhavat || 7.87.29 ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे सप्ताशीतितमः सर्गः ।। 87 ।।

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmaduttarakāṇḍe saptāśītitamaḥ sargaḥ || 87 ||