🌿 Aranya Kanda

Sarga 42

34 shlokas

AK-42-1Aranya Kanda 42.1

एवमुक्त्वा तु वचनं मारीचो रावणं ततः। गच्छावेत्यब्रवीद्दीनो भयाद्रात्रिंचरप्रभोः।।3.42.1।।

evamuktvā tu vacanṃ mārīco rāvaṇṃ tatḥ| gacchāvetyabravīddīno bhayādrātriṃcaraprabhoḥ||3.42.1||

Translation

ततः then, मारीचः Maricha, एवम् in that way, वचनम् words, उक्त्वा spoken, रात्रिंचरप्रभोः of the king of the nightrangers, भयात् out of fear, दीनः distressed , गच्छाव let us both go, इति thus, रावणम् to Ravana, अब्रवीत् said.

Meaning

Having thus spoken to the demonking, the distressed Maricha said out of fear, Let both of us go.

AK-42-2Aranya Kanda 42.2

दृष्टश्चाहं पुनस्तेन शरचापासिधारिणा। मद्वधोद्यतशस्त्रेऽण विनष्टं जीवितं च मे।।3.42.2।।

dṛṣṭaścāhṃ punastena śaracāpāsidhāriṇā| madvadhodyataśastre'ṇa vinaṣṭṃ jīvitṃ ca me||3.42.2||

Translation

अहम् I, शरचापासिधारिणा holding bow, arrows and sword, मद्वधोद्यतशस्त्रेऽण who raises weapon to slay me, तेन by him, पुनः again, दृष्टः seen, मे my, जीवितं च विनष्टम् life will cease.

Meaning

If that warrior Rama carrying bow, arrows and sword sees me once again he will raise his weapon to kill me, and I will cease to be.

AK-42-3Aranya Kanda 42.3

न हि रामं पराक्रम्य जीवन्प्रतिनिवर्तते। वर्तते प्रतिरूपोऽसौ यमदण्डहतस्य ते।।3.42.3।।

na hi rāmṃ parākramya jīvanpratinivartate| vartate pratirūpo'sau yamadaṇḍahatasya te||3.42.3||

Translation

रामम् Rama, पराक्रम्य after exhibiting bravery, जीवन् with life, न प्रतिनिवर्तते हि will not return, यमदण्डहतस्य hit by Yama's staff, असौ he, प्रतिरूपः another form, ते to you, वर्तते is being.

Meaning

No one who exhibits his heroism before Rama will come back alive. To you, already hit by Yama's staff, he is another form of the same Yama.

AK-42-4Aranya Kanda 42.4

किं नु शक्यं मया कर्तुमेवं त्वयि दुरात्मनि। एष गच्छाम्यहं तात स्वस्ति तेऽस्तु निशाचर।।3.42.4।।

kiṃ nu śakyṃ mayā kartumevṃ tvayi durātmani| eṣa gacchāmyahṃ tāta svasti te'stu niśācara||3.42.4||

Translation

त्वयि when you, एवम् in that way, दुरात्मनि evilminded, मया I, कि नु what, कर्तुम् to do, शक्यम् is possible, तात dear one, निशाचर O demons, एष here, अहम् I am, गच्छामि am going, ते to you, स्वस्ति be auspicious, अस्तु let it be.

Meaning

What can I do if you remain evilminded? O dear demon, I am going. May your path be auspicious

AK-42-5Aranya Kanda 42.5

प्रहृष्टस्त्वभवत्तेन वचनेन स रावणः। परिष्वज्य सुसंश्लिष्टमिदं वचनमब्रवीत्।।3.42.5।।

prahṛṣṭastvabhavattena vacanena sa rāvaṇḥ| pariṣvajya susṃśliṣṭamidṃ vacanamabravīt||3.42.5||

Translation

सः रावणः that, Ravana, तेन वचनेन with those words, प्रहृष्टः felt happy, तु अभवत् he was, सुसंश्लिष्टम् tightly, परिष्वज्य embracing, इदम् these, वचनम् words , अब्रवीत् said.

Meaning

Ravana was so overwhelmed with joy to hear those words that he embraced him tightly and said:.

AK-42-6Aranya Kanda 42.6

एतच्छौण्डीर्ययुक्तं ते मच्छन्दवशवर्तिनः। इदानीमसि मारीचः पूर्वमन्यो निशाचरः।।3.42.6।।

etacchauṇḍīryayuktṃ te macchandavaśavartinḥ| idānīmasi mārīcḥ pūrvamanyo niśācarḥ||3.42.6||

Translation

मच्छन्दवशवर्तिनः act according to my wish, ते to you, एतत् this, शौण्डीर्ययुक्तम् it befits your valour, इदानीम् now, मारीचः Maricha, असि you are, पूर्वम् earlier, अन्यः other, राक्षसः हि demons.

Meaning

Act according to my wish. It befits your valour. You were a different demon earlier. Now you are Maricha.

AK-42-7Aranya Kanda 42.7

आरुह्यतामयं शीघ्रं रथो रत्नविभूषितः। मया सह तथा युक्तः पिशाचवदनैः खरैः।।3.42.7।।

āruhyatāmayṃ śīghrṃ ratho ratnavibhūṣitḥ| mayā saha tathā yuktḥ piśācavadanaiḥ kharaiḥ||3.42.7||

Translation

तथा similarly, पिशाचवदनैः with devilish faces, खरैः with donkeys, युक्तः yoked, रत्नविभूषितः encrusted with gems, रथः chariot, शीघ्रम् quickly, मया सह along with me, आरुह्यताम् ascend.

Meaning

Ascend quickly with me this chariot encrusted with gems and yoked with donkeys with devils' faces৷৷

AK-42-8Aranya Kanda 42.8

प्रलोभयित्वा वैदेहीं यथेष्टं गन्तुमर्हसि। तां शून्ये प्रसभं सीतामानयिष्यामि मैथिलीम्।।3.42.8।।

pralobhayitvā vaidehīṃ yatheṣṭṃ gantumarhasi| tāṃ śūnye prasabhṃ sītāmānayiṣyāmi maithilīm||3.42.8||

Translation

वैदेहीम् to Vaidehi, प्रलोभयित्वा after tempting, यथेष्टम् wherever you like, गन्तुम् to go, अर्हसि should, शून्ये when no one is there, मैथिलीम् princess of Mithila, तां सीताम् that Sita, प्रसभम् forcibly, आनयिष्यामि will bring.

Meaning

You may go whereever you like after tempting Vaidehi. When the princess of Mithila is alone, I will bring her by force.

AK-42-9Aranya Kanda 42.9

ततो रावणमारीचौ विमानमिव तं रथम्। आरुह्य ययतुश्शीघ्रं तस्मादाश्रममण्डलात्।।3.42.9।।

tato rāvaṇamārīcau vimānamiva tṃ ratham| āruhya yayatuśśīghrṃ tasmādāśramamaṇḍalāt||3.42.9||

Translation

ततः thereafter, रावणमारीचौ Ravana and Maricha, तं रथम् that chariot, विमानमिव like an aerial chariot, आरुह्य ascending, तस्मात् from that, आश्रममण्डलात् cluster of hermitages, शीघ्रम् quickly, ययतुः departed.

Meaning

Thereafter Ravana and Maricha ascended the chariot, which was like an aerial car, and quickly departed from that cluster of hermitages.

AK-42-10Aranya Kanda 42.10

तथैव तत्र पश्यन्तौ पत्तनानि वनानि च। गीरींश्च सरितस्सर्वा राष्ट्राणि नगराणि च।।3.42.10।।

tathaiva tatra paśyantau pattanāni vanāni ca| gīrīṃśca saritassarvā rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca||3.42.10||

Translation

तथैव and likewise, तत्र there, पत्तनानि towns, वनानि च and forests, गिरींश्च mountains, सर्वाः all, सरितः streams, राष्ट्राणि states, नगराणि च cities, पश्यन्तौ seeing

Meaning

And likewise, they went past towns, forests, mountains, streams, states and cities.

AK-42-11Aranya Kanda 42.11

समेत्य दण्डकारण्यं राघवस्याश्रमं ततः। ददर्श सह मारीचो रावणो राक्षसाधिपः।।3.42.11।।

sametya daṇḍakāraṇyṃ rāghavasyāśramṃ tatḥ| dadarśa saha mārīco rāvaṇo rākṣasādhipḥ||3.42.11||

Translation

सहमारीचः accompanied by Maricha, राक्षसाधिपः king of demons, रावणः Ravana, दण्डकारण्यम् Dandaka forest, समेत्य reached, ततः then, राघवस्य Rama's, आश्रमम् hermitage, ददर्श noticed.

Meaning

Ravana, king of the demons, accompanied by Maricha, then reached Dandaka forest and saw Rama's hermitage.

AK-42-12Aranya Kanda 42.12

अवतीर्य रथात्तस्मात्ततः काञ्चनभूषणात्। हस्ते गृहीत्वा मारीचं रावणो वाक्यमब्रवीत्।।3.42.12।।

avatīrya rathāttasmāttatḥ kāñcanabhūṣaṇāt| haste gṛhītvā mārīcṃ rāvaṇo vākyamabravīt||3.42.12||

Translation

रावणः Ravana, काञ्चनभूषणात् decorated with golden ornaments, तस्मात् from that, रथात् chariot, अवतीर्य getting down, ततः then, मारीचम् Maricha, हस्ते by hand, गृहीत्वा, held, वाक्यम् words, अब्रवीत् said.

Meaning

Then Ravana got off the chariot decorated with golden embellishments and, holding Maricha's hand, said:.

AK-42-13Aranya Kanda 42.13

एतदाश्रमपदं दृश्यते कदलीवृतम्। क्रियतां तत्सखे शीघ्रं यदर्थं वयमागताः।।3.42.13।।

etadāśramapadṃ dṛśyate kadalīvṛtam| kriyatāṃ tatsakhe śīghrṃ yadarthṃ vayamāgatāḥ||3.42.13||

Translation

सखे O friend, कदलीवृतम् surrounded by banana plants, एतत् this, तत् that, आश्रमपदम् site of hermitage, दृश्यते is seen, वयम् we, यदर्थम् the purpose for which, आगताः we came, तत् that, शीघ्रम् quickly, क्रियताम् should be done.

Meaning

O friend here is the site of the hermitage surrounded by banana plants. Quickly get to work on the purpose for which we have come.

AK-42-14Aranya Kanda 42.14

स रावणवचश्श्रुत्वा मारीचो राक्षसस्तदा। मृगो भूत्वाऽश्रमद्वारि रामस्य विचचार ह।।3.42.14।।

sa rāvaṇavacaśśrutvā mārīco rākṣasastadā| mṛgo bhūtvā'śramadvāri rāmasya vicacāra ha||3.42.14||

Translation

तदा then, सः that, राक्षसः demon, मारीचः Maricha, रावणवचः Ravana's words, श्रुत्वा on hearing, मृगः deer, भूत्वा transformed, रामस्य Rama's, आश्रमद्वारि at the entrance of the hermitage, विचचार ह started moving.

Meaning

Hearing Ravana's words, Maricha transformed himself into a deer and started moving at the entrance of Rama's hermitage.

AK-42-15Aranya Kanda 42.15

स तु तद्रूपमास्थाय महदद्भुतदर्शनम्। मणिप्रवरशृङ्गाग्रस्सितासितमुखाकृतिः।।3.42.15।।

sa tu tadrūpamāsthāya mahadadbhutadarśanam| maṇipravaraśṛṅgāgrassitāsitamukhākṛtiḥ||3.42.15||

Translation

सः Maricha, अद्भुतदर्शनम् wonderful to look at, महत् magnificent, तत् that, रूपम् form, आस्थाय assumed, मणिप्रवरशृङ्गाग्रः antlers studded with the best of gems, सितासितमुखाकृतिः face dappled with luminous spots of white and black.

Meaning

Maricha assumed the form of a wonderful and magnificent deer with his antlers studded with the most precious gems, his face dappled with luminous spots of white and black.

AK-42-16Aranya Kanda 42.16

रक्तपद्मोत्पलमुख इन्द्रनीलोत्पलश्रवाः। किंचिदभ्युन्नतग्रीव इंद्रनीलदलाधरः।।3.42.16।।

raktapadmotpalamukha indranīlotpalaśravāḥ| kiṃcidabhyunnatagrīva iṃdranīladalādharḥ||3.42.16||

Translation

रक्तपद्मोत्पलमुखः mouth like pink lotus, इन्द्रनीलोत्पलश्रवाः ears like blue lotus, किञ्चित् a bit, अभ्युन्नतग्रीवः raised neck, इन्द्रनीलदलाधरः lips like petals of blue lotus.

Meaning

The deer's face was like a pink lotus, his ears were like blue lotus. His neck slightly raised, his lips were like petals of blue lotus.

AK-42-17Aranya Kanda 42.17

कुन्देन्दुवज्रसङ्काशमुदरं चास्य भास्वरम्। मधूकनिभपार्श्वश्च पद्मकिञ्जल्कसन्निभः।।3.42.17।। वैडूर्यसङ्काशखुरस्तनुजङ्घस्सुसंहतः।

kundenduvajrasaṅkāśamudarṃ cāsya bhāsvaram| madhūkanibhapārśvaśca padmakiñjalkasannibhḥ||3.42.17|| vaiḍūryasaṅkāśakhurastanujaṅghassusṃhatḥ|

Translation

अस्य its, भास्वरम् shining, उदरम् stomach, कुन्देन्दुवज्रसङ्काशम् like white kunda flower, Moon and diamond, मधूकनिभपार्श्वश्च sides like madhuka flowers, पद्मकिञ्जल्कसन्निभः comparable to the filaments of lotus, वैडूर्यसङ्काशखुरः hooves like Vaidurya, तनुजङ्घः slim shank, सुसंहतः willshaped.

Meaning

His bright belly was shining like kunda flowers or the Moon or diamond. His flanks were like the golden madhuka flowers. comparable to the filaments of lotus. His hooves were like vaidurya, and his legs were slim and willshaped.

AK-42-18Aranya Kanda 42.18

इन्द्रायुधसवर्णेन पुच्छेनोर्ध्वं विराजता।।3.42.18।। मनोहरस्स्निग्धवर्णो रत्नैर्नानाविधैर्वृतः।

indrāyudhasavarṇena pucchenordhvṃ virājatā||3.42.18|| manoharassnigdhavarṇo ratnairnānāvidhairvṛtḥ|

Translation

ऊर्ध्वम् upward, विराजता stood, इन्द्रायुध like a rainbow, सवर्णेन colourful, पुच्छेन with the tail, मनोहरः delightful, स्निग्धवर्णः shining, नानाविधैः various, रत्नैः gems, वृतः decked.

Meaning

His tail stood up looking magnificent like a colourful rainbow. Bedecked with various gems, he shone beautiful.

AK-42-19Aranya Kanda 42.19

क्षणेन राक्षसो जातो मृगः परमशोभनः।।3.42.19।। वनं प्रज्वलयन्रम्यं रामाश्रमपदं च तत्।

kṣaṇena rākṣaso jāto mṛgḥ paramaśobhanḥ||3.42.19|| vanṃ prajvalayanramyṃ rāmāśramapadṃ ca tat|

Translation

राक्षसः the demon, वनम् forest, रम्यम् beautiful, तत् रामाश्रमपदम् that Rama's hermitage, प्रज्वलयन् while brightening, क्षणेन in a moment, परमशोभनः very beautiful, मृगः deer, जातः was transformed.

Meaning

Transformed into a most beautiful deer in a moment, Maricha brightened the beautiful forest and Rama's hermitage.

AK-42-20-21Aranya Kanda 42.20–21 (युग्मम्)

मनोहरं दर्शनीयं रूपं कृत्वा स राक्षसः।।3.42.20।। प्रलोभनार्थं वैदेह्या नानाधातुविचित्रितम्। विचरन्गच्छते तस्माच्छाद्वलानि समन्ततः।।3.42.21।।

manoharṃ darśanīyṃ rūpṃ kṛtvā sa rākṣasḥ||3.42.20|| pralobhanārthṃ vaidehyā nānādhātuvicitritam| vicarangacchate tasmācchādvalāni samantatḥ||3.42.21||

Translation

सः that, राक्षसः demon, नानाधातुविचित्रितम् painted with colours of different minerals, मनोहरम् delightful, दर्शनीयम् beautiful, रूपम् form, कृत्वा after transforming, वैदेह्याः to Sita, प्रलोभनार्थम् to tempt, विचरन् while grazing, तस्मात् from that place, समन्ततः all around, शाद्वलानि grassland, गच्छते moved about.

Meaning

Transfigured into a beautiful, magnificent form painted with the colours of different minerals in order to tempt Sita, Maricha roamed all around the grassland.

AK-42-22Aranya Kanda 42.22

रूप्यैर्बिन्दुशतैश्चित्रो भूत्वा स प्रियदर्शनः। विटपीनां किसलयान्भङ्त्क्वाऽदन्विचचार ह।।3.42.22।।

rūpyairbinduśataiścitro bhūtvā sa priyadarśanḥ| viṭapīnāṃ kisalayānbhaṅtkvā'danvicacāra ha||3.42.22||

Translation

सः that, रूप्यैः by silver, बिन्दुशतैः with hudreds of spots, चित्रः was wonderful, भूत्वा on transforming, प्रियदर्शनः pleasing to the eyes, विटपीनाम् trees, किसलयान् tender leaves, भङ्त्क्वा nibbling, अदन् eating, विचचार ह wandered about.

Meaning

That deer with hundreds of silver spots on the body appeared enchanting and pleasing to the eyes while he wandered about nibbling the tender leaves of trees.

AK-42-23Aranya Kanda 42.23

कदलीगृहकं गत्वा कर्णिकारानितस्ततः। समाश्रयन्मन्दगतिस्सीतासन्दर्शनं तथा।।3.42.23।।

kadalīgṛhakṃ gatvā karṇikārānitastatḥ| samāśrayanmandagatissītāsandarśanṃ tathā||3.42.23||

Translation

कदलीगृहकम् groves of banana, गत्वा on going, कर्णिकारान् the karnikara flowers, इतस्ततः hither and thither, मन्दगतिः at a slow pace, तथा likewise, सीतासन्दर्शनम् the sight of Sita, समाश्रयत् resorted.

Meaning

The deer went wandering about the banana groves surrounding Rama's hermitage and moved slowly towards the karnikara trees in order to catch the attention of Sita.

AK-42-24Aranya Kanda 42.24

राजीवचित्रपृष्ठस्स विरराज महामृगः। रामाश्रमपदाभ्याशे विचचार यथासुखम्।।3.42.24।।

rājīvacitrapṛṣṭhassa virarāja mahāmṛgḥ| rāmāśramapadābhyāśe vicacāra yathāsukham||3.42.24||

Translation

सः that, महामृगः magnificent deer, राजीवचित्रपृष्ठः his back with the colour of blue lotus, विरराज glittered, रामाश्रमपदाभ्याशे in the vicinity of Rama's hermitage, यथासुखम् comfortably, विचचार wandered.

Meaning

That magnificent deer glittered with the colour of blue lotus on its back, wandered merrily in the vicinity of Rama's hermitage.

AK-42-25Aranya Kanda 42.25

पुनर्गत्वा निवृत्तश्च विचचार मृगोत्तमः। गत्वा मुहूर्तं त्वरया पुनः प्रतिनिवर्तते।।3.42.25।।

punargatvā nivṛttaśca vicacāra mṛgottamḥ| gatvā muhūrtṃ tvarayā punḥ pratinivartate||3.42.25||

Translation

मृगोत्तमः best of deer, गत्वा on going, पुनः again, निवृत्तश्च came back, विचचार wandered, मुहूर्तम् for a moment, गत्वा after going, पुनः again, त्वरया swiftly, प्रतिनिवर्तते returned.

Meaning

The wonderful deer moved to and fro, now disappearing and now swiftly returning.

AK-42-26Aranya Kanda 42.26

विक्रीडंश्च क्वचिद्भूमौ पुनरेव निषीदति। आश्रमद्वारमागम्य मृगयूथानि गच्छति।।3.42.26।।

vikrīḍṃśca kvacidbhūmau punareva niṣīdati| āśramadvāramāgamya mṛgayūthāni gacchati||3.42.26||

Translation

विक्रीडंश्च while sporting so, पुनरेव again, क्वचित् sometimes, भूमौ on the ground, पुनरेव again, निषीदति squat, आश्रमद्वारम् at the entrance of the hermitage, आगम्य after reaching, मृगयूथानि flock of deer, गच्छति goes.

Meaning

The deer is now sporting, now sitting on the ground, now standing at the entrance of the hermitage and now running with the herds of deer.

AK-42-27Aranya Kanda 42.27

मृगयूथैरनुगतः पुनरेव निवर्तते। सीतादर्शनमाकांक्षन्राक्षसो मृगतां गतः।।3.42.27।। परिभ्रमति चित्राणि मण्डलानि विनिष्पतन्।

mṛgayūthairanugatḥ punareva nivartate| sītādarśanamākāṃkṣanrākṣaso mṛgatāṃ gatḥ||3.42.27|| paribhramati citrāṇi maṇḍalāni viniṣpatan|

Translation

मृगताम् form of a deer, गतः transformed, राक्षसः demon, सीतादर्शनम् seeing Sita, आकांक्षन् intending, मृगयूथैः herds of deer, अनुगतः been followed, पुनरेव again, निवर्तते he retuned, विनिष्पतन् cavorted and pranced, चित्राणि wonderful, मण्डलानि circles, परिभ्रमति turned round.

Meaning

Followed by herds of deer and coming back to see Sita again and again, the deer cavorted and pranced and frisked in circles in a wonderful way.

AK-42-28Aranya Kanda 42.28

समुद्वीक्ष्य च ते सर्वे मृगा ह्यन्ये वनेचराः।।3.42.28।। उपागम्य समाघ्राय विद्रवन्ति दिशो दश।

samudvīkṣya ca te sarve mṛgā hyanye vanecarāḥ||3.42.28|| upāgamya samāghrāya vidravanti diśo daśa|

Translation

वनेचराः wandering in the forest, अन्ये other, ते those, सर्वे all, मृगाः deer, समुद्विक्ष्य seeing, उपागम्य on coming near, समाघ्राय sniffing, दश दिशः in all ten directions, विद्रवन्ति run away,

Meaning

Seeing the deer, other animals wandering in the forest come near and sniffing him run away in all ten directions.

AK-42-29Aranya Kanda 42.29

राक्षसस्सोऽपि तान्वन्यान्मृगान्मृगवधे रतः।।3.42.29।। प्रच्छादनार्थं भावस्य न भक्षयति संस्पृशन्।

rākṣasasso'pi tānvanyānmṛgānmṛgavadhe ratḥ||3.42.29|| pracchādanārthṃ bhāvasya na bhakṣayati sṃspṛśan|

Translation

मृगवधे in killing deer, रतः interested, सः he, राक्षसोऽपि demon also, वन्यान् those wild, तान् those, मृगान् deer, संस्पृशन् touching and feeling, भावस्य his intention, प्रच्छादनार्थम् to hide, न भक्षयति does not feed on.

Meaning

The demon who was interested in killing wild deer touched and felt them but did not kill or feed on them in order to hide his intention.

AK-42-30Aranya Kanda 42.30

तस्मिन्नेव ततः काले वैदेही शुभलोचना।।3.42.30।। कुसुमावचयव्यग्रा पादपानभ्यवर्तत।

tasminneva tatḥ kāle vaidehī śubhalocanā||3.42.30|| kusumāvacayavyagrā pādapānabhyavartata|

Translation

ततः then, तस्मिन्नेव काले at that time, शुभलोचना lady of auspicious looks, वैदेही Vaidehi, कुसुमावचयव्यग्रा busy plucking flowers, पादपान् the trees, अभ्यवर्तत came near,

Meaning

In the mean time Sita who, with her auspicious looks, was busy plucking flowers drew near the trees.

AK-42-31Aranya Kanda 42.31

कर्णिकारानशोकांश्च चूतांश्च मदिरेक्षणा।।3.42.31।। कुसुमान्यवचिन्वन्ती चचार रुचिरानना।

karṇikārānaśokāṃśca cūtāṃśca madirekṣaṇā||3.42.31|| kusumānyavacinvantī cacāra rucirānanā|

Translation

मदिरेक्षणा woman with bewitching eyes, रुचिरानना of dazzling face, कर्णिकारान् karnikara trees, अशोकांश्छ ashoka, चूतांश्च mango, कुसुमानि flowers, अवचिन्वन्ती while plucking, चचार went about.

Meaning

With her bewitching eyes and beautiful face, Sita, went about plucking flowers from karnikara, ashoka and mango trees.

AK-42-32Aranya Kanda 42.32

अनर्हाऽरण्यवासस्य सा तं रत्नमयं मृगम्।।3.42.32।। मुक्तामणि विचित्राङ्गं ददर्श परमाङ्गना।

anarhā'raṇyavāsasya sā tṃ ratnamayṃ mṛgam||3.42.32|| muktāmaṇi vicitrāṅgṃ dadarśa paramāṅganā|

Translation

अरण्यवासस्य of living in the forest, अनर्हा unworthy, सा that, परमाङ्गना great woman, रत्नमयम् encrusted with gold, मुक्तामणिविचित्राङ्गम् with a wonderful body dotted with pearls and gems, तं मृगम् that deer, ददर्श saw.

Meaning

The great lady Sita, unworthy of dwelling in the forest, saw the wonderful deer decked with gems, with spots of pearls all over the body.

AK-42-33Aranya Kanda 42.33

सा तं रुचिरदन्तोष्ठी रूप्यधातुतनूरुहम्।।3.42.33।। विस्मयोत्फुल्लनयना सस्नेहं समुदैक्षत।

sā tṃ ruciradantoṣṭhī rūpyadhātutanūruham||3.42.33|| vismayotphullanayanā sasnehṃ samudaikṣata|

Translation

रुचिरदन्तोष्ठी a lady of beautiful teeth and lips, सा that Sita, रूप्यधातुतनूरुहम् animal with silver and mineral coloured hair on the body, तम् deer, विस्मयोत्फुल्लनयना with eyes of wonder and joy, सस्नेहम् with affection, समुदैक्षत gazed at.

Meaning

A lady with beautiful teeth and lips, Sita saw the deer having silver and mineral coloured hair on the body. She gazed at the animal with wonder and joy and love.

AK-42-34Aranya Kanda 42.34

स च तां रामदयितां पश्यन्मायामयो मृगः।।3.42.34।। विचचार पुनश्चित्रं दीपयन्निव तद्वनम्।

sa ca tāṃ rāmadayitāṃ paśyanmāyāmayo mṛgḥ||3.42.34|| vicacāra punaścitrṃ dīpayanniva tadvanam|

Translation

मायामयः illusory one, सः that, मृगश्च the deer, तां her, रामदयिताम् Rama's wife, पश्यन् on seeing, तत् वनम् that forest, दीपयन्निव as if illuminating, पुनः again, चित्रम् wonderfully, विचचार moved around.

Meaning

That illusory deer saw Rama's wife and moved around wonderfully as if illuminating the forest with his radiance.

AK-42-35Aranya Kanda 42.35

अदृष्टपूर्वं तं दृष्ट्वा नानारत्नमयं मृगम्।।3.42.35।। विस्मयं परमं सीता जगाम जनकात्मजा।

adṛṣṭapūrvṃ tṃ dṛṣṭvā nānāratnamayṃ mṛgam||3.42.35|| vismayṃ paramṃ sītā jagāma janakātmajā|

Translation

अदृष्टपूर्वम् never seen before, नानारत्नमयम् decorated with different gems, तं मृगम् that deer, दृष्ट्वा seeing, जनकात्मजा daughter of Janaka, सीता Sita, परमम् very much, विस्मयम् surprised, जगाम experienced.

Meaning

Seeing such an unprecedented deer decorated with different gems, Sita, daughter of Janaka, stood amazed. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे द्विचत्वारिंशस्सर्गः।। Thus ends the fortysecond sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.