Sarga 50

दृष्ट्वा तु मैथिलीं सीतामाश्रमे सम्प्रवेशिताम् । सन्तापमगमद्घोरं लक्ष्मणो दीनचेतनः ।। 7.50.1 ।।

dṛṣṭvā tu maithilīṃ sītāmāśrame sampraveśitām | santāpamagamadghoraṃ lakṣmaṇo dīnacetanaḥ || 7.50.1 ||

अब्रवीच्च महातेजाः सुमन्त्रं मन्त्रसारथिम् । सीतासन्तापजं दुःखं पश्य रामस्य सारथे ।। 7.50.2 ।।

abravīcca mahātejāḥ sumantraṃ mantrasārathim | sītāsantāpajaṃ duḥkhaṃ paśya rāmasya sārathe || 7.50.2 ||

ततो दुःखतरं किं नु राघवस्य भविष्यति । पत्नीं शुद्धसमाचारां विसृज्य जनकात्मजाम् ।। 7.50.3 ।।

tato duḥkhataraṃ kiṃ nu rāghavasya bhaviṣyati | patnīṃ śuddhasamācārāṃ visṛjya janakātmajām || 7.50.3 ||

व्यक्तं दैवादहं मन्ये राघवस्य विना भवम् । वैदेह्या सारथे नित्यं दैवं हि दुरतिक्रमम् ।। 7.50.4 ।।

vyaktaṃ daivādahaṃ manye rāghavasya vinā bhavam | vaidehyā sārathe nityaṃ daivaṃ hi duratikramam || 7.50.4 ||

यो हि देवान्सगन्धर्वानसुरान्सह राक्षसैः । निहन्याद्राघवः क्रुद्धः स दैवमनुवर्तते ।। 7.50.5 ।।

yo hi devānsagandharvānasurānsaha rākṣasaiḥ | nihanyādrāghavaḥ kruddhaḥ sa daivamanuvartate || 7.50.5 ||

पुरा रामः पितुर्वाक्याद्दण्डके विजने वने । उषित्वा नव वर्षाणि पञ्च चैव महावने ।। 7.50.6 ।।

purā rāmaḥ piturvākyāddaṇḍake vijane vane | uṣitvā nava varṣāṇi pañca caiva mahāvane || 7.50.6 ||

ततो दुःखतरं भूयः सीताया विप्रवासनम् । पौराणां वचनं श्रुत्वा नृशंसं प्रतिभाति मे ।। 7.50.7 ।।

tato duḥkhataraṃ bhūyaḥ sītāyā vipravāsanam | paurāṇāṃ vacanaṃ śrutvā nṛśaṃsaṃ pratibhāti me || 7.50.7 ||

को नु धर्माश्रयः सूत कर्मण्यस्मिन्यशोहरे । मैथिलीं प्रतिसम्प्राप्तः पौरैर्हीनार्थवादिभिः ।। 7.50.8 ।।

ko nu dharmāśrayaḥ sūta karmaṇyasminyaśohare | maithilīṃ pratisamprāptaḥ paurairhīnārthavādibhiḥ || 7.50.8 ||

एता वाचो बहुविधाः श्रुत्वा लक्ष्मणभाषिताः । सुमन्त्रः श्रद्धया प्राज्ञो वाक्यमेतदुवाच ह ।। 7.50.9 ।।

etā vāco bahuvidhāḥ śrutvā lakṣmaṇabhāṣitāḥ | sumantraḥ śraddhayā prājño vākyametaduvāca ha || 7.50.9 ||

न सन्तापस्त्वया कार्यः सौमित्रे मैथिलीं प्रति । दृष्टमेतत्पुरा विप्रैः पितुस्ते लक्ष्मणाग्रतः ।। 7.50.10 ।।

na santāpastvayā kāryaḥ saumitre maithilīṃ prati | dṛṣṭametatpurā vipraiḥ pituste lakṣmaṇāgrataḥ || 7.50.10 ||

भविष्यति दृढं रामो दुःखप्रायो ऽपि सौख्यभाक् । प्राप्स्यते च महाबाहुर्विप्रयोगं प्रियैर्ध्रुवम् ।। 7.50.11 ।।

bhaviṣyati dṛḍhaṃ rāmo duḥkhaprāyo 'pi saukhyabhāk | prāpsyate ca mahābāhurviprayogaṃ priyairdhruvam || 7.50.11 ||

त्वां चैव मैथिलीं चैव शत्रुघ्नभरतावुभौ । सन्त्यजिष्यति धर्मात्मा कालेन महता महान् ।। 7.50.12 ।।

tvāṃ caiva maithilīṃ caiva śatrughnabharatāvubhau | santyajiṣyati dharmātmā kālena mahatā mahān || 7.50.12 ||

इदं त्वयि न वक्तव्यं सौमित्रे भरते ऽपि वा । राज्ञा वो व्याहृतं वाक्यं दुर्वासा यदुवाच ह ।। 7.50.13 ।।

idaṃ tvayi na vaktavyaṃ saumitre bharate 'pi vā | rājñā vo vyāhṛtaṃ vākyaṃ durvāsā yaduvāca ha || 7.50.13 ||

महाजनसमीपे च मम चैव नरर्षभ । ऋषिणा व्याहृतं वाक्यं वसिष्ठस्य च सन्निधौ ।। 7.50.14 ।।

mahājanasamīpe ca mama caiva nararṣabha | ṛṣiṇā vyāhṛtaṃ vākyaṃ vasiṣṭhasya ca sannidhau || 7.50.14 ||

ऋषेस्तु वचनं श्रुत्वा मामाह पुरुषर्षभः । सूत न क्वचिदेवं ते वक्तव्यं जनसन्निधौ ।। 7.50.15 ।।

ṛṣestu vacanaṃ śrutvā māmāha puruṣarṣabhaḥ | sūta na kvacidevaṃ te vaktavyaṃ janasannidhau || 7.50.15 ||

तस्याहं लोकपालस्य वाक्यं तत्सुसमाहितः । नैव जात्वनृतं कार्यमिति मे सौम्य दर्शनम् ।। 7.50.16 ।।

tasyāhaṃ lokapālasya vākyaṃ tatsusamāhitaḥ | naiva jātvanṛtaṃ kāryamiti me saumya darśanam || 7.50.16 ||

सर्वथैव न वक्तव्यं मया सौम्य तवाग्रतः । यदि ते श्रवणे श्रद्धा श्रूयतां रघुनन्दन ।। 7.50.17 ।।

sarvathaiva na vaktavyaṃ mayā saumya tavāgrataḥ | yadi te śravaṇe śraddhā śrūyatāṃ raghunandana || 7.50.17 ||

यद्यप्यहं नरेन्द्रेण रहस्यं श्रावितः पुरा । तथाप्युदाहरिष्यामि दैवं हि दुरतिक्रमम् ।। 7.50.18 ।।

yadyapyahaṃ narendreṇa rahasyaṃ śrāvitaḥ purā | tathāpyudāhariṣyāmi daivaṃ hi duratikramam || 7.50.18 ||

येनेदमीदृशं प्राप्तं दुःखं शोकसमन्वितम् । न त्वया भरते वाच्यं शत्रुघ्नस्यापि सन्निधौ ।। 7.50.19 ।।

yenedamīdṛśaṃ prāptaṃ duḥkhaṃ śokasamanvitam | na tvayā bharate vācyaṃ śatrughnasyāpi sannidhau || 7.50.19 ||

तच्छ्रुत्वा भाषितं तस्य गम्भीरार्थपदं महत् । तथ्यं ब्रूहीति सौमित्रिः सूतं वाक्यमथाब्रवीत् ।। 7.50.20 ।।

tacchrutvā bhāṣitaṃ tasya gambhīrārthapadaṃ mahat | tathyaṃ brūhīti saumitriḥ sūtaṃ vākyamathābravīt || 7.50.20 ||

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदुत्तरकाण्डे पञ्चाशः सर्गः ।। 50 ।।

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīye ādikāvye śrīmaduttarakāṇḍe pañcāśaḥ sargaḥ || 50 ||