Sarga 9

Translation

मारुतात्मजः son of the Windgod, हनुमान् Hanuman, तस्य his, आलयवरिष्ठस्य of the main building, मध्ये in the centre, विपुलम् spacious, आयतम् huge, भवनश्रेष्ठम् excellent among mansions, ददर्श saw.

Translation

राक्षसेन्द्रस्य of Indra among demons, तत् that, बहुप्रासादसङ्कुलम् of multitude of palaces, भवनम् mansion, अर्धयोजनविस्तीर्णम् width of half yojana, योजनम् yojana, आयतम् long.

Translation

अरिसूदनः subduer of enemies, हनुमान् Hanuman, वैदेहीम् Vaidehi, आयतलोचनाम् broadeyed, सीताम् for Sita, मार्गमाणः तु in search, सर्वतः all over, परिचक्राम went allround .

Translation

अथ now, लक्ष्मीवान् endowed with brightness, हनुमान् Hanuman, उत्तमम् best, राक्षसावासम् residence of demons, चतुर्विषाणैः fourtusked, तथैव च and similarly, त्रिविषाणैः threetusked, द्विरदैः twotusked, परिक्षिप्तम् surrounded by, असम्बाधम् spacious, उदायुधैः holding weapons, रक्ष्यमाणम् guarded by, राक्षसेन्द्रनिवेशनम् home of the lord of the ogres, अवलोकयन् seeing, आससाद reached.

Translation

रावणस्य Ravana's, पत्नीभिः with wives, राक्षसीभिः च by demonesses also, विक्रम्य by winning, आहृताभिः brought, राजकन्याभिः by princesses, आवृतम् surrounded, निवेशनम् palace, तत् नक्रमकराकीर्णम् filled with crocodiles and sharks, तिमिङ्गिलझषाकुलम् with whales and fish, वायुवेगसमाधूतम् shaken by the force of the wind, पन्नगैः with serpents, सागरम् इव like an ocean, तत् he saw.

Translation

वैश्रवणे by Vaisravana, या whatever, लक्ष्मीः wealth हरिवाहने on greenish horse, the mount, इन्द्रे च of Indra, या as much, सा that, सर्वा everything, रावणगृहे in the residence of Ravana, नित्यमेव always, अनपायिनी present.

Translation

राज्ञः of the king, कुबेरस्य Kubera's, या whatever, यमस्य Yama's, वरुणस्य Varuna's, च and, या whatever, तादृशी such, तद्विशिष्टा वा or more exquisite than, ऋद्धि: wealth इह here, रक्षोगृहेषु in the houses of demons.

Translation

पवनात्मजः son of the Windgod, तस्य of that, हर्म्यस्य of the palace, मध्यस्थम् in the centre, सुनिर्मितम् well built, बहुनिर्यूहसङ्कीर्णम् a complex many houses, अन्यत् another, वेश्म home, ददर्श saw.

Translation

सर्वरत्नविभूषितम् decorated with all kinds of gems, पुष्पकं नाम called Pushpaka, यत् that, दिव्यम् wonderful, विमानम् aerial chariot, विश्वकर्मणा by Visvakarma, दिवि in the sky, ब्रह्मणः अर्थे for Brahma, कृतम् built, यत् the same one, कुबेरः Kubera, पितामहात् from grandfather the creator, परेण with supreme, तपसा by penance, लेभे got, तत् that, राक्षसेश्वरः lord of demons, ओजसा by his might, कुबेरम् Kubera, जित्वा after defeating, लेभे acquired.

Translation

ईहामृगसमायुक्तै: with images of wolves carved, कार्तस्वरहिरण्मयैः made of Kartaswara and Hiranmaya, two types of gold, सुकृतैः finely built, स्तम्भैः with pillars, आचितम् supported, श्रिया lustrous, प्रदीप्तमिव as though blazing, मेरुमन्दरसङ्काशैः resembling mountain Meru and Mandara, अम्बरम् sky, उल्लिखद्भिरिव as though scraping, शुभाकारैः by auspicious, कूटागारैः with multitude of pleasurehouses, सर्वतः everywhere, समलङ्कृतम् decorated.

Translation

विश्वकर्मणा by Visvakarma, सुकृतम् well built, ज्वलनार्कप्रतीकाशम् glowing like fire and the Sun, हेमसोपानसंयुक्तम् had stairways of gold, चारुप्रवरवेदिकम् had beautiful paltforms.

Translation

काञ्चनैः with gold, स्फाटिकैरपि with crystal also, जालवातायनैः by latticed windows, युक्तम् endowed, इन्द्रनीलमहानीलमणिप्रवरवेदिकम् platforms encrusted with saphires called Indraneela and Mahaneela.

Translation

विचित्रेण with colourful, विद्रुमेण with corals, महाघनैः by very precious, मणिभिश्च by gems even, निस्तुलाभिः with peerless (invaluable), मुक्ताभिः with pearls, तलेन on the surface, अभिविराजितम् shining very brightly.

Translation

रक्तेन in red, तपनीयनिभेन च comparable to pure and polished gold, सुपुण्यगन्धिना with sweet fragrance, चन्दनेन with sandal, युक्तम् endowed, आदित्यतरुणोपमम् like the rising Sun.

Translation

महाकपिः Hanuman, वराकारैः of excellent appearance, कूटागारैः with many corridors, समलङ्कृतम् decorated, दिव्यम् wonderful, पुष्पकं विमानम् Pushpaka chariot, आरुरोह ascended.

Translation

स: he, तदा then, तत्रस्थः present there, पानभक्ष्यान्नसम्भवम् rising from drinks and food, दिव्यम् divine, सम्मूर्छितम् stupefying, रूपवन्तम् having a solid form, आनिलमिव like wind, गन्धम् fragrance, जिघ्रत् smelt.

Translation

स: गन्धः that fragrance, महासत्त्वम् mighty, तम् him (Hanuman), उत्तमम् great, बन्धुम् relative, बन्धुरिव like a relative, सः रावणः that Ravana, यत्र wherever, तत्र there, इतः एहि come here, इति thus, उवाच इव as if told.

Translation

ततः then, प्रस्थितः he started, कान्ताम् beloved, वरस्त्रियमिव like his chief queen, रावणस्य Ravana's, मनः कान्ताम् dear his to heart, शुभाम् auspicious, महतीम् great, शालाम् hall, ददर्श saw.

Translation

मणिसोपानाविकृताम् staircase inlaid with special gems, हेमजालविभूषिताम् latticed with gold, स्फाटिकैः with crystals, आवृततलाम् floors covered with, दन्तान्तरितरूपिकाम् inlaid with silver set in ivory frame.

Translation

मुक्ताभिश्च with pearls, प्रवालैश्च with corals also, रूप्यचामीकरैरपि with silver and gold, मणिस्तम्भैः with pillars inlaid with gems, विभूषिताम् ornamented, सुबहुस्तम्भभूषिताम् with pillars.

Translation

नम्रैः bent, ऋजुभिः straight ones, अत्युच्चै: with very lofty, समन्तात् all over, सुविभूषितैः well decorated, स्तम्भैः with columns, अत्युच्छैः long, पक्षैः with wings, दिवम् heaven, सम्प्रस्थितामिव as if started to reach

Translation

पृथिवीलक्षणाङ्कया with several murals of earth, महत्या with expansive, कुथया with a carpet, आस्तीर्णाम् covered, सराष्ट्रगृहमालिनीम् having the garland of places and houses drawn on it, विस्तीर्णाम् expansive, पृथिवीमिव like the earth itself.

Translation

मत्तविहगैः with birds in heat, नादिताम् resounding, दिव्यगन्धाधिवासिताम् scented with divine fragrance, परार्ध्यास्तरणोपेताम् laid with valuable tapestries, रक्षोधिपनिषेविताम् inhabitted by the king of demons.

Translation

अगरुधूपेन with smoke of agaru, धूम्राम् smoky, विमलाम् pure white, हंसपाण्डुराम् white like swan, पुष्पोपहारेण due to offering of flowers, चित्राम् colourful, सुप्रभाम् shining, कल्माषीमिव like the wishfulfilling cow.

Translation

मनः संह्लादजननीम् one which was soul ravishing, वर्णस्यापि with colour and complexion, प्रसादिनीम् pleasing, शोकनाशिनीम् banished sorrow, श्रियः of prosperity, सञ्जननीमिव like the source, दिव्याम् wonderful, ताम् it was.

Translation

रावणपालिता chamber of Ravana, तदा then, माता इव like a mother, उत्तमैः with excellent, पञ्चभिः with the five, इन्द्रियार्थैः with objects of the senses, पञ्च five, इन्द्रियाणि sense organs, तर्पयामास satisfied.

Translation

अयम् this, स्वर्गः heaven, अयम् this, देवलोकः world of gods, इयम् thus, इन्द्रस्य Indra's, पुरी city (of Amaravati), भवेत् may be, इयम् this one, परा supreme, सिद्धि: achievement, स्यात् may be, इति thus, मारुतिः Maruti, अमन्यत thought.

Translation

महाधूर्तै: with expert gamblers, देवनेन by a game of dice, पराजिताम् defeated, धूर्तानिव like the gamblers, प्रध्यायत इव like one who is deep in thought, काञ्चनान् golden, प्रदीपान् lamps, आपश्यत् he saw.

Translation

दीपानाम् of the lamps, प्रकाशेन by the glow, रावणस्य Ravana's, तेजसा च and by his brightness, भूषणानाम् of ornaments, अर्चिर्भिः च by the glow spread there, प्रदीप्ता इति as if glowing like fire, अमन्यत he thought in his mind.

Translation

ततः then, कुथासीनम् seated on carpets, नानावर्णाम्बरस्रजम् wearing clothes and garlands of different colours, नानावेषविभूषितम् dressed various clothes, वरनारीणाम् of beautiful women, सहस्रम् thousand, अपश्यत् he saw.

Translation

रात्रौ at night, क्रीडित्वा having sported, उपरतम् wearied, पाननिद्रावशं गतम् succumbed to drinks and sleep, तदा then, अर्धरात्रे when midnight, परिवृत्ते rolled away, बलवत् compelled, सुष्वाप to sleep.

Translation

नि:शब्दान्तरभूषणम् the sounds of ornaments stilled, प्रसुप्तम् slept, तत् that, निःशब्दहंसभ्रमरम् like silent swans and bees, महत् great, पद्मवनं यथा resembling a forest of lotuses, विरुरुचे looked beautiful.

Translation

मारुतिः son of the Windgod, तासां सुयोषिताम् of those wellbred young women, संवृतदन्तानि with teeth concealed, मीलिताक्षीणि closed eyes, पद्मगन्धीनि giving out smell of lotuses, वदनानि faces, अपश्यत् looked.

Translation

तासाम् of those women, क्षपाक्षये at the end of night, प्रबुद्धानि from early morning, पद्मानीव like lotuses, भूत्वा having been, पुनः again, रात्रौ at night, संवृतपत्राणिव closing up their petals, तदा then, बभुः looked.

Translation

मत्तषट्पदाः intoxicated bees, इमानि these, मुखपद्मानि lotuslike faces, फुल्लानि bloomed, अम्बुजानीव like lotuses, पुनः पुनः again and again, नियतम् always, प्रार्थयन्ति desire.

Translation

श्रीमान् the illustrious, महाकपिः great monkey, उपपत्त्या ascertained to be true, इति thus, अमन्यत felt, तानि those, गुणतः by their qualities, सलिलोद्भवैः with waterborn lotuses, समानि similar मेने हि he thought.

Translation

तस्य his (Ravana's), सा शाला that mansion, ताभिः स्त्रीभिः by the women, विराजिता shone, ताराभिः with stars, अभिशोभिता very endearing, प्रसन्ना pleasant, शारदी autumnal, द्यौः इव sky like, शुशुभे seemed.

Translation

ताभिः with them, परिवृतः surrounded, सः राक्षसाधिपः the lord of demons, ताराभिः with stars, अभिसंवृतः encircled, श्रीमान् beautiful, उडुपतिः यथा like the Moon, शुशुभे shone.

Translation

याः those, ताराः stars, पुण्यशेषसमावृताः with left over merits, अम्बरात् from the sky, च्यवन्ते fallen, ताः those, कृत्स्नाः entirely, इमाः these women, सङ्गताः collected together, इति thus, तदा then, हरिः the monkey, मेने thought.

Translation

तत्र there, योषिताम् of the young women, प्रभावर्णप्रसादाश्च lustre and grace, शुभार्चिषाम् releasing auspicious glow, महतीनाम् of the great, ताराणामिव like the stars, सुव्यक्तम् clearly, विरेजुः looked brilliant.

Translation

पानव्यायामकालेषु drinking and sexual exercise, व्यावृत्तगुरुपीनस्रक्प्रकीर्णवरभूषणाः jewels scattered and garlands displaced, निद्रापहृतचेतसः minds dazed in slumber.

Translation

कश्चित् a few, परमयोषितः other women, व्यावृत्ततिलकाः had vermilion mark (on the forehead) smudged, काश्चित् and a few, उद्भ्रान्तनूपुराः anklets let loose, काश्चित् a few, पार्श्वे on one side, गलितहाराश्च neckalces dislodged.

Translation

अन्याः others, मुक्ताहारावृताः had broken pearl strings on girdle, काश्चित् some, विस्रस्तवाससः had their clothes slipped off, व्यावद्धिरशनादामाः waist belts snapped, वाहिताः fallen to rest, किशोर्यः इव like young mares.

Translation

सुकुण्डलधराः good eartops, अन्याः others, विच्छिन्नमृदितस्रजः with broken and crushed flower garlands, महावने in the dense forest, गजेन्द्रमृदिताः crushed by mighty elephants, फुल्लाः blooming, लताः इव like creepers.

Translation

कासांचित् some, योषिताम् of young women, स्तनमध्येषु between their breasts, उत्कटाः large, चन्द्रांशुकिरणाभाश्च resembling the rays of the Moon, हाराः chains, सुप्ताः sleeping, हंसाः इव like the swans, बभुः appeared.

Translation

परासां च and for some, वैडूर्याः vaidurya, कादम्बाः kadamba, पक्षिणः इव like birds, अन्यासाम् of others, हेमसूत्राणि golden chains ,चक्रवाकाः इव like ruddy geese, अभवन् seemed.

Translation

पुलिनैरिव like river banks, जघनैः with hips, ताः those women, हंसकारण्डवाकीर्णाः crowded with swans and Karandava birds, चक्रवाकोपशोभिताः abounded with ruddy geese, आपगा इव like rivers, रेजुः were shining.

Translation

किङ्किणीजालसङ्कोशाः tiny bells tied round the waist looking like buds, हैमविपुलाम्बुजाः bold golden ornaments looking like lotuses, भावग्राहाः their amorous gestures of love play like crocodiles, यशस्तीराः radiant beauty of silver banks, सुप्ताः sleeping, नद्यः इव resembled rivers, आबभुः appeared.

Translation

कासांचित् for some women, मृदुषु on their tender, अङ्गेषु limbs, कुचाग्रेषु च and on the nipples of breasts, संस्थिताः set, शुभाः beautiful, भूषणराजयः collections of ornaments, भूषणानीव like ornaments, बभूवुः appeared.

Translation

कासाञ्चित् for some, मुखमारुतकम्पिताः shaken by the breath released by their mouth, अंशुकान्ताश्च the fringes of garments, वक्त्राणाम् on their faces, उपर्युपरि drawn, पुनः पुनः again and again, व्याधूयन्ते fluttered.

Translation

नानावर्णसुवर्णानाम् of the women of different beautiful hues, पत्नीनाम् of the wives, वक्त्रमूलेषु on the edges of their faces, ताः those, रुचिरप्रभाः with beautiful glow, उध्दूताः raised, पताकाः इव like flags, रेजिरे shone.

Translation

शुभार्चिषाम् with auspicious radiance, कासाञ्चित् for some, योषिताम् women, कुण्डलानि eartops, अत्र here,मुखमारुतसंसर्गात् by the touch of their breath, मन्दं मन्दम् softly and gently, ववल्गुश्च mild sound of vibration.

Translation

तदा then, प्रकृत्या natural, शर्करासवगन्धैश्च the sweet smell of wine (made from sugarcane juice), सुरभिः fragrant, सुखः happy, तासाम् their, वदननिश्वासः breath from their mouth, रावणम् Ravana, सिषेवे served.

Translation

काश्चित् some, रावणयोषितः Ravana's wives, रावणाननशङ्काश्च assuming it to be Ravana's face, पुनः पुनः again and again, सपत्नीनाम् of their cowives, मुखानि mouths, उपाजिघ्रन् smelt.

Translation

रावणे at Ravana, अत्यर्थम् therefore, सक्तमनसः devoted to (Ravana), वरस्त्रियः beautiful women, अस्वतन्त्राः having no freedom, तदा then, सपत्नीनाम् of their cowives, प्रियमेव pleasing , आचरन् did.

Translation

अन्याः others, प्रमदाः women, पारिहार्यविभूषितान् laying aside their adornments, बाहून् arms, रम्याणि beautiful, अंशुकानि garment, उपनिधाय placing, तत्र there, शिश्यिरे slept.

Translation

अन्याः some women, अन्यस्याः on the other women's, वक्षसि on the chest, काचित् पुनः another again, तस्याः her, भुजम् arms अपरा तु another, अन्यस्याः on the others, अङ्कम् lap, अपरा another, तस्याः her, भुजौ on the arms.

Translation

मदस्नेहवशानुगाः given to intoxication and love, अन्योन्यस्य with one another, ऊरुपार्श्वकटीपृष्ठम् on thighs, side, hips and back on the lap of the other, समाश्रिताः had slept, परस्परनिविष्टाङ्ग्यः lay intertwined, one on the other.

Translation

अन्योन्यभुजसूत्रेण shoulders of one another, ग्रथिता knit, सा that, स्त्रीमाला chain of women, सूत्रे in a thread, ग्रथिता intertwined, मत्तषट्पदा with drunken bees resting on it, मालेव like garland of flowers, शुशुभे shone.

Translation

अन्योन्यमालाग्रथितम् linked to each other like a chain, संसक्तकुसुमोच्छयम् flowers in a string, व्यतिवेष्टितसुस्कन्धम् tangled together with strong joints, अन्योन्यभ्रमराकुलम् with bees swarming, रावणस्य Ravana's, तत् that, स्त्रीवनम् a garden of women, माधवे मासि in the month of spring, वायुसंसेवनात् by the blowing of the wind, फुल्लानाम् of the blooms, लतानाम् of the creepers, अन्योन्यमालाग्रथितम् one to one linked like a garland, अन्योन्यभ्रमराकुलम् like the swarm of bees, उद्धूतम् shaken, वनमिव like thickets, आसीत् appeared.

Translation

तदा then, तासां योषिताम् of those women, भूषणाङ्गाम्बरस्रजाम् of ornaments, garments, limbs and garlands, विवेकः to distinguish, सुव्यक्तम् clearly, आधातुम् to place, उचितेष्वपि in right spots, न शक्यः not possible.

Translation

रावणे when Ravana, सुखसंविष्टे was sleeping happily, विधप्रभाः gods of lights, ताः स्त्रियः those women, ज्वलन्तः glowing, काञ्चनाः दीपाः इव golden lampposts, अनिमिषाः without winking, प्रैक्षन्त इव gazed at him.

Translation

राजर्षिपितृदैत्यानाम् of royal sages, ancestral gods and demons, गन्धर्वाणाम् of gandharvas, योषितः women, राक्षसानाम् of ogres, याः कन्याः those girls, तस्य his, कामवशम्गताः they were infatuated with him.

Translation

सर्वाः all, ताः स्त्रियः those women, युद्धकामेन on account of his love for war, रावणेन by Ravana, हृताः kidnapped, समदाः passionate ones, काश्चित् a few, मदनेन by lust, मोहिताः एव deluded, आगताः came.

Translation

वरार्हाम् revered, ताम् her, जनकात्मजां विना except Sita, तत्र there, काचित् प्रमदा any women, वीर्योपपन्नेन on account of his valour, प्रसह्य लब्धा obtained forcibly, न not, गुणेन by virtues, अन्यकामापि not in love with others, न च and not, अन्यपूर्वा च married by others earlier, न not.

Translation

तस्य his, भार्या wife, अकुलीना lowbred, न च अभवत् did not become, हीनरूपा च without beauty, न not, अदक्षिणा unkind, न not, अनुपचारयुक्ता discourteous, न not, हीनसत्त्वा without strength, न not, कान्तस्य for the lover, न कामनीया च not loveable, न none.

Translation

इमाः these, राक्षसराजभार्याः wives of the demon lord, यथा as, राघवधर्मपत्नी Rama's lawful wife, ईदृशी such a lady, अस्य his, सुजातम् born of good family, इति thus, साधुबुद्धेः of the wise, हरीश्वरस्य Hanuman's, बुद्धिस्तु thought also, बभूव was.

Translation

सः he, आत्तरूपः assuming his true form, पुनश्च once again, अचिन्तयत् he thought, सीता Sita, ध्रुवम् surely, गुणतः by her virtues, विशिष्टा distinguished one, अथ now, महात्मा great, अयं लङ्केश्वरः that lord of Lanka, अस्याम् in her case, अनार्यम् an unfit act not befitting a noble one, कृतवान् did, कष्टम् alas.